Thị trường phân bón trước bão El Niño 2027: Bài toán sinh tồn cho bộ rễ cây trồng

Điều này có nghĩa, ngoài nước, thì yêu cầu gay gắt đặt ra cho người sản xuất lẫn doanh nghiệp, là mùa vụ tới bón loại gì để cây không bị thiêu cháy, kích rễ đâm sâu và giữ cây vượt qua cơn sốc nhiệt?

Từ bón thúc năng suất sang dinh dưỡng kháng hạn

Trong nhiều thập kỷ, thói quen dùng phân bón của nông dân Tây Nguyên lẫn Nam Trung Bộ gắn liền với các dòng phân hóa học độ đạm cao, bón nhiều để thúc cành, vươn chồi hay ép trái lớn nhanh. Nhưng bước vào chuẩn bị cho niên vụ 2027, nắng hạn đã đặt lại vấn đề tiếp cận khác, nếu không muốn mất "cả chì lẫn chài”.

Thực tế thị trường hiện không thiếu các dòng phân bón đủ sức đối mặt với hạn hán, giữ được đất ẩm và giúp bộ rễ đứng vững.

Thứ nhất là dòng phân bón kích rễ và cải tạo cấu trúc đất. Thị trường ghi nhận làn sóng tiêu thụ tăng vọt các sản phẩm chứa Axit Humic và Fulvic. Đây không chỉ là chất cải tạo đất tơi xốp mà còn đóng vai trò kích thích bộ rễ phát triển gấp nhiều lần, giúp rễ tơ cắm sâu xuống tầng đất hạ lưu để tìm kiếm nguồn ẩm tự nhiên.

Thứ hai là phân bón lá sinh học và các hoạt chất chống sốc nhiệt. Các dòng phân bón tích hợp Silic, Canxi, Kali cao và các Acid Amin thiết yếu đang dẫn đầu doanh số. Silic giúp làm dày vách tế bào lá, giảm mức độ tổn thương do tia cực tím. Kali đóng vai trò điều tiết, giúp cây chủ động chống thoát hơi nước qua lá dưới cái nắng 38 đến 40 độ C mà không bị héo rũ hay rụng lá hàng loạt.

Thứ ba là công nghệ vi sinh và nấm rễ cộng sinh Mycorrhiza. Nấm rễ cộng sinh sau khi xâm nhập vào hệ rễ cây, sẽ phát triển mạng lưới sợi nấm kéo dài ra xung quanh, mở rộng diện tích tiếp xúc của rễ gấp 3 đến 5 lần. Nhờ đó, cây trồng có thể hấp thụ được nước và dưỡng chất trong đất.

Thứ tư là các dòng phân bón hòa tan cao cấp dùng cho hệ thống tưới. Thay vì rải phân trên mặt đất rồi chờ mưa hay tưới tràn làm thất thoát đến 40% lượng phân do bốc hơi và rửa trôi, nông dân đang chuyển sang các dòng phân bón hòa tan hoàn toàn, đưa chính xác đến đúng vùng rễ hiệu quả với liều lượng chia nhỏ, giúp cây hấp thụ gần như trọn vẹn.

Doanh nghiệp phân bón nào đang có giải pháp thực chất?

Thị trường phân bón thích ứng hạn hán niên vụ 2027 đã đào thải những đơn vị làm thương mại trộn phân kém chất lượng, nhường sân chơi cho các tập đoàn có công nghệ dinh dưỡng bài bản.

Ở nhóm phân bón chuyên biệt chống hạn, Tập đoàn Bình Điền đi đầu với các dòng phân bón Đầu Trâu TE-MĐ được bổ sung hoạt chất Smart-Zinc và Humic thế hệ mới. Dòng sản phẩm này tập trung giúp cây cà phê, sầu riêng phát triển bộ rễ cọc chắc khỏe, hạn chế tối đa hiện tượng sốc nhiệt gây rụng quả non trong mùa khô.

Ở nhóm phân bón hòa tan và dinh dưỡng cao cấp, Yara Việt Nam đẩy mạnh dòng sản phẩm YaraReka và YaraLiva. Các dòng phân này hòa tan 100% trong nước, không chứa Clo hay Natri, giúp ngăn ngừa tình trạng tích tụ muối trong đất, đồng thời cung cấp Canxi nitrate giúp cứng cây, chống rụng trái.

Ở nhóm phân bón sinh học và chế phẩm vi sinh, Tập đoàn Lộc Trời cùng các công ty bio-vật tư nông nghiệp đưa ra thị trường các dòng phân bón lá sinh học giàu Acid Amin tự nhiên, kết hợp bào tử nấm rễ Mycorrhiza và Trichoderma. Giải pháp này giúp phục hồi bộ rễ bị tổn thương do nắng nóng, kéo dài khả năng tự dưỡng của cây trồng thêm 5 đến 7 ngày giữa các đợt tưới.

Bên cạnh phân bón, các đơn vị cung ứng màng phủ nông nghiệp tự hủy như An Phát, các công ty giống như WASI và Vinaseed, cũng liên kết với các doanh nghiệp phân bón để tạo thành chuỗi giải pháp đồng bộ từ giống chịu hạn, màng che gốc đến quy trình bón phân tiết kiệm.

Chi phí: Nông dân phải móc túi thêm bao nhiêu?

Chuyển đổi quy trình bón phân để ứng phó El Niño đòi hỏi người nông dân phải điều chỉnh lại ngân sách đầu tư cho mùa vụ 2027.

Tính trên quy mô 1 héc-ta cây công nghiệp hoặc cây ăn quả lâu năm như sầu riêng, cà phê, hồ tiêu, tổng chi phí phát sinh cho các giải pháp phân bón chuyên dụng và vật tư hỗ trợ ứng phó hạn dao động từ 12 triệu đến 25 triệu đồng mỗi năm.

Cụ thể, chi phí chuyển đổi sang các dòng phân bón lá chống sốc nhiệt, Axit Humic, Fulvic và chế phẩm vi sinh kích rễ chiếm từ 4 triệu đến 7 triệu đồng. Việc bổ sung phân bón hòa tan cao cấp dùng qua đường ống hoặc chia nhỏ lượt bón, tốn thêm từ 3 triệu đến 6 triệu đồng.

Màng phủ nông nghiệp, chất giữ ẩm đất hoặc vật liệu phủ gốc để giữ phân bón không bị phân hủy bởi ánh nắng chiếu trực tiếp tiêu tốn từ 2,5 triệu đến 4 triệu đồng.

Nếu tính cả việc đầu tư mới hoặc nâng cấp hệ thống tưới tích hợp bón phân Fertigation, chi phí đầu tư ban đầu sẽ cộng thêm từ 25 triệu đến 45 triệu đồng (khoản này khấu hao trong 5 năm).

Nhìn vào số tiền chi thêm cho phân bón và vật tư, nhiều nông dân có thể đắn đo. Tuy nhiên, nếu bón phân hóa học theo cách cũ trong mùa El Niño, nguy cơ thất thoát phân bón do bốc hơi lên tới 30% đến 40%, chưa kể rủi ro xót rễ làm chết cây.

Trong khi đó, việc chuyển sang dòng phân bón dinh dưỡng chuyên biệt giúp tiết kiệm 20% đến 30% tổng lượng phân bón sử dụng nhờ hiệu suất hấp thụ cao. Quan trọng hơn, chi phí này bảo vệ nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng từ mỗi héc-ta sầu riêng hay cà phê, tránh tình trạng cây bị kiệt sức, rụng sạch trái hoặc chết cành khiến nông dân mất trắng cả mùa vụ 2027 lẫn chi phí phục hồi vườn cây cho các năm sau.

Giữ ẩm – định đoạt thành hay bại

Để phân bón phát huy tối đa hiệu quả trong điều kiện El Niño gắt gao, nông dân cần thay đổi thói quen bón phân theo các nguyên tắc thiết thực.

Một là bón đúng thời điểm và đón đầu độ ẩm. Tuyệt đối không bón phân hóa học rải gốc khi đất đã khô nứt nẻ. Việc bón phân vi sinh cần được thực hiện ngay từ cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 đến tháng 11, để kích thích bộ rễ phát triển hoàn thiện và tích trữ dinh dưỡng trước khi bước vào đỉnh điểm khô hạn.

Hai là chia nhỏ liều lượng và ưu tiên bón qua lá hoặc đường ống tưới. Cách làm này giúp cây hấp thụ ngay lập tức mà không gây áp lực muối lên bộ rễ.

Ba là chủ động bổ sung các chất tăng sức đề kháng cho cây. Cần coi Silic, Kali và Canxi là các dưỡng chất bắt buộc trong công thức phân bón mùa khô chứ không chỉ tập trung vào Đạm và Lân. Việc kết hợp bón phân hợp lý với các biện pháp che phủ gốc sẽ giữ cho phân bón nằm lại trong tầng đất ẩm, giúp cây chống chọi được trước mùa El Niño 2027.