Quỳnh Iris Nguyễn – de Prelle: Người phụ nữ Việt Nam trong thế giới đa cực
Giữa lòng Brussels, nơi được xem là “trái tim chính trị” của châu Âu, có một người phụ nữ Việt Nam bền bỉ bước đi trên con đường hiếm hoi mà không nhiều người dám chọn, chị mang theo thi ca, bản sắc và trách nhiệm công dân để đối thoại với thế giới.
Đó là Quỳnh Iris Nguyễn – de Prelle (nhà thơ, nghệ sĩ liên văn hóa, nhà hoạt động cộng đồng).
Liên kết làm bật lên sức mạnh nhiều người
Chị tên thật là Nguyễn Thị Như Quỳnh, sinh năm 1981, người sáng lập và điều hành Trung tâm Liên văn hóa Việt Nam – Thái Bình Dương (IVB). Từ không gian này, chị và các cộng sự đã tổ chức rất nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục, nghệ thuật nhằm giới thiệu Việt Nam như một nền văn hóa sống động, đa chiều, không bị đóng khung trong hoài niệm hay hình ảnh dân gian đơn lẻ.
IVB mà Quỳnh xây dựng không phải là 1 trung tâm có trụ sở hoành tráng hay con dấu mộc quyền lực, đó đơn giản là điểm chạm liên văn hóa. Là nơi người Việt và người bản địa gặp nhau trên nền tảng bình đẳng, cùng học hỏi, cùng đối thoại, có khi chỉ qua một buổi trình diễn áo dài, một chương trình thơ ca, ẩm thực, hoặc một buổi trồng cây, chạy bộ vì cộng đồng... Chính từ những hoạt động ấy, hình ảnh người Việt tại châu Âu dần được nhìn nhận không chỉ như cộng đồng nhập cư, mà như một chủ thể văn hóa có tiếng nói và đóng góp tích cực.
Nam, Quỳnh luôn gắn với hình ảnh áo tứ thân, khăn mỏ quạ hoặc các trang phục dân tộc.
Song song đó, Quỳnh Iris còn tham gia Hội đồng giáo dục quận Woluwe Saint-Lambert, nơi chị tập trung vào các vấn đề đa văn hóa, giáo dục trẻ em, văn hoá nhập cư và đối thoại thế hệ.
Là chuyên gia kết nối cộng đồng, Quỳnh không phô trương “sức mạnh” mà cái khéo léo của chị là liên kết và làm bật lên sức mạnh của nhiều người. Chị chính là người đồng sáng lập hoặc vận động sáng lập các tổ chức kết nối người Việt như CLB Di sản Áo dài Việt Nam tại Bỉ, Hội doanh nghiệp Việt Nam tại Bỉ, Tủ sách Tiếng Việt tại Bỉ, Dự án WE LOVE PHỞ tại Châu Âu, Hội trí thức Việt Nam tại Bỉ và Luxembourg, Hội doanh nghiệp trẻ Việt Nam tại Châu Âu… Thành viên ban tổ chức phụ trách Khách mời của Tuần lễ Điện ảnh Việt Nam tại Paris vào tháng 12 năm 2024 với hàng nghìn khán giả từ hơn 20 nước Châu Âu cùng các nghệ sĩ, nhà sản xuất phim nổi tiếng đến từ nhiều nơi trên thế giới… Vì vậy không ngạc nhiên khi nhắc đến cộng đồng người Việt ở Châu Âu, nhiều người liên tưởng ngay đến chị.
Khi nhà thơ làm chính trị
Tháng Mười năm 2024, Quỳnh Iris, người Việt Nam duy nhất được mời tham gia tranh cử Hội đồng thành phố tại quận Woluwe - Saint - Lambert, Brussels. Dù không trực tiếp trúng cử trong danh sách ứng viên, nhưng ngay sau đó, chị trở thành ủy viên Hội đồng giáo dục thành phố nhờ quá trình đóng góp bền bỉ cho giáo dục, văn hóa và cộng đồng sở tại. Sự ghi nhận ấy đến không phải từ diễn ngôn chính trị, mà từ uy tín xã hội được tích lũy qua nhiều năm hành động.
Với nhiều người, việc một nhà thơ bước vào chính trị có thể gây ngạc nhiên. Nhưng với Quỳnh Iris Nguyễn – de Prelle, đó không phải là một cú rẽ bất ngờ, mà là sự tiếp nối logic của một hành trình sống có ý thức. Quỳnh tâm sự: “Thi ca, với tôi, chưa bao giờ chỉ là cái đẹp thuần túy của câu từ mà đó còn là cách con người đối diện với thời đại, với những vấn đề của cộng đồng, với câu hỏi về căn tính và trách nhiệm”.
Chị từng chia sẻ: “Chính trị không chỉ là quyền lực hay chức danh. Chính trị, với tôi, là việc đứng về phía cộng đồng, hiểu họ cần gì và có thể làm gì một cách thực chất và hiệu quả.”
Hơn 30 tuổi, người phụ nữ trẻ Như Quỳnh xếp bút nghiên, theo chồng một hành trình mới. Nhiều người nghĩ tiếc cho con đường của chị bởi chính khi ấy sự nghiệp Quỳnh đang rất tốt tại Việt Nam với các dự án phim, nhà sản xuất phim độc lập và chị chuẩn bị thành lập công ty sản xuất phim trong tương lai ở thời điểm ấy. Nhưng khi lập gia đình và có 2 bạn nhỏ không khiến Quỳnh mất đi cơ hội. Chị lập kế hoạch dành thời gian cho gia đình một cách khoa học và luôn chịu khó tự học, tiếp cận nền văn hoá, giáo dục bản địa nơi mình sống. Tiềm lực văn thơ, bản lĩnh cùng sự nhạy cảm với các vấn đề xã hội và đặc biệt là khả năng kết nối cộng đồng khiến Quỳnh tự bật dậy và luôn vững vị thế để khẳng định mình: “Tôi, người phụ nữ Việt Nam đang sống ở trời Âu, luôn bình đẳng và có hệ giá trị như chính tôi đã từng”. Đi bộ vì biến đổi khí hậu với hàng chục nghìn người trong nhiều năm, xuống đường vì hoà bình, vì bình đẳng giới và bảo vệ phụ nữ và trẻ em… đọc thơ với nhiều tiếng nói của thế hệ, câu chuyện đa văn hoá và hoà bình.
Yêu nước, không chỉ nói suông…
Sinh năm 1981, Quỳnh Iris thuộc thế hệ Y – thế hệ lớn lên cùng Internet, chứng kiến Việt Nam chuyển mình từ khó khăn sang hội nhập. Chị mang trong mình ký ức của một đất nước thời hậu chiến trong thời kỳ đổi mới, nhưng cũng là người trực tiếp sống trong nhịp đập toàn cầu.
Từ Brussels, Quỳnh luôn nhìn về Việt Nam với một cái nhìn tỉnh táo nhưng đầy xúc cảm, các hoạt động của Quỳnh, của IVB, tất cả đều hướng về cộng đồng Người Việt khắp nơi trên thế giới, bằng cả tình yêu với Việt Nam một cách tha thiết đầy trìu mến.
Nhưng phụ nữ trung niên thanh xuân chưa bao giờ khoe tình yêu ấy, chỉ đơn giản chị tự hào mang căn cước Việt Nam trên hành trình ra thế giới. Theo chị, 6 triệu người Việt ở nước ngoài không chỉ là cộng đồng xa quê, mà là một phần không thể tách rời của quốc gia trong kỷ nguyên toàn cầu hóa. Họ đóng góp không chỉ bằng kiều hối, mà bằng tri thức, vị thế, uy tín và mạng lưới quốc tế.
Việc chị được vinh danh trong 100 nhân vật Đổi mới sáng tạo có tầm ảnh hưởng toàn cầu tại Singapore vào đầu năm 2025 không chỉ là ghi nhận cá nhân, mà còn là sự hiện diện của trí thức Việt Nam trong không gian đối thoại quốc tế. Đó là một người phụ nữ, dù là nhà thơ, nghệ sĩ hay chính trị gia, chị đều chọn cách đi chậm, chắc, bền bỉ, luôn đặt con người và cộng đồng vào trung tâm mọi động thái, suy nghĩ của mình, trong từng thời khắc.
Quỳnh có gia đình riêng, một mái ấm thực sự, với anh chồng tiến sĩ Vật lý Y sinh, hai đứa con một trai một gái, ngoan, giỏi và cũng rất cá tính giống hệt mẹ và bố. Gia đình Quỳnh cũng là một IVB thu nhỏ, là nơi kết nối tất cả, Quỳnh kể: “Muốn kết nối cộng đồng mà không có điểm tựa, sự hỗ trợ của chồng và các con, gia đình hai bên, tôi chắc cũng sẽ làm được mà sẽ không còn ý nghĩa liên văn hóa nữa!”
***
Mùa Xuân này, Quỳnh lại đang ấp ủ một dự án mới. Chị nói với chúng tôi sẽ công bố sớm và lợi ích dự án này không chỉ cho người Việt Nam ở Bỉ mà còn ở khắp Châu Âu. Một dự án về liên văn hoá Việt Nam. Nghe mà mong xiết bao! Bởi chúng tôi biết, những điều Quỳnh nói được, chị đã luôn làm được.
Trong dòng chảy đa cực của thế giới hôm nay, câu chuyện của Quỳnh Iris Nguyễn - de Prelle không phải là câu chuyện của một cá nhân xuất chúng, mà là hình ảnh của một thế hệ Việt Nam mới: hội nhập mà không hòa tan, dấn thân mà không đánh mất mình, và như Quỳnh Iris nói, họ luôn mang theo quê hương như một phần căn cước sống động và giàu có.
CÔ ẤY CHÂN TRẦN ĐỨNG ĐỌC THƠ
Tôi được gặp Quỳnh lần đầu từ một hoạt động của IVB, trong lần cùng đoàn các tác giả đưa quyển sách Theo dấu Hoàng hậu nam Phương và vua Bảo Đại ra mắt độc giả Bỉ, tháng 9/2024. Chứng kiến chị tất bật, tận tâm mà đâu ra đấy để phối hợp tổ chức 1 chương trình có tính chất ngoại giao hết sức vẹn toàn, vừa thành công, vừa vô cùng ấm áp.Lần thứ hai gặp lại, là lần nữa Quỳnh làm tôi ngạc nhiên, thú vị bởi sự mộc mạc đến hồn nhiên của người phụ nữ ngoài 40, áo bà ba nâu, quần lụa đen, đi chân trần đọc thơ và truyền cảm hứng cho các sinh viên tại thành phố Hồ Chí Minh nhân dịp kỷ niệm 50 năm đất nước hoà bình. Mới biết và thấu rằng, sự cuốn hút và ánh sáng của một người tỏa ra không từ phấn son, quyền cao chức trọng hay ánh đèn sân khấu mà vẻ đẹp nội tâm, tinh tế, sự thuyết phục của tấm gương dấn thân, vì cộng đồng mới làm nên sức mạnh, chỉ vậy là đủ!
