Thầy lang cuối xóm

Không tiền cũng chữa

Tìm nhà lương y Nguyễn Cao Niên (SN 1949, trú thôn Đại Lư, xã Hồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) không khó. Căn nhà cấp 4 cuối xóm tấp nập kẻ vào người ra. Ngồi ở giữa nhà là ông “thần y” tăm tiếng rặt… màu quê. Một tốp bệnh nhân ở Nghệ An vừa khám xong. Toàn bị thận và bỏng. Nghe mà… sợ.

Bệnh nhân qua tay ông “cứu khổ cứu nạn” thì nhiều, nhưng ông nhớ nhất là cụ Nguyễn Đức Hạnh (95 tuổi, trú tại xóm Thanh Lương, xã Hồng Lộc, tỉnh Hà Hà Tĩnh), dù chuyện xảy ra đã đúng 50 năm. “Năm ông Hạnh 45 tuổi thì phát hiện bệnh suy thận, sau thời gian điều trị tại bệnh viện, mọi tài sản đều bán hết để chạy chữa cho ông nhưng bệnh tình vẫn không mấy thuyên giảm. Người nhà đành đưa về chờ chết. Biết được thông tin đó tôi đã đến đặt vấn đề với gia đình sẽ chữa bệnh miễn phí cho ông. Lúc đầu gia đình ông Hạnh cũng bán tín bán nghi, nhưng với tâm lý còn nước còn tát, gia đình cũng đồng ý để tôi chữa. Nhà ông quá nghèo, không những chữa miễn phí, tôi còn phải hỗ trợ thêm đồ ăn, thức uống cho ông. Sau gần một năm kiên trì, bệnh của ông Hạnh cũng khỏi. Khỏi bệnh, gia đình ông vui lắm, hằng năm cứ vào dịp lễ, Tết, gia đình ông Hạnh lại đến chúc Tết tôi”, ông nói.

Con số miễn phí dài dằng dặc. Ông lương y xuất thân cựu binh này còn điều trị miễn phí cho hơn 300 gia đình cựu chiến binh cùng đơn vị với ông trước đây ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, tất tần tật từ bố, mẹ cho đến vợ con của họ. Vừa đưa vợ đi khám định kỳ về, ông Trần Văn Sự (trú tại xã Gia Hanh, tỉnh Hà Tĩnh) vui mừng nói: “Tôi là đồng đội của ông Niên tại binh trạm 169. Sau khi xuất ngũ mỗi người mỗi hướng, số lần anh em gặp nhau rất ít, nhưng khi biết tin vợ tôi bị suy thận độ 3, ông Niên đã không quản ngại đường sá xa xôi, lặn lội ra tận nhà đặt vấn đề, tình nguyện chữa bệnh miễn phí cho vợ tôi. Sau hơn 6 tháng được ông Niên tận tình cứu chữa, vợ tôi đã khỏi được 3 năm. Hiện nay vợ tôi chỉ đi kiểm tra định kỳ mỗi tháng”.

Ông chẳng giàu có gì. Nếu phải lấy tiền, thì một thang thuốc bỏng hay thận, giá chỉ bằng 1 tô phở. Với người ở quê hay gia cảnh có người lâm trọng bệnh, tiền như gió vào nhà trống, nên ơn đức đó của ông, họ khắc dạ ghi tâm.

Cũng là “tay không bắt giặc”

Là một trong những thành viên đầu tiên đi học lớp Đông y của tỉnh Hà Tĩnh, năm 1968, sau khi học xong thì ông về công tác tại hội Đông y của xã. Năm 1972, ông nhập ngũ, tiếp tục học Đông y tại Viện 177 thuộc Tổng cục Hậu cần. Sau đó ông học thêm Tây y rồi tiếp tục trở về công tác tại Tổng cục Hậu cần. Năm 1987, ông xuất ngũ về địa phương, và thế là rảnh rang, toàn tâm toàn ý dồn vào việc hành nghề y cứu người.

Đơn thuốc của ông đều từ vườn nhà. Ông nói: “Thường vị thuốc trong bài thuốc chữa bỏng của tôi hết sức đơn giản dễ kiếm như cây lá bỏng, trứng gà… Điều quan trọng là mình phải biết pha chế để vết bỏng nhanh lành, hạn chế sẹo”. Tôi vẫn thắc mắc, bệnh thận rất khó chữa, một người ở quê thiếu thốn quá nhiều điều kiện như ông, sao ông dám lao vào chữa? Tôi vừa nói ra điều đó thì ông dứt khoát, rằng người mắc bệnh thận hầu như cơ hội sống rất thấp, hoặc sẽ phải chạy thận đến cuối đời khiến người bệnh mệt mỏi, đau đớn. Chính nỗi đau của họ đã thôi thúc ông tìm cách chữa. Và hóa ra, mọi sự không phải tự nhiên mà có được. “Tổ tiên tôi từ nhiều đời trước đã từng chữa bệnh phù thủng bằng những loại thảo dược rất hiệu quả. Sau nhiều đêm suy nghĩ, tôi thấy những vị thuốc mà cha ông trước áp dụng chữa bệnh phù thủng rất tốt, có thể áp dụng để chữa bệnh thận ngày nay nên tôi đã quyết tâm tìm hiểu”, ông nói.

Thời gian đi qua, đâu phải cái gì cổ xưa cũng đều đúng, đều hợp cả, nhất là chữa suy thận từ sách vở gia đình, thiếu những bằng chứng khoa học để khẳng định. Con đường để lương y Cao Niên hình thành bài thuốc từ dược liệu, đó là dựa trên kiến thức học được, cùng những vị thuốc được cha ông ghi chép lại từ sách cổ họ Nguyễn. Phải mất 5 năm, ông mày mò tìm hiểu từ các loại thảo dược lành tính như cây hàn the, rau ngô, mã đề, cây chân vịt… tuỳ theo mỗi triệu chứng bệnh mà tăng vị này, giảm vị kia để làm sao hiệu quả nhất. Nhưng chữa bệnh chứ không phải trò chơi. Cứ tưởng điều chế được thuốc thì tiếp cận bệnh nhân sẽ dễ dàng hơn, nhưng lúc đó, khó khăn mới thực sự bắt đầu. Ông nhớ lại: “Tôi đưa những gói thuốc đầu tiên mình dày công nghiên cứu đến các cơ sở y tế nhờ họ sắc thuốc cho bệnh nhân để kiểm chứng hiệu quả của thuốc, nhưng lại không khả thi. Bệnh nhân đến cơ sở y tế hầu hết đã chạy thận, mà bài thuốc của tôi chỉ mời dừng ở suy thận độ 3 (bệnh nhân chưa chạy thận), nên thuốc tôi gần như không thể phát huy tác dụng”.

Không thoái lui. Ông bắt đầu hành trình tìm gõ cửa đến từng nhà bệnh nhân, đặt vấn đề chữa bệnh không lấy tiền, cứ thế suốt 5 năm điều trị miễn phí, rồi dần dần thuốc phát huy tác dụng, tiếng lành đồn xa, bệnh nhân tìm đến ông mỗi lúc một nhiều. Bài thuốc đó đã được Sở Y tế Hà Tĩnh cấp giấy chứng nhận “Thuốc suy thận Cao Niên”. Ngoài ra, bài này cũng đã được một cơ sở y tế tại TP.Hồ Chí Minh tiếp tục phối hợp nghiên cứu hoàn thiện trên các cơ sở khoa học để sử dụng rộng rãi trong cộng đồng.

Bao người thương khó, nhờ ông mà qua khỏi nguy nan. Hơn 50 năm dựa vào những thảo dược vườn nhà, ông như bao lương y, bao “ông lang, bà mế” chốn xa khuất, đã viết dài thêm trang giàu có cho cái câu “Nam dược trị Nam nhân”. Cũng là phúc phận cho bao người và cho chính họ, bởi cái chí và tấm lòng làm thầy mà không trọn, thì âu cũng là số mệnh. Tôi nhớ ông cười hiền: “Họ có ốm đau mới tìm đến mình, giúp được gì thì mình giúp thôi. Làm nghề này không có gì vui sướng bằng việc bệnh nhân khỏi bệnh”. Lương y Cao Niên có lẽ vui hơn nữa, khi ông có truyền nhân là đứa con trai đang tiếp bước nghề cha...