Tàu hơi nước trở lại đường ray Huế – Đà Nẵng sau hơn 20 năm dừng chạy
Sau hơn 20 năm kể từ khi đầu máy hơi nước cuối cùng ở Việt Nam dừng hoạt động, những đầu máy từng gắn với một thời kỳ của đường sắt đang được tính chuyện trở lại trên tuyến Huế – Đà Nẵng.
Ngày 17/9 tại Hà Nội, đại diện UBND TP Huế và Tập đoàn Đường sắt Việt Nam (VNR) đã trao đổi về phương án phát triển sản phẩm tàu hơi nước trên tuyến Huế – Đà Nẵng. Hai bên thống nhất tiếp tục nghiên cứu, xây dựng thêm các sản phẩm du lịch đường sắt; trong đó, tàu hơi nước đang được nghiên cứu với phương án tổ chức chạy thử vào tháng 10/2026.
Đây vẫn là phương án đang được hoàn thiện, từ phương tiện, điểm dừng đến các điều kiện kết nối và khai thác trên đường sắt quốc gia.
Từ những đầu máy tàu hơi nước đầu tiên
Năm 1881, đầu máy hơi nước SCAM-Mulhouse “Mixte” được đưa vào sử dụng trên tuyến Sài Gòn – Chợ Lớn, mở đầu cho lịch sử 122 năm của đầu máy hơi nước ở Việt Nam.
Trong giai đoạn 1881-1954, phần lớn đầu máy hơi nước sử dụng tại Việt Nam do Pháp sản xuất. Đến đầu những năm 1970, Việt Nam bắt đầu tự sản xuất đầu máy hơi nước tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm. Hai đầu máy mang tên Tự Lực (141-122) và Nguyễn Văn Trỗi (141-121) được chế tạo dựa trên mẫu ZL của Trung Quốc.
Năm 2003, đầu máy hơi nước cuối cùng ở Việt Nam dừng hoạt động. Sau đó, từ năm 2014, một số doanh nghiệp tư nhân bắt đầu mua lại, phục hồi các đầu máy cũ để khai thác du lịch, mở ra một hướng sử dụng mới cho những phương tiện từng bị xem là đã thuộc về quá khứ.
Phương án tàu hơi nước Huế - Đà Nẵng hiện nay gắn với hai đầu máy được giới thiệu là những đầu máy hơi nước cuối cùng còn lại ở Việt Nam, sản xuất trong nước trước năm 1975 theo thiết kế Mikado của Pháp và được các kỹ sư đường sắt phục hồi.
Theo phương án được nghiên cứu trước đây, mỗi đầu máy sẽ kéo hai toa hành khách, mỗi toa có sức chứa tối đa 57 người, cùng toa bếp và toa hành lý. Đoàn tàu được tổ chức để hành khách có thể quan sát cảnh quan trên cung đường, trong đó có khu vực đèo Hải Vân.
Tiếp nối đoàn tàu di sản
Ý tưởng tàu hơi nước được đặt trong mạch phát triển các sản phẩm du lịch đường sắt mà Huế và ngành đường sắt đang triển khai. Trước đó, đoàn tàu di sản trên tuyến Huế – Đà Nẵng đã được đưa vào khai thác, tạo tiền đề để tiếp tục nghiên cứu những sản phẩm khác trên cùng cung đường.
Tại cuộc làm việc ngày 17/9, phương án tàu hơi nước được bàn cùng định hướng xây dựng hệ sinh thái du lịch đường sắt gắn với di sản, cảnh quan, nghỉ dưỡng và các sản phẩm dịch vụ khác.
Một điểm dừng có thể được tính toán tại khu vực đèo Hải Vân để hành khách xuống tàu tham quan, ngắm cảnh. Phương án trước đây cũng từng đề xuất các điểm dừng tại Kim Liên (Đà Nẵng), Lăng Cô và Huế, kết hợp với ẩm thực, văn hóa địa phương.
Từ năm 2016, Công ty Đường sắt Đông Dương đã nghiên cứu dự án tàu hơi nước du lịch, theo hướng tự đầu tư phương tiện, các hạng mục phụ trợ và thuê hạ tầng, đất đường sắt để khai thác. VNR cũng từng đề nghị cơ quan quản lý cho phép kết nối đường sắt chuyên dùng của dự án với đường sắt quốc gia.
Sau hơn 20 năm vắng bóng, việc đưa tàu hơi nước trở lại tuyến Huế – Đà Nẵng vì thế không đơn thuần là phục hồi một phương tiện cũ, mà là thử nghiệm một cách khai thác mới trên tuyến đường sắt vốn đã có giá trị về cảnh quan và di sản.
Các phương án về lịch chạy, giá vé, tần suất và thời điểm khai thác thương mại hiện chưa được công bố. Việc chạy thử, nếu được triển khai theo kế hoạch, sẽ là bước tiếp theo để đánh giá khả năng vận hành thực tế trước khi tính đến phương án khai thác lâu dài.
