Trump 'phản pháo' tòa án: Kế hoạch áp thuế toàn cầu 15%
Bất chấp phán quyết từ Tòa án Tối cao, Tổng thống Donald Trump vừa tung ra "át chủ bài" mới trong Thông điệp Liên bang tối 24/2/2026: Kích hoạt Mục 122 của Đạo luật Thương mại để áp mức thuế 15% lên toàn bộ hàng hóa nhập khẩu.
Trong một bài phát biểu đầy kịch tính tại Đồi Capitol, Tổng thống Donald Trump đã trực diện công kích phán quyết của Tòa án Tối cao (SCOTUS) ngày 20/2 – quyết định vốn đã tuyên bố các mức thuế dựa trên Đạo luật IEEPA của ông là trái luật. Không lùi bước, ông Trump tuyên bố chuyển hướng sang một cơ chế pháp lý khác nhằm duy trì chính sách bảo hộ: Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Cuộc đối đầu quyền lực tại Đồi Capitol
Trước sự chứng kiến của các thẩm phán Tòa án Tối cao đang dự khán, Tổng thống Trump gọi phán quyết của họ là “đáng tiếc” và “gây thất vọng”. Ông khẳng định các mức thuế cũ đã mang về hàng trăm tỷ USD và tạo lợi thế đàm phán cực lớn cho nước Mỹ.
“Họ đã lợi dụng chúng ta quá lâu. Mọi thứ đang vận hành tốt thì bị ngăn cản. Nhưng chúng ta sẽ có một giải pháp thậm chí còn mạnh mẽ hơn trước,” ông Trump nhấn mạnh khi giới thiệu về mức thuế toàn cầu 15% mới.
Sự khác biệt giữa IEEPA và Mục 122
Việc chuyển dịch từ IEEPA sang Mục 122 không chỉ là thay đổi tên gọi, mà là một tính toán pháp lý nhằm đối phó với sự giám sát của ngành tư pháp:
| Đặc điểm | Cơ chế cũ (IEEPA) | Cơ chế mới (Mục 122) |
| Cơ sở pháp lý | Tình trạng khẩn cấp quốc gia (kinh tế/an ninh). | Giải quyết thâm hụt cán cân thanh toán nghiêm trọng. |
| Thẩm quyền | Rộng và mơ hồ, dễ bị coi là "lạm quyền" hành pháp. | Được luật hóa cụ thể cho các biện pháp thương mại. |
| Mức thuế | Tùy biến theo từng quốc gia/mặt hàng. | Cho phép áp thuế bổ sung lên tới 15% toàn cầu. |
| Thời hạn | Có thể kéo dài vô hạn dưới lệnh khẩn cấp. | Tối đa 150 ngày (phải có Quốc hội gia hạn). |
Mục 122 được thiết kế như một "van an toàn" để ổn định đồng USD và giảm thâm hụt thương mại. Tuy nhiên, nó đi kèm với một "chiếc đồng hồ đếm ngược": Sau 150 ngày, nếu Quốc hội không phê chuẩn, mức thuế này sẽ tự động hết hiệu lực. Đây sẽ là chiến trường chính trị khốc liệt nhất giữa ông Trump và phe Dân chủ trong 5 tháng tới.
Việt Nam và Trung Quốc bị tác động ra sao?
Dù mức thuế 15% nghe có vẻ cao, nhưng đối với các quốc gia đang chịu thuế trừng phạt nặng nề trước đó, đây lại là một sự thay đổi cục diện đáng chú ý.
Trung Quốc: Trước khi IEEPA bị bác bỏ, hàng hóa Trung Quốc đối mặt với mức thuế thực tế lên tới hơn 30%. Việc áp dụng mức thuế phẳng 15% (dù có thể cộng dồn với các loại thuế chống bán phá giá khác) được các chuyên gia từ ING nhận định là có thể làm giảm tỷ lệ thuế hiệu dụng đối với hàng Trung Quốc khoảng 6-7%, giúp họ lấy lại phần nào lợi thế cạnh tranh về giá.
Việt Nam: Là "điểm nóng" xuất khẩu vào Mỹ, Việt Nam có thể chứng kiến mức thuế hiệu dụng giảm khoảng 2,8 điểm phần trăm so với thời điểm thuế IEEPA còn hiệu lực. Các mặt hàng thâm dụng lao động như may mặc, da giày và đồ gỗ sẽ dễ thở hơn đôi chút so với các kịch bản thuế quan cực đoan trước đó, dù vẫn phải chịu mức sàn 15% mới.
Sắc lệnh của ông Trump vẫn duy trì miễn trừ cho một số mặt hàng chiến lược như năng lượng, khoáng sản thiết yếu và các nguyên liệu mà Mỹ không thể tự sản xuất đủ.
Một canh bạc mới của Nhà Trắng
Việc áp dụng Mục 122 cho thấy chính quyền Trump đang cố gắng "hợp pháp hóa" cuộc chiến thương mại bằng cách bám sát các điều khoản luật có sẵn thay vì dựa vào quyền khẩn cấp mơ hồ.
Tuy nhiên, rủi ro lạm phát vẫn là bóng ma bao trùm. Các số liệu chính thức hiện vẫn chưa xác nhận niềm tin của Tổng thống rằng "thuế quan không gây lạm phát". Nếu chi phí hàng hóa tăng vọt trong 150 ngày tới, áp lực từ cử tri có thể khiến Quốc hội bác bỏ việc gia hạn, trực tiếp đặt dấu chấm hết cho di sản thuế quan của ông.
