Tổng Hội NN&PTNT Việt Nam cùng Lào Cai giải bài toán chuyển hóa tài nguyên thành giá trị

Hội thảo “Ứng dụng và chuyển giao công nghệ – động lực đổi mới và phát triển doanh nghiệp Lào Cai” do Tổng Hội NN&PTNT Việt Nam phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh tổ chức ngày 11/11/2026 vừa qua cho thấy vai trò quan trọng của kết nối khoa học, công nghệ và doanh nghiệp.

Khoảng trống từ vùng nguyên liệu lớn đến chuỗi giá trị

Lào Cai đang sở hữu một nền tảng tài nguyên nông – lâm nghiệp đáng kể. Theo số liệu tổng hợp phục vụ hội thảo, tỉnh có khoảng 147.600 ha quế, trong đó hơn 24.000 ha đạt chuẩn hữu cơ; sản lượng vỏ quế khô khoảng 18.434 tấn/năm. Diện tích chè đạt 16.082 ha, sản lượng gần 129.000 tấn búp tươi; vùng chè Shan tuyết, đặc biệt tại Bản Liền, mở ra tiềm năng phát triển các sản phẩm đặc hữu có giá trị cao. Cùng với đó, diện tích tre nứa khoảng 126.725 ha, cung cấp hơn 200.360 tấn măng tươi mỗi năm.

Không chỉ có nguyên liệu, Lào Cai còn sở hữu lợi thế về du lịch và khả năng kết nối thị trường. Trong 10 tháng đầu năm 2026, tỉnh đón 10,85 triệu lượt khách, trong đó hơn 1,53 triệu lượt khách quốc tế. Đây là không gian thuận lợi để phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc sản, thực phẩm chế biến, dược liệu và hàng hóa gắn với trải nghiệm du lịch địa phương.

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai chia sẻ tại hội thảo: Có sản phẩm và tiềm năng chưa đồng nghĩa với việc đã có một chuỗi cung ứng đủ năng lực cạnh tranh. Bởi quy mô sản xuất và tiềm năng thị trường chưa đồng nghĩa với giá trị kinh tế được khai thác tương xứng. Lào Cai có hơn 1.000 cơ sở chế biến nông, lâm sản, nhưng phần lớn còn nhỏ lẻ, công nghệ chưa đồng bộ. Những hạn chế về bảo quản, sơ chế, phân loại, đóng gói và logistics lạnh khiến nhiều sản phẩm vẫn phụ thuộc mùa vụ, tiêu thụ ở dạng nguyên liệu hoặc sơ chế, khó duy trì chất lượng đồng đều và cung ứng ổn định.

Nhận định trên đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận phát triển nông nghiệp. Không thể chỉ mở rộng diện tích, tăng sản lượng hay khuyến khích sản xuất đơn thuần, mà cần đồng thời đổi mới công nghệ, sản phẩm, quản trị và phương thức tổ chức kinh doanh.

Công nghệ phải bắt đầu từ nhu cầu doanh nghiệp và người mua

Tại hội thảo, các giải pháp được giới thiệu trải rộng từ bảo quản, chế biến sâu nông sản, dược liệu đến AI, truy xuất nguồn gốc, quản trị số, giám sát tài nguyên đất và thương mại điện tử.

PGS.TS. Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, chỉ ra ba điểm nghẽn chủ yếu trong chuỗi giá trị nông sản: bảo quản sau thu hoạch, chế biến sâu và liên kết sản xuất – chế biến – thị trường. Đây là những khâu có quan hệ chặt chẽ với nhau. Nếu nguyên liệu như chè Shan tuyết, quế, măng… không được bảo quản tốt, chất lượng đầu vào khó ổn định; nếu thiếu chế biến sâu, giá trị gia tăng hạn chế; nếu liên kết chuỗi chưa chặt, doanh nghiệp khó bảo đảm nguồn hàng đồng đều và giao hàng quanh năm.

Ở góc độ phát triển sản phẩm, ông Đặng Trần Việt, Giám đốc Kinh doanh Công ty CP Đầu tư và Phát triển Thương mại Quốc tế ORGEN, đưa ra một nguyên tắc quan trọng: “Làm ra sản phẩm tốt chưa đồng nghĩa với việc bán được hàng”.

Theo ông, quy trình phát triển sản phẩm cần bắt đầu từ người mua: bán cho ai, họ sử dụng sản phẩm như thế nào và chấp nhận mức giá nào? Từ câu trả lời đó, doanh nghiệp mới xác định yêu cầu sản phẩm, lựa chọn công nghệ, thử nghiệm và đánh giá trước khi tổ chức sản xuất ổn định.

Số hóa vùng trồng: Minh bạch hóa từng lô nguyên liệu

Một trong những thách thức lớn của nông sản Lào Cai là xây dựng dữ liệu vùng nguyên liệu đủ tin cậy để đáp ứng yêu cầu thị trường.

Theo báo cáo tại hội thảo, tỉnh hiện có 37 mã số vùng trồng trên khoảng 1.200 ha. Riêng diện tích quế có mã số rừng trồng đạt 8.177 ha, tương đương khoảng 5,5% tổng diện tích quế được thống kê. Những con số này cho thấy việc định danh, quản lý và minh bạch dữ liệu vùng nguyên liệu vẫn còn dư địa đáng kể.

ThS. Phạm Thị Lý, Giám đốc Trung tâm Doanh nghiệp Hội nhập và Phát triển (IDE), giới thiệu nền tảng CheckVN với khả năng quản lý nhật ký sản xuất và truy xuất nguồn gốc theo lô. Bà nói, theo quy trình này, người sản xuất ghi nhận công việc, vật tư, lượng sử dụng, hình ảnh và vị trí ngay tại hiện trường; hợp tác xã kiểm tra dữ liệu trước khi hình thành lô thu hoạch; các bên giao nhận đối chiếu mã lô, số lượng và thời điểm. Ví dụ với vùng quế, chè hoặc dược liệu, việc gắn dữ liệu với từng lô nguyên liệu có thể hỗ trợ doanh nghiệp quản lý chất lượng đầu vào, kiểm soát quy trình và xây dựng hồ sơ sản phẩm minh bạch hơn.

Tuy nhiên, chuyên gia đã chỉ ra ngay hội thảo, số hóa không chỉ là đưa phần mềm vào sử dụng. Dữ liệu phải được cập nhật, kiểm tra và duy trì; người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp phải có năng lực vận hành; hệ thống truy xuất phải gắn với quy trình thực tế. Khi những điều kiện đó được đáp ứng, dữ liệu mới thực sự trở thành tài sản phục vụ quản trị và tạo dựng niềm tin thị trường.

Chuyển đổi xanh: Từ yêu cầu thị trường đến lợi th

Cùng với công nghệ và dữ liệu, chuyển đổi xanh đang trở thành một yêu cầu ngày càng rõ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp. ThS. Hà Thị Bích Thủy, chuyên gia ESG thuộc Viện IIEL, cho rằng cạnh tranh hiện nay không còn chỉ dựa vào giá và chất lượng sản phẩm. Người mua ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, môi trường, lao động, tính minh bạch và khả năng truy xuất.

Bà cho rằng: “Đối với Lào Cai, chuyển đổi xanh có thể bắt đầu từ những vấn đề rất cụ thể: sử dụng hiệu quả nguyên liệu, giảm hao hụt sau thu hoạch, tiết kiệm năng lượng trong chế biến, quản lý chất thải, bảo vệ đất và nguồn nước, cải thiện điều kiện lao động và duy trì dữ liệu truy xuất.”.

Một mắt xích khác cần được chú trọng là thương mại hóa. Ông Phạm Xuân Thỏa, Tổng Giám đốc Công ty CP Kinh tế xanh GDPX, giới thiệu nền tảng thương mại số như một công cụ kết nối cung – cầu và hỗ trợ tiêu thụ nông sản. Theo hướng tiếp cận này, sản phẩm có chất lượng, dữ liệu minh bạch và quy trình sản xuất tốt cần được kết nối với người mua thông qua các kênh giao dịch phù hợp.

Tổng Hội NN&PTNT Việt Nam sẵn sàng kết nối nguồn lực hỗ trợ Lào Cai!

Trong phần trình bày tại hội thảo ngày 11/11/2026, bà Trần Thị Hồng Lan, Phó chủ tịch, Tổng thư ký Tổng Hội NN&PTNT Việt Nam không chỉ nhìn vấn đề từ nhu cầu đổi mới của doanh nghiệp, mà còn đặt trọng tâm vào vai trò kết nối của Tổng hội. Trong mô hình phối hợp này, Sở Khoa học và Công nghệ có thể định hướng, kết nối tại địa phương và xem xét hỗ trợ theo cơ chế phù hợp. Ở đó, Tổng hội tập hợp nguồn lực, thúc đẩy phối hợp; đơn vị công nghệ đảm nhiệm chuyên môn theo thỏa thuận; doanh nghiệp chủ động tiếp nhận, đầu tư và tổ chức vận hành…. Cách làm này cũng phù hợp với định hướng hoạt động của Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Nông nghiệp xanh Việt Nam (VINGA) trực thuộc Tổng hội, do bà Trần Thị Hồng Lan làm Chủ tịch.

Hội thảo ngày 11/11/2026 vì vậy không chỉ mang ý nghĩa giới thiệu các giải pháp công nghệ, mà còn gợi mở một phương thức phối hợp mới. Trong đó, doanh nghiệp nêu bài toán, nhà khoa học và đơn vị công nghệ tìm giải pháp, Tổng hội kết nối tập hợp nguồn lực, cơ quan quản lý tạo điều kiện theo chức năng và các bên cùng xác định phương án triển khai.

Tin rằng, quá trình kết nối được tiếp tục bằng những chương trình khảo sát, thử nghiệm, đào tạo và hợp tác cụ thể, Lào Cai có thể từng bước hình thành những chuỗi giá trị nông nghiệp có năng lực cung ứng ổn định, minh bạch và đáp ứng yêu cầu thị trường.

Bởi đánh thức “mỏ vàng” bản địa, xét đến cùng, không chỉ là khai thác nhiều hơn những gì thiên nhiên ban tặng. Đó là hành trình làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực con người, tổ chức lại chuỗi giá trị và tạo dựng niềm tin thị trường. Khi tài nguyên được kết nối với tri thức và đổi mới sáng tạo, nông nghiệp mới có thể chuyển từ lợi thế nguyên liệu sang lợi thế cạnh tranh bền vững.

Và điều ấy đúng, không chỉ với Lào Cai.