Tư duy ngược cho nông sản Việt: Lo đầu ra trước, tính chuyện làm sau

Siết chặt liên kết, chấm dứt tình trạng "bán thô, mua đắt" cho nông sản Việt

Tại cuộc làm việc ngày 25/9, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chỉ rõ thực trạng nhức nhối của ngành nông nghiệp: thay vì sản xuất, cung ứng rồi tìm thị trường xuất khẩu, cách tổ chức sản xuất và xuất khẩu nông sản cần phải thay đổi hoàn toàn bằng việc nghiên cứu thị trường trước để tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát giống và đầu vào.

Việt Nam thuộc nhóm quốc gia sản xuất cà phê hàng đầu thế giới, nhưng thương hiệu cà phê Việt chưa tương xứng, trong khi phần giá trị lớn ở các khâu sau sản xuất vẫn thuộc về doanh nghiệp nước ngoài. Đây là bài toán chung của nhiều ngành hàng khiến Việt Nam dù là nước xuất khẩu nông sản lớn nhưng chủ yếu bán nguyên liệu và sản phẩm thô, dẫn đến giá trị gia tăng thấp và dễ tổn thương trước biến động thị trường.

Do vậy, Việt Nam cần tìm giải pháp tăng liên kết, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu để giữ lại nhiều hơn giá trị trong nước và tăng thu nhập cho người sản xuất, đồng thời đánh giá mức độ phụ thuộc vào đầu vào nhập khẩu ở một số ngành hàng để chủ động hơn nguồn cung trong nước.

Gỡ vướng điểm nghẽn: Từ dòng vốn đến bài toán hoàn thuế

Bên cạnh bài toán chiến lược, các hiệp hội và doanh nghiệp phản ánh những khó khăn trực tiếp tác động đến sản xuất, xuất khẩu như điểm nghẽn tín dụng, doanh nghiêp cần chính sách tín dụng cần phù hợp hơn với đặc thù mùa vụ, chu kỳ thu mua và thời gian đầu tư; tình trạng vướng mắc hoàn thuế VAT xử lý chậm hoàn thuế và cách hiểu, áp dụng chính sách chưa thống nhất giữa các địa phương.

Trước thực tế này, Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi cho hay quy định về hoàn thuế VAT phải được áp dụng thống nhất trên cả nước. Lãnh đạo Bộ Tài chính cũng nhìn nhận khâu hoàn thuế tác động trực tiếp đến dòng tiền của doanh nghiệp, cần xử lý nhanh trên cơ sở hồ sơ minh bạch, kiểm soát lợi dụng chính sách.

Mở rộng không gian thị trường và trách nhiệm từ doanh nghiệp

Ở góc độ thị trường, các hiệp hội, doanh nghiệp đề nghị tăng cường xúc tiến thương mại, tháo gỡ rào cản và hỗ trợ mở thị trường mới, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho biết việc thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã được lồng ghép trong hoạt động ngoại giao kinh tế và các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao. Đồng thời Thứ trưởng đề nghị doanh nghiệp "đặt hàng" cụ thể về thị trường, đối tác và những vấn đề cần hỗ trợ để các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài phối hợp triển khai.

Trong khi đó, Thứ trưởng Công Thương Phan Thị Thắng lưu ý doanh nghiệp phải giữ chất lượng, nguồn gốc, uy tín hàng hóa và tăng liên kết, tránh cạnh tranh không lành mạnh làm giảm giá trị của cả ngành hàng. Bà đề nghị các hiệp hội xác định rõ vấn đề của từng ngành hàng, thị trường để đề xuất cụ thể với cơ quan quản lý.

Bức tranh xuất khẩu 9 tháng: Những con số biết nói

9 tháng đầu năm nay, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt hơn 56 tỷ USD, tăng gần 8% so với cùng kỳ và xuất siêu gần 17 tỷ USD. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá kim ngạch xuất khẩu nông sản có thể đạt, thậm chí vượt mục tiêu 74,2 tỷ USD, nhưng sẽ không đồng đều ở các mặt hàng.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng giữa các mặt hàng đang phân hóa. Đơn cử như cà phê tăng 15,4% về lượng, nhưng kim ngạch giảm 7,3% do giá xuất khẩu bình quân đi xuống; gạo, cao su, sắn và sản phẩm từ sắn cũng giảm về giá trị. Trong khi đó, gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả đang là những nhóm có khả năng tăng trưởng tốt để bù phần thiếu hụt của các mặt hàng khác.

Nhìn nhận thực tế này, Thứ trưởng NN - MT cho rằng cách tiếp cận thị trường cũng cần thay đổi, từ mục tiêu "mở cửa thị trường" sang bảo đảm hàng hóa thực sự "vào được và giữ được thị trường".

Nông sản Việt 2026: Đổi vị thế hay chỉ đổi số?

'Phác thảo' hành trình đưa nông sản Việt ra thế giới