Thẻ vàng bao bì EU: Cơn lốc mới đe dọa túi tiền của đại gia thủy sản

‘Hung thần’ mang tên hóa chất vĩnh cửu PFAS

Điểm gây sốc nhất trong quy định mới chính là lộ trình khai tử các chất đáng lo ngại, đặc biệt là nhóm hóa chất vĩnh cửu PFAS – loại hóa chất vốn là linh hồn trong việc chống thấm nước và dầu mỡ của bao bì thực phẩm hiện nay. Từ tháng 8 năm 2026, EU sẽ áp mức trần nồng độ PFAS ở ngưỡng cực thấp, chỉ 25 phần tỷ (ppb). Đây thực sự là một tử huyệt đối với các doanh nghiệp Việt Nam vì PFAS hiện diện gần như trong mọi công đoạn sản xuất nhựa và giấy gia công hiện nay.

Thách thức không chỉ nằm ở việc thay đổi vật liệu mà còn ở năng lực kiểm nghiệm. Hiện nay, số lượng phòng thí nghiệm tại Việt Nam đủ trang thiết bị hiện đại để phân tích chính xác nồng độ PFAS ở mức phần tỷ là rất hạn chế. Doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với mức chi phí xét nghiệm định kỳ cực kỳ đắt đỏ tại các tổ chức quốc tế để có được phiếu kết quả hợp chuẩn, đẩy giá thành bao bì tăng vọt và trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng của tôm và cá tra xuất khẩu.

Một gọng kìm khác đang siết chặt các nhà xuất khẩu là quy định bắt buộc tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì phải đạt từ 10% đến 30% vào năm 2030. Tại Việt Nam, hạ tầng tái chế hiện vẫn đang ở mức sơ khai, chưa thể cung cấp nguồn hạt nhựa tái chế đạt chuẩn tiếp xúc thực phẩm với khối lượng lớn. Việc phải nhập khẩu hạt nhựa tái chế từ nước ngoài để đáp ứng tiêu chuẩn EU sẽ tạo ra một cú sốc về chi phí nguyên liệu đầu vào.

Rủi ro lớn hơn nằm ở sự lệch pha giữa doanh nghiệp thủy sản và nhà cung cấp bao bì nội địa. Nếu các đơn vị sản xuất bao bì phụ trợ không kịp chuyển đổi công nghệ hoặc không thể cung cấp hồ sơ kỹ thuật minh bạch, doanh nghiệp thủy sản sẽ là bên chịu trận cuối cùng. Quy định PPWR nêu rõ: chủ sở hữu nhãn hiệu in trên bao bì phải chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp xuất khẩu phải tự mình gánh vác mọi rủi ro về hồ sơ, bản vẽ và báo cáo thử nghiệm vốn trước nay vẫn thường phó mặc cho bên thứ ba.

Cuộc cách mạng thiết kế để xóa sổ không gian rỗng

EU cũng chính thức tuyên chiến với tình trạng lãng phí bao bì khi giới hạn tỷ lệ không gian rỗng trong thùng vận chuyển không được quá 50% kể từ năm 2030. Quy định này buộc các nhà máy phải tính toán lại toàn bộ quy cách đóng gói tôm, cá đông lạnh. Việc lạm dụng màng xốp hơi hay màng bọc nhựa để chèn lót sẽ bị coi là vi phạm và có thể bị xử phạt nặng hoặc buộc phải tái chế tại chỗ với chi phí cắt cổ ngay tại bến cảng châu Âu.

Trong bối cảnh chi phí logistics và năng lượng đang biến động mạnh do xung đột địa chính trị năm 2026, việc phải đầu tư thêm vào thiết kế bao bì tối ưu và hệ thống nhãn mác phân loại rác thải đồng nhất là một thử thách nghiệt ngã. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ tích cực, đây chính là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện một cuộc cách mạng về công nghệ xanh, biến rào cản kỹ thuật thành lợi thế cạnh tranh để đánh bật các đối thủ chưa kịp chuyển đổi trên thị trường châu Âu.