Chuyện làm ăn

Chuyện làm ăn

172 dự án năng lượng tái tạo chờ tháo gỡ vướng mắc

THÙY DƯƠNG • 20/11/2026 09:39

Hàng trăm dự án năng lượng tái tạo đã được đầu tư nhưng vẫn phải giải quyết những tồn tại liên quan đến pháp lý, cơ chế giá và thanh toán tiền điện.

Pháp lý và giá khiến hàng trăm dự án năng lượng tái tạo gặp khó

Tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững”, do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 19/11 tại TP.HCM, ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Mặt trời Lâm Đồng, kiến nghị khẩn trương xử lý những tồn tại tại 172 dự án năng lượng tái tạo, trong đó có các vấn đề pháp lý và thanh toán tiền điện cho nhà đầu tư.

Theo ông Thịnh, sau giai đoạn phát triển mạnh nhờ cơ chế giá điện ưu đãi FIT, thị trường năng lượng tái tạo gặp nhiều khó khăn khi cơ chế này kết thúc nhưng các chính sách chuyển tiếp chưa được triển khai kịp thời, đồng bộ.

Việc rà soát pháp lý kéo dài, yêu cầu xem xét lại giá FIT và tình trạng chậm thanh toán tiền điện khiến dòng tiền của nhiều doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Trong khi đó, các dự án điện gió, điện mặt trời thường sử dụng vốn vay lớn và có thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Ông Thịnh cảnh báo tình trạng này có thể đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ cạn kiệt dòng tiền, gia tăng áp lực nợ xấu đối với hệ thống ngân hàng. Nhà đầu tư trong nước trở nên thận trọng, còn một số nhà đầu tư nước ngoài có xu hướng chuyển hướng sang các thị trường khác.

Hàng trăm dự án năng lượng tái tạo mắc kẹt, vốn đầu tư chờ được khơi thông (2)
Hàng trăm dự án năng lượng tái tạo chờ được khơi thông vốn - Ảnh minh họa

Vì vậy, ông kiến nghị rà soát, phân loại và xử lý những vướng mắc pháp lý tại 172 dự án, tạo điều kiện hoàn tất thủ tục thanh toán tiền điện cho các nhà đầu tư.

Đây không chỉ là vấn đề giải quyết khó khăn tài chính cho doanh nghiệp đã bỏ vốn, mà còn liên quan đến khả năng khôi phục niềm tin của thị trường đối với các dự án năng lượng mới.

Ngoài ra, theo ông Thịnh, để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế, hệ thống điện cần bổ sung công suất nguồn điện mới bình quân khoảng 15.000 MW mỗi năm theo định hướng Quy hoạch điện VIII. Tuy nhiên, giai đoạn 2022 - 2024, công suất nguồn điện bổ sung chỉ đạt khoảng 2.000 MW/năm; năm 2025 tăng lên khoảng 6.400 MW.

Ông cho rằng, khoảng cách giữa nhu cầu và công suất bổ sung thực tế đặt ra yêu cầu đẩy nhanh các dự án điện mới.

Cơ chế giá điện và rủi ro tỉ giá khiến nhà đầu tư dè dặt

Bên cạnh các dự án tồn đọng, theo ông Bùi Văn Thịnh, khung giá mua điện được công bố hàng năm đối với các loại hình nguồn điện mới chưa phản ánh đầy đủ suất đầu tư và biến động chi phí của ngành năng lượng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xây dựng phương án tài chính và thu hút vốn.

Đối với các dự án có nguồn vốn vay quốc tế, rủi ro tỉ giá cũng là vấn đề đáng quan tâm. Khi giá mua điện được xác định bằng đồng Việt Nam, trong khi một phần chi phí đầu tư hoặc nghĩa vụ trả nợ gắn với ngoại tệ, biến động tỉ giá có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tài chính trong suốt thời gian thực hiện dự án.

Ông Thịnh kiến nghị xây dựng cơ chế điều chỉnh phù hợp khi đồng Việt Nam mất giá vượt ngưỡng, đồng thời rà soát khung giá điện để phản ánh sát hơn điều kiện đầu tư thực tế.

Một điểm nghẽn khác nằm ở quá trình lựa chọn nhà đầu tư. Theo phản ánh của đại diện Hiệp hội Điện gió và Mặt trời Lâm Đồng, việc thiếu hướng dẫn thống nhất khiến các địa phương gặp khó khăn khi tổ chức đấu thầu dự án điện.

Đặc biệt, địa phương được giao vai trò mời thầu nhưng chưa thể bảo đảm đầy đủ điều kiện về mặt bằng, hạ tầng đấu nối và khả năng giải tỏa công suất. Nhà đầu tư vì vậy khó xác định chính xác những rủi ro có thể phát sinh khi triển khai dự án.

Cách nào khơi thông vốn đầu tư năng lượng?

Ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT Phát Thịnh Group và Saigon Ratings, cho biết theo ước tính của Bộ Công Thương, nhu cầu vốn đầu tư năng lượng giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 77 tỉ USD, tương đương bình quân 15,4 tỉ USD mỗi năm. Tính đến năm 2050, tổng nhu cầu vốn có thể lên tới khoảng 400 tỉ USD.

Với quy mô đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài, việc phụ thuộc vào một kênh huy động tài chính sẽ khó đáp ứng nhu cầu phát triển ngành năng lượng.

Theo ông Minh, một trong những trở ngại lớn hiện nay là sự mất cân đối giữa nhu cầu vốn dài hạn của các dự án năng lượng tái tạo và khả năng cung ứng vốn của hệ thống tài chính.

Các dự án điện gió, điện mặt trời cần nguồn vốn trung và dài hạn, trong khi các ngân hàng phải tuân thủ giới hạn về kỳ hạn, thanh khoản và quản trị rủi ro. Đặc điểm này khiến việc thu xếp vốn trở nên khó khăn, nhất là với những dự án có quy mô đầu tư lớn.

Cùng với đó, cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện, tiến độ cấp phép và khả năng giải tỏa công suất đều ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu dự kiến của dự án.

Khi các yếu tố này thiếu ổn định, doanh nghiệp khó xây dựng phương án tài chính dài hạn, còn tổ chức tín dụng gặp trở ngại trong việc đánh giá khả năng trả nợ.

Để cải thiện khả năng huy động vốn, ông Minh kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện và cơ chế mua bán điện trực tiếp. Cùng với đó, doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng quản trị tài chính, minh bạch thông tin và cải thiện mức độ tín nhiệm để tiếp cận các nguồn vốn dài hạn.

Việc phát triển thị trường trái phiếu xanh, các quỹ đầu tư hạ tầng và những công cụ tài chính phù hợp cũng là hướng mở rộng nguồn lực bên cạnh tín dụng ngân hàng.

THÙY DƯƠNG