Rừng, nay phố đã về...

Tôi, một đứa con của rừng, nay đang ở phố. Thế mà, mỗi lần về làng, là một lần cộm lên những ngạc nhiên.

Từ chuyến gùi hàng xuyên rừng

Ai từng đi qua các xã vùng cao Đắc Pring, La Dêê hay Sông Kôn, nay nếu trở lại, hẳn sẽ rất bất ngờ.

Bản làng biên giới không còn cảnh im lìm tĩnh lặng mỗi khi trời sập tối, thay vào đó là không khí rộn ràng, đổi thay từng ngày. Những quán cà phê nhỏ được trang trí sáng một góc làng, vang bản nhạc nhẹ nhàng, thu hút đông đảo bà con Cơ Tu, Giẻ Triêng đến vui chơi. Nhịp sống mới vui tươi, hiện đại đã về gõ cửa từng nhà.

Còn tôi- đứa con của rừng, chuyện của ngày gian khó, đâu dễ nguôi ngoai. Nhớ nhất là thời chưa có điện lưới, cứ mặt trời lặn sau đỉnh núi là cả làng chìm trong bóng tối, nhà nào nhà nấy chỉ biết quây quần bên bếp lửa hoặc thắp tạm ngọn đèn dầu mù mờ qua đêm.

Nhớ hồi tôi khoảng chín, mười tuổi, mà còn ám ảnh. Năm nào dân làng tôi đều phải xuôi núi đôi ba bận, lặn lội tìm về tận thôn Pà Lừa (xã Tà Bing, tỉnh Quảng Nam cũ) để gùi nhu yếu phẩm.

Mỗi chuyến đi xuyên rừng như thế, gia đình nào cũng phải cắt cử ba đến bốn người đi cùng. Trong chiếc gùi trĩu nặng trên lưng chủ yếu gùi muối hạt, các vật dụng thiết yếu nhất để phục vụ nhu cầu cần thiết hàng ngày. Đường rừng xa xôi, trắc trở, đi bộ ròng rã cả đi lẫn về mất đến 3 ngày trời. Mồ hôi đẫm vai áo, đôi chân phồng rộp. Sự nhọc nhằn hằn sâu trong ánh mắt của mọi người.

Nhìn bản làng thay đổi như bây giờ, tôi lại nhớ chuyến đi bộ về nhà hồi năm lớp 7.

Năm đó, tôi cùng đứa bạn bắt xe từ trường nội trú huyện về đến trung tâm xã Chà Val cũ (nay là xã Nam Giang, TP. Đà Nẵng) thì trời đã chập choạng tối. Thời ấy vùng cao chưa có điện. Tối om. Hun hút. Hai đứa gom tiền mua vội chiếc đèn pin nhỏ, rồi dắt díu nhau đi bộ ngược đường vào xã Đắc Tà Vâng cũ (nay là xã La Dêê).

Đường rừng đêm tối om, vắng ngắt không một bóng người. Hai đứa soi đèn pin, vừa đi vừa tìm đủ thứ chuyện để nói với nhau cho đỡ sợ. Đi bộ gần cả tiếng đồng hồ mới về đến nhà, bụng đói cồn cào, tôi và người bạn xì xụp húp xong tô mì tôm nóng rồi lăn ra ngủ, mặc tiếng gió rừng thổi ngoài cửa tre.

Cái khổ đeo đẳng mãi đến tận năm 2007, khi hai vợ chồng tôi dắt díu nhau về quê. Gặp đúng mùa mưa, đường qua thôn Đắc Tà Vâng sình lầy, trơn như đổ mỡ. Chiếc xe máy cứ rú ga là bánh lại quay rồi bắn bùn tung tóe không nhích nổi một phân. Bất lực, hai vợ chồng đành xuống dắt bộ, bấm chặt ngón chân xuống lớp bùn nhão nhoẹt để khỏi ngã.

Đoạn đường về nhà tính ra có tám cây số mà hai vợ chồng vật lộn, trầy trật mất gần hai tiếng đồng hồ. Về đến nơi trời đã tối mịt, cả người lấm bùn đất, mệt không nhấc nổi chân. Những đêm mưa gió, nhìn mấy đứa nhỏ co ro học bài bên ngọn đèn dầu leo lét, người lớn chúng tôi chỉ biết thở dài vì nghèo khó bám riết bản làng.

Đến dòng điện bừng sáng

Rồi ngày mà bà con mong chờ nhất cũng đến.

Năm 2013, điện lưới quốc gia chính thức được kéo về các bản ở xã Đắc Pring. Có điện, đèn đường được thắp sáng khắp các ngõ làng từ chiều muộn, xua đi những đêm tối tăm nơi cánh rừng mà bao đời cha ông đã âm thầm chịu đựng. Những con đường rừng đất đỏ lầy lội năm xưa cũng dần biến mất. Thay vào đó bằng con đường bê tông sạch sẽ bằng phẳng chạy dọc theo các sườn đồi. Xe máy xuất hiện. Rồi ô tô ngược xuôi. Người làng nói: Chưa khi nào đi lại tiện như bây giờ!

Có điện, có đường bê tông về tận bản, cuộc sống của bà con vùng cao thay đổi hẳn.

Cái thời gùi cõng hàng hóa đi bộ ròng rã ba ngày trời xuyên rừng đã qua lâu. Giờ xe chở hàng tạp hóa chạy vào tận ngõ làng, quán xá mọc lên nhộn nhịp. Nhiều gia đình cũng tích lũy được tiền, sửa sang lại nhà cửa kiên cố, khang trang, không còn phải ở trong nhà nhỏ ọp ẹp như trước. Nông sản làm ra bao nhiêu đều có xe thu mua tận nơi. Việc buôn bán với miền xuôi thuận tiện hơn hẳn, mở ra cơ hội thoát nghèo cho bà con.

Với vợ chồng tôi, con đường về quê bây giờ không còn nỗi sợ mỗi mùa mưa tới. Cứ thong thả vặn ga, lướt xe máy trên đường nhựa là đã về tới nhà. Buổi tối, trong nhà điện sáng trưng, cả nhà quây quần bên tivi nghe đài, xem thời sự, thấy thế giới bên ngoài như gần lại hơn với đồng bào Cơ Tu, Giẻ Triêng ở phía tây Đà Nẵng.

Phố đã thật sự về làng

Sự đổi thay không dừng lại ở điện, đường hay trường học. Giờ đây, nhịp sống mới đã hiện hữu ngay trong đời sống hằng ngày qua những quán xá nhỏ nhắn, tấp nập không kém gì dưới xuôi.

Đi từ xã biên giới Đắc Pring ngược về Sông Kôn phía bên kia đường Hồ Chí Minh chạy về, bên cạnh những tiệm tạp hóa quen thuộc, giờ có thêm những quán cà phê, tiệm trà sữa hay quán nhậu được trang trí rất bắt mắt. Điều thú vị là nhiều bạn trẻ vẫn giữ nguyên nếp nhà sàn truyền thống của người Cơ Tu với khung gỗ, mái lá cói, nhưng bên trong lại khéo léo bày biện thêm xích đu, đèn lồng và những chậu hoa rực rỡ sắc màu.

Đáng mừng nhất là chủ của những quán xá nhỏ xinh này chính là những thanh niên người bản địa. Các bạn trẻ Cơ Tu, Giẻ Triêng nay nhanh nhạy, thành thạo thiết bị thông minh, lên mạng xã hội để giới thiệu sản vật quê hương nhằm thu hút khách du lịch và bán nông sản cho bà con.

Cuộc sống mới mang lại cho vùng cao sự tiện nghi, năng động và no ấm. Thế nhưng, điều khiến tôi ấm lòng nhất sau những đổi thay mạnh mẽ đó chính là hồn cốt của bản làng vẫn còn vẹn nguyên.

“Phố” trong làng đã lên đèn rực rỡ, cuộc sống đã nhộn nhịp hơn xưa. Nhưng sự chân thành và lòng hiếu khách của đồng bào vùng cao vẫn không thay đổi. Sự phát triển không làm mất đi bản sắc, mà nó được tiếp thêm sức sống, để làng quê tự tin mở rộng vòng tay chào đón du khách và bao điều mới mẻ.

Lắm khi về làng, những ám ảnh ngày cũ trôi về. Nhìn lại, mới đó, hơn 10 năm, mà mọi thứ như giấc mơ.