Từ ngộ độc thực phẩm đến 21 gốc mai: Khi ‘không đổ lỗi’ vẫn chưa đủ

Sự thừa nhận này không… khó khi gần đây trên địa bàn TP.HCM liên tiếp xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm tập thể. Nhưng nó cũng không dễ khi người đứng đầu đã thẳng thắn nhìn nhận hiệu quả công tác ngay chính đơn vị mình, nhất là ở một lĩnh vực rất khó kiểm soát chất lượng đầu vào là thực phẩm; mà lại là thức ăn đường phố.

Bản thân người viết bài cũng là “tín đồ” của bánh mì cóc cô B ở đường Nguyễn Thái Sơn - vụ ngộ độc đã khiến hàng trăm người phải nhập viện. Nhưng do mình… may mắn hay sau này, một trong các nguyên liệu pate, chả lụa, thịt nguội, sốt trứng, dưa leo, rau… gặp mùa nắng nóng, bảo quản chiếu lệ thì rước ngay 2 vị khách không mời mà đến là Salmonella và E.coli.

Bất luận ở khâu nào đã để xảy ra sự cố, tai họa; là phía người dân, hộ mua bán sai sót hay phía chức năng đã không kiểm tra, kiểm soát tốt thì việc nhìn nhận “thất bại” và “không đổ lỗi” là một thái độ đáng được ghi nhận. Bởi hẳn sau đó, sẽ phải nỗ lực để làm tốt hơn, để không xảy ra những thất bại kế tiếp.

Không có những lời tụng ca, đi thẳng vào việc nhận diện và nguyên nhân khiến tồn tại những hạn chế, đặt ra những gợi mở, giải pháp để sắp tới - từ quý II sẽ có những chuyển biến nhất định, cụ thể. Đó là những gì diễn ra tại buổi sơ kết quý 1-2026 về thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Đề án 204 của Ban Bí thư và Đề án 06 của Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại TP.HCM vừa qua.

Một nghị quyết mang tính xương sống cho công cuộc “vươn mình”, ngay tại thành phố đầu tàu lại ít nhiều đã… chưa thành công ở quý I/2026, khi tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành còn chậm; dữ liệu còn phân tán, thiếu liên thông, chưa đồng bộ giữa các cấp, các ngành, chưa phát huy giá trị của dữ liệu. Việc phân bổ, giải ngân vốn cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn chậm; tiến độ triển khai việc đầu tư, mua sắm, nâng cấp trang thiết bị, hạ tầng công nghệ thông tin, nhất là ở xã, phường, đặc khu chưa đạt yêu cầu đề ra. Nguồn nhân lực phục vụ cho công tác chuyển đổi số còn thiếu. Mô hình hợp tác 3 nhà triển khai thực tế còn chưa hiệu quả, nhất là việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu; công tác bảo đảm an ninh mạng, bảo mật dữ liệu vẫn tiềm ẩn rủi ro…

Có quá nhiều cái “chưa” thì sẽ phải đề ra các biện pháp để đạt từng cái “được” trong quý II này - từ tìm cách tận dụng thời gian vàng hoàn chỉnh Luật Đô thị đặc biệt để bổ sung cơ chế, luật hóa một số quy định còn chồng chéo cho đến phân loại để giải ngân cho được các dòng vốn đã được bố trí, nhất là làm sao có các chương trình, dự án cụ thể, khả thi để bố trí vốn.

Đặt trong Chỉ thị về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn của Thành ủy TP.HCM, có nêu “làm thực chất, không hình thức, đem lại hiệu quả thực tế”, càng cho thấy thái độ thẳng thắn, cách thức làm việc, đánh giá công việc dựa trên thang giá trị thực chất, hiệu quả phục vụ cụ thể - nhất là ở lĩnh vực khoa học, đổi mới sáng tạo, thành quả phải thể hiện ở sản phẩm phục vụ xã hội.

Nếu xem “quan chức là luật pháp biết nói, còn luật pháp là quan chức thầm lặng” (M.T Cicero), thì việc tịch thu 42 gốc mai vàng ban đầu rồi trả lại 21 gốc sau đó của Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo, lại gây nên một “tiếng nói” ồn ào không mấy hay ho cho lắm.

Nếu từ đầu, trước khi tiến hành tịch thu, xử phạt 42 gốc mai kia, đơn vị chức năng - ở đây là Hạt Kiểm lâm - phải có cơ sở pháp lý rõ ràng để xác định số cây mai vàng này là lâm sản để yêu cầu người dân cung cấp, chứng minh hồ sơ lâm sản đối với 42 gốc mai. Đằng này, quy trình thực hiện chưa đảm bảo nên dẫn đến… hồi gia 21 gốc mai - hệ quả của việc áp dụng pháp luật thiếu logic và tính pháp lý của nó.

Ngay cả với thực trạng là nhiều người ưa chuộng mai rừng nên săn lùng về để làm cảnh dẫn tới việc khai thác trái phép loài hoa này trong tự nhiên thì với chức trách công vụ - đơn vị kiểm lâm phải tăng cường các biện pháp bảo vệ, canh giữ từ gốc. Còn biện pháp “ngọn” - thông qua các vụ việc tương tự 21/42 gốc mai vừa qua - khi chưa chứng minh yếu tố nguồn gốc từ rừng mà tiến hành xử phạt, tịch thu, đặt trong tập quán sinh hoạt diễn ra khá phổ biến chưng bày, chơi cây cảnh thì sự nhanh nhảu ấy xét ra cũng là một sự “thất bại” của “quan chức thầm lặng” trong mắt người dân.