Nông sản
Thảm cảnh sầu riêng xuất khẩu: Hàng ngàn container ùn ứ, giá 'tụt đáy' vì sự cố phòng kiểm nghiệm
Ngành hàng sầu riêng Việt Nam đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng vào cao điểm cuối vụ 2025. Hoạt động xuất khẩu sang Trung Quốc bị đình trệ hoàn toàn từ ngày 11/10 do các phòng xét nghiệm được Tổng Cục Hải quan Trung Quốc (GACC) công nhận đồng loạt tạm ngừng hoạt động. Sự cố bất ngờ này đã đẩy hàng nghìn container sầu riêng vào tình trạng bế tắc, gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho cả nông dân và doanh nghiệp.
Cú sốc giữa vụ
Sự cố bắt nguồn từ việc các phòng xét nghiệm được chỉ định để kiểm nghiệm dư lượng Cadimi và Vàng O (Auramine O) trên sầu riêng xuất khẩu đồng loạt thông báo tạm ngừng hoạt động để bảo trì, nâng cấp hệ thống, hoặc chờ được đánh giá, công nhận lại.
Theo Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ NN-MT), Việt Nam có 24 phòng kiểm nghiệm được Tổng cục Hải Quan Trung Quốc (GACC) công nhận với tổng năng lực xử lý mẫu lên đến 3.200 mẫu/ngày, về lý thuyết là đủ khả năng đáp ứng nhu cầu. Tuy nhiên, tình trạng gián đoạn cục bộ, với nhiều đơn vị hỏng thiết bị hoặc chưa hoàn tất quy trình chỉ định lại, đã làm tê liệt toàn bộ khâu kiểm nghiệm và cấp chứng nhận lô hàng.
Giá rớt thảm tại 'thủ phủ' Đắk Lắk
Sự cố đã đẩy thị trường sầu riêng tại các "thủ phủ" lớn như Đắk Lắk vào cảnh trầm lắng hiếm thấy.
Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk báo cáo khẩn, hiện có gần 2.000 container sầu riêng bị ùn ứ tại kho, trên đường vận chuyển và khu vực cửa khẩu. Doanh nghiệp buộc phải tạm ngưng thu mua.
Tình hình đó đã khiến giá sầu riêng sụt giảm mạnh. Loại Dona A từ mức đỉnh 105.000 đồng/kg giảm xuống còn 85.000 đồng/kg, loại B còn 65.000 đồng/kg, và hàng kém chất lượng chỉ còn 10.000 đồng/kg. Mặc dù nhiều nhà vườn vẫn có lãi do giá duy trì ở mức khá cao trước đó, nhưng tốc độ giảm giá quá nhanh đang gây tâm lý hoang mang và thiệt hại trực tiếp cho các lô hàng đang chờ kiểm định.
Nông dân và thương lái bế tắc: Nhiều vườn đang rụng trái đầy gốc, nhưng thương lái không dám thu mua do ách tắc đầu ra và chưa rõ ngày các phòng xét nghiệm hoạt động trở lại.
Chỉ đạo khẩn từ Bộ NN-MT và kiến nghị ‘Fast-track’
Trước nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng đối với ngành hàng có sản lượng dự kiến đạt hơn 1,5 triệu tấn, Thứ trưởng Bộ NN-MT Hoàng Trung đã có chỉ đạo khẩn cấp.
Yêu cầu Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường rà soát toàn bộ 24 phòng thử nghiệm, xác định rõ đơn vị nào còn hoạt động và năng lực thực tế. Thứ trưởng yêu cầu các phòng thử nghiệm đủ điều kiện phải hoạt động hết công suất, "chạy ngày chạy đêm" để xử lý nhanh khối lượng mẫu tồn, không để ngưng trệ hoạt động xuất khẩu.
Các trung tâm phải thực hiện nghiêm túc, chính xác quy trình từ lấy mẫu đến trả kết quả. Yêu cầu làm rõ nguyên nhân sai khác kết quả giữa trong nước và Trung Quốc (có thể do phương pháp lấy mẫu chưa đại diện hoặc quy trình kiểm tra thiếu trung thực), nhằm nâng cao trách nhiệm với 148.000 ha diện tích trồng sầu riêng của cả nước.
Hỗ trợ các đơn vị đang chờ công nhận lại khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, đánh giá thiết bị để sớm trở lại hoạt động.
Cùng với sự chỉ đạo của Bộ, Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk đã gửi văn bản khẩn kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét cơ chế "ưu tiên nhanh" (Fast-track) cho các mẫu xét nghiệm trong cao điểm cuối vụ. Đồng thời, kiến nghị cho phép tạm thời ủy quyền các đơn vị xét nghiệm đủ năng lực tại địa phương để đảm bảo tính liên tục, thông suốt của chuỗi sản xuất – tiêu thụ – xuất khẩu, bảo vệ uy tín và chuỗi giá trị ngành hàng sầu riêng Việt Nam.