Tô sắc Tết cho heo đất Lái Thiêu

Trước một cơ sở, những chồng heo màu đất nung được xếp ngay ngắn, chờ khoác lên mình tấm áo mới. Bên trong căn nhà, không khí làm việc rộn ràng, tiếng trò chuyện xen lẫn tiếng quệt cọ, tiếng heo đất va vào nhau khe khẽ.

Ở đây có gần chục người thợ, mỗi người một việc, người quét sơn nền, người tỉ mỉ vẽ mắt, người “đánh” má hồng... Ai cũng thoăn thoắt, đôi tay không lúc nào ngơi nghỉ.

Nghề làm heo đất ở Lái Thiêu đã có lịch sử khoảng nửa thế kỷ, gắn bó với biết bao thế hệ. Có thời điểm, cả vùng này có rất nhiều nhà làm heo đất. Sản phẩm theo ghe, theo xe đi khắp nơi.

Xem thêm: Hun lửa làng gốm bằng ký ức

Theo dòng chảy của thời gian, cùng với sự xuất hiện của các sản phẩm công nghiệp và đồ nhựa giá rẻ, số hộ theo nghề ở Lái Thiêu dần thưa vắng. Nhiều gia đình chuyển sang công việc khác, những lò nung đỏ lửa ngày nào cũng lặng lẽ rơi vào ký ức. Thế nhưng, vẫn còn đó một số hộ kiên trì bám nghề, làm nghề bằng sự cần mẫn và tình yêu với các giá trị truyền thống.

Những năm gần đây, khi xu hướng quay về với các sản phẩm thủ công mang giá trị văn hóa được ưa chuộng, heo đất Lái Thiêu dần tìm lại chỗ đứng của mình trên thị trường. Không chỉ dừng lại ở hình dáng heo truyền thống, các cơ sở còn không ngừng sáng tạo, cho ra đời nhiều mẫu mã mới, từ các con vật quen thuộc đến các nhân vật hoạt hình ngộ nghĩnh. Tuy mỗi sản phẩm đều mang dáng vẻ riêng nhưng vẫn rất bình dị, gần gũi.

Vì yêu cầu bảo vệ môi trường và quy hoạch đô thị, các lò nung heo đất hiện nay đã được di dời ra xa khu dân cư. Người dân Lái Thiêu chủ yếu hợp tác với các lò nung, nhập heo đất thô về rồi tập trung vào công đoạn trang trí, hoàn thiện. 

Chính ở khâu này, dấu ấn của từng nghệ nhân được thể hiện rõ nét nhất. Dù cùng chung một khuôn đúc, nhưng mỗi đôi mắt, mỗi họa tiết, mỗi nét vẽ, mỗi khối màu… lại mang theo gu thẩm mỹ và cảm xúc riêng của người thợ.

Xem thêm: Siêu việt của gốm

Giá mỗi sản phẩm hoàn chỉnh thường chỉ khoảng vài chục nghìn đồng, phù hợp với nhiều đối tượng khách hàng. Những mẫu có kích thước lớn hơn, hoa văn cầu kỳ hơn thì giá trị cũng cao hơn. 

Với người dân nơi đây, Tết là mùa mưu sinh quan trọng nhất. Không khí làng nghề trở nên nhộn nhịp vào những ngày cuối năm. Đây là thời điểm người người chuẩn bị cho một khởi đầu mới, bắt đầu “đút ống” tích lũy, gửi gắm mong ước đủ đầy. Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen mua cho con trẻ một bé heo đất nhỏ xinh vào dịp đầu năm mới để cất tiền lì xì, học cách tiết kiệm.

Ngoài ra, heo đất còn thường được dùng làm vật trang trí Tết. Dịp này, các mẫu sơn vàng ánh kim được ưa chuộng hơn cả, bởi tượng trưng cho tài lộc, thịnh vượng và một năm mới tươi sáng.

Đón Tết Bính Ngọ 2026, các cơ sở tại Lái Thiêu đã sớm sản xuất hàng loạt mẫu ngựa - linh vật của năm. Những con ngựa với dáng đứng khỏe khoắn, màu sắc bắt mắt, được trang trí công phu nhằm thu hút khách hàng.

Khi hoàn thiện, từng sản phẩm được kiểm tra lần cuối, cho vào túi nilon riêng biệt rồi đóng gói cẩn thận thành từng kiện. Những con heo đất, ngựa đất rời khỏi làng, tỏa đi khắp các tỉnh thành gần xa, mang theo câu chuyện về một vùng đất vẫn bền bỉ giữ hồn nghề truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Xem thêm: Đất và lửa kể chuyện di sản Sài Gòn - Gia Định

Có lẽ chỉ khi tận mắt chứng kiến từng công đoạn trang trí tại làng nghề heo đất Lái Thiêu, người ta mới cảm nhận hết sự tỉ mỉ của nghề này. Từ khối đất nung mộc mạc, qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ, các sản phẩm dần trở nên sinh động, ngộ nghĩnh và đầy sức sống. Giữa những ngày cuối năm hối hả, làng heo đất Lái Thiêu vẫn lặng lẽ góp vào không khí Tết một gam màu rất riêng, bình dị và chất chứa hồn quê.