Tam nông: 40 năm xoay trục vận mệnh

Đứng trước vận hội mới, Tam nông Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc sản xuất đơn thuần mà đang bước vào một cuộc đại chuyển đổi về chất: Xanh hóa, tuần hoàn và minh bạch.

Nông nghiệp: Từ tự cung tự cấp đến kinh tế xanh, tuần hoàn

Sự thay đổi lớn nhất của nông nghiệp trong bốn thập kỷ qua không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng mà là sự xoay trục hoàn toàn về tư duy: từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp".

Giải phóng sức sản xuất: Bắt đầu từ Khoán 10 (1988), hộ gia đình trở thành đơn vị kinh tế tự chủ. Đây là cú hích lịch sử đưa Việt Nam từ nước phải nhập khẩu lương thực trở thành quốc gia xuất khẩu gạo đứng thứ 2 thế giới ngay từ năm 1989. Năm 2025, sản lượng lúa gạo duy trì ổn định trên 43 triệu tấn, đảm bảo an ninh lương thực tuyệt đối cho hơn 100 triệu dân và xuất khẩu.

Vị thế kỷ lục: Kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2024 đã cán mốc hơn 61 tỷ USD và sang năm 2025, con số này bứt phá mạnh mẽ, hướng tới và vượt ngưỡng 70 tỷ USD. Việt Nam hiện có 11 nhóm mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu từ 1 tỷ USD trở lên, trong đó gỗ, thủy sản, rau quả và gạo là những "trụ cột" chính.

Nông nghiệp xanh và Kinh tế tuần hoàn là sinh tử: Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình không chất thải. Việc tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp giúp giảm 20-30% chi phí đầu vào. Đặc biệt, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL là "tấm vé" để nông sản Việt vượt qua các hàng rào thuế carbon của quốc tế.

Đọc thêm: Nông nghiệp 2026: 74 tỷ USD và cuộc chuyển dịch giá trị

Nông dân: Từ người lao động đến "chủ thể công nghiệp" văn minh

Người nông dân – lực lượng đông đảo nhất – đã và đang trải qua cuộc lột xác về vị thế chính trị, tư duy kinh tế và chất lượng sống.

Người nông dân công nghiệp trên cánh đồng tuần hoàn: Nông dân hiện đại là những chuyên gia vận hành drone, cảm biến IoT và nhật ký sản xuất số. Hiện có hơn 80% vùng trồng xuất khẩu đã được cấp mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc (QR code). Họ vận hành trang trại với tư duy chính xác, hiệu quả như một phân xưởng công nghiệp.

Sự minh bạch là điều kiện sống còn: Trong chuỗi liên kết toàn cầu, sự minh bạch về nguồn gốc phải được coi là vấn đề "sinh tử". Chỉ có sản xuất minh bạch mới giúp nông sản Việt không mất chỗ đứng trên thị trường quốc tế vốn ngày càng khắt khe.

Chất lượng sống đột phá: Thu nhập bình quân đầu người nông thôn năm 2025 tăng gấp nhiều lần so với thời kỳ đầu Đổi mới. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều nông thôn giảm sâu từ trên 70% (những năm 1990) xuống còn dưới 3%.

Đọc thêm: Doanh nghiệp ĐBSCL trước 'ngã ba đường': Chuyển đổi xanh hay mắc kẹt rào cản?

Nông thôn: Diện mạo hiện đại và chuỗi liên kết bền vững

Thông qua chương trình Mục tiêu quốc gia về Xây dựng Nông thôn mới, diện mạo làng quê đã có sự "thay da đổi thịt" căn bản.

Hạ tầng và đô thị hóa tại chỗ: Tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới đạt trên 80%. Hệ thống điện, đường, trường, trạm được kiên cố hóa. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế nông thôn đạt trên 94%, internet phủ sóng khắp các nẻo đường làng, xóa nhòa khoảng cách với thành thị.

Xóa bỏ sự manh mún: Nông thôn mới không còn là nơi làm ăn nhỏ lẻ, thô sơ. Đó là nơi hội tụ của hơn 11.000 sản phẩm OCOP. Nông nghiệp Việt Nam đã thoát mác "làm ăn manh mún" để tham gia vào chuỗi liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước – Doanh nghiệp – Nhà khoa học – Nhà nông.

Luật Đất đai: Giải phóng điểm nghẽn của mọi điểm nghẽn

Đây là vấn đề bức xúc nhất, từng gây ra khoảng 70-80% tổng số vụ khiếu nại hành chính. Luật Đất đai 2024 đã tháo gỡ căn bản nút thắt này:

Hài hòa lợi ích, giảm khiếu kiện: Việc bỏ khung giá đất và chuyển sang bảng giá đất sát giá thị trường giúp giải quyết mâu thuẫn trong thu hồi đất, đảm bảo quyền lợi và tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân.

Thúc đẩy tích tụ ruộng đất: Các quy định mở rộng hạn mức nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp (lên tới 15 lần hạn mức giao đất tại địa phương) giúp chấm dứt tình trạng manh mún. Đây là tiền đề để doanh nghiệp đầu tư lớn, đưa cơ giới hóa vào những "cánh đồng không dấu chân".

Đất đa mục đích: Cho phép kết hợp nông nghiệp với dịch vụ, du lịch giúp mỗi mét đất sinh lời gấp nhiều lần, tạo động lực cho kinh tế nông thôn bứt phá mạnh mẽ.

Tiêu điểm ĐBSCL: Từ chống chọi đến "thuận thiên"

Tại vựa lúa lớn nhất nước, tư duy đã chuyển từ "ngăn mặn bằng mọi giá" sang chiến lược thuận thiên. Nước mặn, nước lợ được coi là tài nguyên. Các mô hình tôm - lúa, chuyên canh cây ăn trái xuất khẩu mang lại giá trị kinh tế cao gấp 3-5 lần so với độc canh cây lúa trước đây, đồng thời thích ứng hoàn hảo với biến đổi

Sau 40 năm, nông nghiệp Việt Nam đã đi từ sứ mệnh "đảm bảo ăn no" sang vị thế cường quốc nông nghiệp xanh, minh bạch với kim ngạch xuất khẩu kỷ lục hơn 70 tỷ USD. Với nền tảng từ Luật Đất đai 2024 và tinh thần "nông dân công nghiệp", mục tiêu trở thành trung tâm cung ứng nông sản bền vững của thế giới vào năm 2045 đang thực sự nằm trong tầm tay.