Tìm lại giống lợn quý cho bà con vùng miền núi Quảng Trị
Giống lợn quý bản địa Vân Pa tưởng chừng đã mất nguồn gen, nhưng 2 năm qua, Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị đã miệt mài phục hồi và xây dựng mô hình để tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Từ cuối năm ngoái, anh Hồ Văn Sĩ (thôn Pa Nang, xã Đakrông, Quảng Trị) đã được hỗ trợ để đầu tư xây dựng chuồng trại chăn nuôi xa khu dân cư, vị trí xây dựng chuồng trại cao ráo, thoáng gió, đáp ứng yêu cầu chăn nuôi an toàn. “Trong quá trình thực hiện mô hình, gia đình đã được hỗ trợ các vật tư thiết yếu, như: thức ăn hỗn hợp, vắc-xin, thuốc thú y phòng bệnh và chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học. Đến nay, gia đình đã có tổng đàn lợn trên 30 con đang phát triển tốt và cho thu nhập đáng kể”- anh Sĩ nói.
Bảo tồn giống lợn Vân Pa có nguy cơ tuyệt chủng
Trước đây, bà con đồng bào dân tộc Pa Cô, Vân Kiều… sinh sống trên dãy núi Trường Sơn (tỉnh Quảng Trị) thường thả nuôi theo kiểu tự do giống lợn có tên gọi lợn Vân Pa. Giống lợn này tuy nhỏ con, tăng trưởng chậm nhưng có sức đề kháng tốt, dễ nuôi và cho chất lượng thịt thơm ngon, săn chắc, được người tiêu dùng ưa chuộng.
Tuy nhiên, do tập quán nuôi thả rông và áp lực kinh tế, nên nhiều hộ dân đã chuyển sang nuôi các giống lợn lai có tốc độ tăng trưởng nhanh. Từ đó, giống lợn Vân Pa thuần chủng bị suy giảm, lai tạp và đứng trước nguy cơ mai một.
Để bảo tồn và phát triển giống lợn Vân Pa, Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị đã triển khai dự án “Xây dựng mô hình chăn nuôi lợn bản địa (lợn Vân Pa) gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm”. Mô hình được triển khai trên địa bàn các xã miền núi phía tây của tỉnh, nơi trước đây bà con đã từng nuôi thả giống lợn này.
Ông Hà Xuân Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị cho hay, từ năm 2025, Trung tâm đã triển khai các mô hình tại 3 xã Tân Lập, Lao Bảo và Trường Sơn với 4 hộ dân tham gia. “Đây là hướng đi quan trọng trong việc bảo tồn giá trị sinh học, phát triển đàn lợn Vân Pa, vừa tạo dựng thương hiệu để nâng cao thu nhập cho người dân miền núi sinh sống dọc dãy Trường Sơn”- ông Xuân Anh cho hay.
Nhiều mô hình nở rộ
Sau thời gian nuôi lợn Vân Pa, anh Hồ Văn Sĩ đã nhanh chóng nắm bắt kỹ thuật chăn nuôi, áp dụng hiệu quả tại mô hình. Ở giai đoạn đầu, lợn được nuôi theo chế độ thức ăn công nghiệp, khi lợn phát triển thì nguồn thức ăn này sẽ giảm dần và người nuôi đưa nguồn thức ăn chính từ các phụ phẩm nông nghiệp, cây trồng từ vườn nhà.
Anh Sĩ cho hay: “Điều đáng phấn khởi là gia đình tận dụng nguồn thức ăn sẵn có như cây chuối, các loại rau xanh, lá cây rừng… để chế biến thành thức ăn cho lợn. Đó cũng là cách tiết kiệm chi phí nhưng vẫn bảo đảm đàn lợn sinh trưởng tốt”.
Anh Sĩ cũng cho biết, với giống này thì chăn nuôi nhỏ lẻ, phù hợp với những mô hình phát triển chăn nuôi gia trại với số lượng từ 50-100 con của bà con đồng bào dân tộc ở vùng miền núi. “Mô hình của gia đình tôi vừa cung cấp lợn giống, vừa bán lợn thương phẩm mỗi năm cũng có thu nhập khoảng 50 triệu đồng. Đó cũng là thu nhập không nhỏ với đời sống của bà con miền nùi chúng tôi”- anh Sĩ bộc bạch thêm.
Tại bản Bù (xã Tân Lập), gia đình anh Hồ Văn Tùng tham gia mô hình với số giống ban đầu 40 con, được hỗ trợ kỹ thuật nuôi, phòng dịch bệnh… Anh Tùng cho biết, trước đây gia đình nuôi lợn theo kiểu thả rông là chính nên mỗi năm chỉ nuôi vài con để mổ thịt. Xung quanh nhà thì hôi hám, đầy ruồi nhặng, rất ô nhiễm. “Nay được hướng dẫn áp dụng đệm lót sinh học, bổ sung men vi sinh nên lợn khỏe mạnh, ăn tốt, chuồng trại sạch, không còn mùi hôi. Phân chuồng được ủ để bón cho cây trồng quanh vườn nên cây xanh tốt và được thu hoạch làm nguồn thức ăn cho lợn”- anh Tùng nói.
Quá trình nuôi, gia đình anh Tùng còn tạo “vành đai xanh” nhằm phân cách khu vực chuồng nuôi với nhà ở của cả gia đình. Trên đường vành đai này anh trồng các loại cây thảo dược, chuối… để cung cấp thức ăn xanh cho đàn lợn. “Nhờ áp dụng phương pháp nuôi an toàn sinh học, đàn lợn phát triển ổn định, tỷ lệ sống đạt 100%. Sau 8 tháng nuôi, trọng lượng lợn đạt từ 35 - 40kg/con. So với chăn nuôi truyền thống, mô hình giúp giảm ô nhiễm môi trường, hạn chế dịch bệnh, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm nhờ đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm”- anh Tùng nói.
Xã Trường Sơn xây dựng hai mô hình tại bản Cổ Tràng và thôn Liên Xuân. Ông Hồ Văn Quý (bản Cổ Tràng) nuôi 40 con giống cho hay, trước đây gia đình cũng đã nuôi giống lợn này. Do thời gian bà con ít nuôi nên mai một dần đi. Nay nhờ được hỗ trợ kỹ thuật bà con đã mạnh dạn khôi phục nghề nuôi lợn bản địa. “Từ đàn lợn ban đầu, gia đình tôi nhân giống để tăng đàn và phục vụ bà con trong bản nuôi. Nhiều bà con cũng đăng ký mua giống và tôi cũng chia sẻ cách nuôi, chăm sóc, làm chuồng trại để tăng hiệu quả. Mong sao người miền xuôi biết đến cái ngon, cái lạ của thịt lợn này để tiêu thụ. Qua đó, hỗ trợ bà con trên này tăng đàn, phát triển giống lợn quý”- ông Quý cho biết.
Xây dựng thương hiệu cho lợn Vân Pa
Ông Hà Xuân Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị cho biết, dự án được thực hiện từ năm 2025 đến năm 2027, xây dựng được 6 mô hình với với quy mô 550 con tại các thôn, xã thuộc vùng miền núi khó khăn, đặc biệt khó khăn trên địa bàn tỉnh. Mục tiêu là bảo tồn và phục hồi giống, đồng thời xây dựng sinh kế bền vững cho người dân vùng cao, xây dựng thương hiệu sản phẩm..
Với mục tiêu này, Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị đã kết nối với các doanh nghiệp và hợp tác xã để tiêu thụ sản phẩm thịt lợn Vân Pa. “Với ưu thế chất lượng thịt thơm ngon, bảo đảm an toàn thực phẩm, sản phẩm lợn bản địa Vân Pa đang trở thành đặc sản được săn đón tại các nhà hàng, quán ăn và đặc biệt là tại các điểm du lịch cộng đồng tại địa phương hiện nay”- ông Xuân Anh cho biết.
Hiện, ngoài các hộ tham gia mô hình thì đã có hơn chục hộ khác đã mua giống từ mô hình để nuôi và có hiệu quả. Theo nhiều bà con, lợn này có sức tiêu thụ lớn trên thị trường. Giá bán lợn hơi ở mức 150 ngàn đồng/kg. Nếu lợn có trọng lượng khoảng 40kg thì có giá bán được 6 triệu đồng. Sau khi trừ đi chi phí, bà con có thể lãi từ 2-3 triệu đồng mỗi con.
Ông Hà Xuân Anh cũng nhìn nhận mô hình chăn nuôi lợn bản địa trên gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm có tính bền vững cao, phù hợp với đối tượng là đồng bào người dân tộc thiểu số. “Trung tâm sẽ tiếp tục theo dõi, đánh và có kế hoạch nhân rộng mô hình và phát triển giống lợn này thành hàng hóa và xây dựng thương hiệu gắn với phát triển kinh tế tuần hoàn ở miền núi”- ông Xuân Anh nói .
