Thỏa thuận tín chỉ carbon 30 triệu USD với Amazon: Nông dân trồng lúa Ấn Độ được gì?

Tuy nhiên, đằng sau cam kết khí hậu đầy tham vọng ấy vẫn còn nhiều tranh cãi. Liệu người nông dân có thực sự hưởng lợi? Hay các cánh đồng lúa ở Ấn Độ chỉ đang trở thành ‘lá chắn carbon’ cho quá trình mở rộng phát thải của các tập đoàn công nghệ toàn cầu...

Cận cảnh thỏa thuận tín chỉ carbon giữa Amazon và Ấn Độ

Thỏa thuận tín chỉ carbon giữa Amazon và Ấn Độ được các chuyên gia đánh giá sẽ tạo cú hích cho thị trường carbon toàn cầu. Đồng thời, nó cho thấy, chính nông nghiệp cũng đóng vai trò trung tâm trong việc cắt giảm phát thải.

Dự án hỗ trợ hàng nghìn nông hộ nhỏ áp dụng các kỹ thuật canh tác thích ứng khí hậu. Giúp giảm lượng nước sử dụng và hạn chế khí Metan phát sinh từ những cánh đồng lúa rộng lớn.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc quản lý nước hiệu quả hơn cùng các biện pháp cải thiện dinh dưỡng đất có thể giúp giảm 30 - 50% lượng khí Metan phát thải từ ruộng lúa.

Với khoảng 42 - 44 triệu hecta lúa đang canh tác, Ấn Độ hiện là nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Và cũng là một trong những nguồn phát thải Metan nông nghiệp đáng kể.

Theo truyền thông địa phương, thỏa thuận này dự kiến sẽ cắt giảm khoảng 685.000 tấn CO₂.

Ông Vaibhav Chaturvedi, nghiên cứu viên cao cấp tại Council on Energy, Environment and Water nhận định: “Đây là một thỏa thuận quy mô rất lớn. Nó tiếp thêm động lực cho những người ủng hộ thị trường carbon như một nguồn tài chính để thúc đẩy giảm phát thải. Đồng thời cải thiện các mục tiêu phát triển”.

'Bao nhiêu tiền đến được tay nông dân?'

Tuy nhiên, theo cảnh báo của nhiều chuyên gia, thành công thực sự của thỏa thuận sẽ phụ thuộc vào mức độ lợi ích được chuyển tới tay nông dân.

“Điều quan trọng cần theo dõi là bao nhiêu tiền thực sự sẽ đến được với nông dân. Việc triển khai tại thực địa trong lĩnh vực nông nghiệp rất tốn kém. Chỉ khi nguồn tiền đủ lớn được chuyển tới các hộ nông dân thu nhập thấp thì thỏa thuận này mới thực sự có giá trị với họ”, ông Vaibhav Chaturvedi nói.

“

Điều quan trọng cần theo dõi là bao nhiêu tiền thực sự sẽ đến được với nông dân. Việc triển khai tại thực địa trong lĩnh vực nông nghiệp rất tốn kém. Chỉ khi nguồn tiền đủ lớn được chuyển tới các hộ nông dân thu nhập thấp thì thỏa thuận này mới thực sự có giá trị với họ.

-Vaibhav Chaturvedi-

Tháng 12 năm ngoái, Amazon công bố kế hoạch đầu tư 35 tỷ USD vào Ấn Độ đến năm 2030, chủ yếu tập trung vào số hóa bằng AI và hệ thống logistics, sau khi đã rót khoảng 40 tỷ USD trước đó vào quốc gia này.

Các chuyên gia cho rằng các khoản đầu tư này nhiều khả năng sẽ làm gia tăng phát thải carbon, dù mức độ còn phụ thuộc vào kế hoạch bù đắp phát thải cũng như quy mô triển khai năng lượng tái tạo.

Nguy cơ “tô xanh” hình ảnh?

Thị trường tín chỉ carbon từ lâu được xem là công cụ quan trọng nhưng cũng gây tranh cãi trong nỗ lực chống biến đổi khí hậu. Cơ chế này nhằm định giá ô nhiễm carbon. Và điều hướng dòng vốn vào các dự án cắt giảm hoặc loại bỏ khí nhà kính.

Ông Harjeet Singh, nhà hoạt động khí hậu và là giám đốc sáng lập Satat Sampada Climate Foundation cho rằng, thỏa thuận với Amazon tồn tại nhiều rủi ro vì có thể được dùng để bù đắp lượng phát thải từ các trung tâm dữ liệu và hoạt động logistics của tập đoàn này.

Cũng theo ông Harjeet Singh, Amazon thực chất đang sử dụng các cánh đồng lúa của Ấn Độ như một "van xả" cho quá trình mở rộng dựa vào nhiên liệu hóa thạch của chính họ, điều này tạo ra lá chắn cho lượng phát thải công nghiệp từ các quốc gia phương Tây giàu có.

Trong nhiều năm qua, các nước thuộc Nam bán cầu liên tục yêu cầu các quốc gia phương Tây gây ô nhiễm nặng phải có trách nhiệm bồi hoàn. Họ cho rằng việc buộc các nước đang phát triển cắt giảm phát thải quá nhanh có thể kìm hãm tăng trưởng kinh tế. Trong khi, những quốc gia này vốn ít chịu trách nhiệm lịch sử về biến đổi khí hậu.

“Thỏa thuận này có thể mang lại lợi ích kỹ thuật như tiết kiệm nước. Nhưng nó vẫn chưa giải quyết được nguyên tắc ‘người gây ô nhiễm phải trả giá’”, ông Singh nhận xét.

Ngoài phát thải Metan cao, canh tác lúa còn kéo theo nhiều thách thức môi trường khác như cạn kiệt nguồn nước và ô nhiễm không khí do đốt rơm rạ.

Phương thức canh tác truyền thống với việc tưới ngập ruộng lúa đòi hỏi lượng tưới tiêu rất lớn. Trong khi việc lạm dụng phân bón hóa học làm suy giảm chất lượng đất.

Ông Anjal Prakash, giáo sư chính sách công tại FLAME University cho biết: “Dù tín chỉ carbon hướng tới thúc đẩy canh tác bền vững. Nhưng nếu không được quản lý cẩn trọng, chúng có thể vô tình khuyến khích tiếp tục trồng các loại cây tiêu tốn nhiều nước mà không giải quyết tận gốc tình trạng cạn kiệt tài nguyên.”

Theo ông, cần cân bằng giữa các dự án kiểu này với mục tiêu bảo tồn nguồn nước. Đây là điểm then chốt để giảm tác động tới môi trường và thúc đẩy nền nông nghiệp bền vững.

Cơ hội mở rộng thị trường carbon xuyên biên giới

Một số chuyên gia khác cho rằng thỏa thuận của Amazon có thể trở thành bước đột phá. Nó mở đường để các tập đoàn lớn tiếp cận nguồn phát thải ở khu vực sản xuất nông nghiệp.

Bà Suranjali Tandon, phó giáo sư tại National Institute of Public Finance and Policy nhận định. “Sáng kiến này mở ra tiềm năng lớn hơn cho việc sử dụng tín chỉ carbon xuyên biên giới. Đây là ví dụ cho thấy thị trường giảm phát thải của Ấn Độ và Trung Quốc có thể hợp tác với nhau.”

Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo nguy cơ tín chỉ carbon có thể tạo ra một ‘thị trường ảo’ cho cây lúa, khiến việc canh tác trở nên sinh lợi hơn thay vì thực sự thúc đẩy tiết kiệm nước và giảm tác động môi trường.