Tín dụng xanh: dư nợ 750 nghìn tỉ đồng nhưng chỉ chiếm 4,5%, doanh nghiệp vẫn 'khát vốn'
Sáng 19/12 tại Hà Nội, Tổng hội NN&PTNT Việt Nam tổng kết Đề án truyền thông “Tín dụng xanh cho doanh nghiệp và nhà nông” và tổ chức hội thảo chuyên đề, dưới sự chủ trì của ông Hồ Xuân Hùng - Chủ tịch Tổng hội. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đã cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn.
Áp lực với các cam kết, nhưng vốn xanh vẫn tăng chậm
Theo số liệu được nêu tại hội thảo, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đến 30/11/2025 ước đạt 750 nghìn tỉ đồng. Dù tăng bình quân hơn 21% mỗi năm kể từ 2017 nhưng dư nợ tín dụng xanh vẫn chỉ chiếm khoảng 4,5% tổng dư nợ nền kinh tế. Nhiều chuyên gia đánh giá đây là tỷ lệ “không tương xứng” với mục tiêu tăng trưởng xanh quốc gia khi nhu cầu vốn cho các mô hình nông nghiệp sạch, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải đang tăng nhanh ở khu vực doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân.
Điều nghịch lý là doanh nghiệp muốn vay, ngân hàng muốn cho vay, nhưng sự kết nối giữa hai phía vẫn lỏng lẻo. Các đại biểu cho rằng ngân hàng đang thiếu dữ liệu chuẩn về phát thải, năng lượng và hiệu quả môi trường của dự án, khiến việc thẩm định rủi ro gặp nhiều rào cản. Ưu đãi lãi suất chưa đủ mạnh, mức chênh lệch với tín dụng thông thường không đáng kể, nên động lực cho vay xanh vẫn hạn chế.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp – đặc biệt là SME – lại yếu về năng lực ESG, thiếu kỹ năng lập báo cáo theo chuẩn quốc tế, dẫn tới khó đáp ứng điều kiện tiếp cận vốn hoặc phát hành trái phiếu xanh. Một điểm tắc nghẽn khác là tiêu chuẩn xanh trong nước còn khác biệt so với thông lệ quốc tế, khiến ngân hàng gặp khó khi huy động nguồn vốn dài hạn.
Xem thêm: Lãi suất 2% từ vốn xanh: Điều kiện cần và đủ
Cuộc đua vốn xanh và hành trình bắt buộc tới Net Zero
Tại hội thảo, các đại diện ngân hàng cho thấy cuộc đua “xanh hóa tín dụng” đã bắt đầu. Ông Trần Hoài Phương - Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp, Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank) cho biết, HDBank đã tung ra nhiều gói tín dụng ưu đãi quy mô hàng nghìn tỉ đồng cho hạ tầng, chuyển đổi số, nông nghiệp, xuất nhập khẩu nhằm tối ưu nguồn vốn và chi phí tài chính cho doanh nghiệp. Ngân hàng Sacombank gần đây cũng ra mắt gói tài chính xanh Eco, một giải pháp tín dụng kết hợp mục tiêu lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.
Trong phần kết luận, Chủ tịch Hồ Xuân Hùng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về phát thải, năng lượng và đa dạng sinh học để chuẩn hóa đánh giá dự án xanh. Ông cho rằng chỉ khi có những ưu đãi đủ mạnh – từ cấp bù lãi suất, tái cấp vốn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho tới hình thành quỹ bảo lãnh xanh – thì dòng vốn tư nhân mới thực sự được khơi thông. Doanh nghiệp cũng phải chủ động hơn trong chiến lược xanh hóa sản xuất, đổi mới công nghệ và minh bạch hóa thông tin nếu muốn tham gia thị trường vốn xanh.
Từ sự nóng lên của khí hậu đến áp lực cam kết quốc tế, nền nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi khẩn cấp. Bài toán tín dụng xanh vì thế không chỉ là câu chuyện ngân hàng hay doanh nghiệp, mà là điều kiện tiên quyết để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
