Người ta làm nông
Từ triền đồi khô cằn đến vùng dứa hàng hóa miền Trung
Trên những vùng đất từng canh tác kém hiệu quả, cây dứa đang chứng minh sức sống và giá trị kinh tế. Không chỉ giúp nông dân cải thiện thu nhập, loại cây này còn mở đường cho phát triển vùng nguyên liệu gắn với công nghiệp chế biến.

'Thay áo' nơi đồi cao
Trên những triền đồi xã Tân An (tỉnh Nghệ An), hình ảnh cây keo, cao su… đang dần được thay thế bằng những luống dứa Queen xanh mướt. Người tiên phong đưa cây dứa về vùng đất này là ông Đậu Văn Hưng (trú xóm Tân Mỹ, xã Tân An). Hơn 2 năm trước, nhận thấy điều kiện đất đai phù hợp, ông mạnh dạn nhận thầu 7ha đất của xã để phát triển cây dứa.
Sau khoảng 18 tháng chăm sóc, vườn dứa bắt đầu cho thu hoạch, năng suất đạt khoảng 40 tấn/ha. Sau hơn 2 năm cắm rễ, loại trái cây nhiệt đới này cho thấy khả năng thích nghi với thổ nhưỡng địa phương, sinh trưởng và chịu hạn khá tốt. Đây cũng là tiền đề mở ra hướng chuyển đổi những diện tích đất trồng cây kém hiệu quả sang phát triển vùng nguyên liệu dứa tại địa phương.
Ông Nguyễn Hồ Phước - Phó chủ tịch UBND xã Tân An cho biết, năm 2026, toàn xã có gần 50ha dứa. Cùng với mở rộng diện tích, địa phương chú trọng liên kết sản xuất, tiêu thụ nhằm hạn chế tình trạng “được mùa, mất giá”. Theo thỏa thuận, Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO) sẽ cung ứng giống, hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm theo giá thị trường, với mức thu mua tối thiểu 7.000 đồng/kg.
Tại xã biên giới Nhôn Mai, cây dứa cũng đang từng bước trở thành hướng phát triển kinh tế mới, giúp người dân khai thác hiệu quả diện tích đất đồi. Địa bàn rộng, song với đặc thù địa hình chia cắt, đất sản xuất manh mún, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, việc tìm được cây trồng phù hợp để nâng cao thu nhập luôn là bài toán đặt ra với địa phương.

Ông Lê Hồng Thái - Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai cho biết, cây dứa đã được người dân đưa vào trồng từ lâu, song chủ yếu theo quy mô nhỏ lẻ, với giống dứa mật, sản phẩm làm ra phần lớn bán cho thương lái hoặc mang ra chợ tiêu thụ. Nhận thấy cây dứa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên, ít sâu bệnh, chất lượng quả khá tốt, địa phương đang định hướng chuyển từ sản xuất phân tán sang hình thành vùng nguyên liệu tập trung.
“Cây dứa có tiềm năng lớn, nhưng trước đây người dân trồng nhỏ lẻ, chưa chú trọng đầu tư nên năng suất chưa cao. Sau khi khảo sát một số vùng trồng dứa lớn, xã đã liên kết với doanh nghiệp để từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung”, ông Thái nói. Điểm đáng chú ý trong mô hình liên kết này là doanh nghiệp không chỉ bao tiêu quả dứa mà còn thu mua lá để làm nguyên liệu sản xuất sợi vải. Nhờ đó, phụ phẩm sau thu hoạch được tận dụng, giúp người dân có thêm nguồn thu, đồng thời hạn chế tình trạng đốt bỏ lá dứa gây lãng phí.
Thu vào 150 triệu/ha
Nếu cây dứa đang bắt đầu phù hợp với một số xã vùng cao, được kỳ vọng trở thành cây trồng giúp người dân thoát nghèo, thì ở xã Quỳnh Thắng (Nghệ An), loại cây này đã gắn bó với người dân gần nửa thế kỷ, giúp nhiều nông dân đổi đời. Trên vùng đất bán sơn địa vốn khô cằn, bạc màu, cây dứa dần khẳng định khả năng thích nghi, từng bước thay thế những loại cây trồng kém hiệu quả, trở thành cây chủ lực trong cơ cấu nông nghiệp địa phương.

Từ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm, người trồng dứa nơi đây ngày càng chủ động hơn trong sản xuất. Thay vì tập trung thu hoạch chính vụ từ tháng 2 đến tháng 6 như trước, nhiều hộ đã áp dụng kỹ thuật điều tiết thời gian ra quả, phân chia diện tích thành các đợt thu hoạch rải vụ quanh năm. Cách làm này góp phần giảm áp lực tiêu thụ trong chính vụ, hạn chế tình trạng cung vượt cầu, được mùa mất giá.
Vào mùa hè, người dân còn sử dụng lưới đen để che nắng, hạn chế tình trạng quả bị nám, ảnh hưởng đến chất lượng và giá bán. Bà Nguyễn Thị Cúc (trú xã Quỳnh Thắng) cho biết, so với ngô và rau màu, cây dứa có khả năng chống chịu tốt hơn khi gặp mưa bão. Nếu giá cả ổn định, mỗi hecta có thể mang lại lợi nhuận hơn 150 triệu đồng sau khi trừ chi phí đầu tư.
Ông Nguyễn Quốc Khánh - Phó chủ tịch UBND xã Quỳnh Thắng cho biết, địa phương hiện có 2.400ha dứa, sản lượng ước đạt 50.000 tấn. Dù mang lại giá trị kinh tế cao, nhưng đầu ra của dứa còn khá bấp bênh do phụ thuộc nhiều vào biến động thị trường. Có thời điểm giá thu mua đạt 14.000-15.000 đồng/kg, nhưng cũng có lúc giảm xuống còn khoảng 5.000 đồng/kg. Vì vậy, để người dân yên tâm gắn bó với cây trồng chủ lực, địa phương đang kêu gọi doanh nghiệp tăng cường liên kết với hợp tác xã, tổ hợp tác và các hộ dân, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm, đồng thời chuyển giao quy trình sản xuất nhằm đáp ứng yêu cầu chế biến và xuất khẩu.

Mở rộng vùng trồng, xác định là dứa cây chủ lực
Không chỉ ở Nghệ An, cây dứa đang được nhiều địa phương ở tỉnh Hà Tĩnh quan tâm phát triển nhờ khả năng thích nghi với điều kiện tự nhiên. So với một số cây trồng khác, dứa có khả năng chịu hạn khá, ít bị ảnh hưởng bởi gió bão, phù hợp với những vùng đất đồi, đất vườn sản xuất kém hiệu quả. Từ hiệu quả bước đầu, nhiều địa phương xem đây là hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từng bước thay thế những diện tích keo, sắn, ngô có giá trị kinh tế thấp. Năm 2026, Hà Tĩnh đặt mục tiêu trồng mới thêm 653ha dứa, nâng tổng diện tích dứa liên kết toàn tỉnh lên hơn 1.000ha.
Với gần 1,4 triệu ha đất nông nghiệp, điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đa dạng, Nghệ An có nhiều lợi thế phát triển các vùng chuyên canh cây ăn quả. Trong đó, dứa được xác định là một trong những cây trồng chủ lực, có khả năng phát triển theo hướng hàng hóa, gắn với công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Hiện tỉnh có khoảng 3.000ha dứa, đặt mục tiêu nâng diện tích lên 11.000ha vào năm 2030.
Ông Nguyễn Văn Đệ - Phó chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho rằng, với diện tích tự nhiên rộng và điều kiện sinh thái đa dạng, địa phương có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, gắn với công nghiệp chế biến, xuất khẩu. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả lợi thế, yêu cầu quan trọng là phải hình thành được những vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn, bảo đảm chất lượng và tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Nghệ An đã đưa cây dứa vào đề án phát triển cây trồng, vật nuôi chủ lực gắn với chế biến, bảo quản và liên kết chuỗi giá trị đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời ban hành kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu phục vụ các nhà máy chế biến hoa quả giai đoạn 2026-2030.

Cùng với quy hoạch vùng trồng, các chính sách hỗ trợ được triển khai nhằm khuyến khích người dân mở rộng sản xuất. Theo đó, người trồng dứa được hỗ trợ 80% kinh phí mua giống, 5 triệu đồng/ha chi phí làm đất trồng mới và 3,5 triệu đồng/ha để lắp đặt màng phủ nilon. Nguồn giống chất lượng, sạch bệnh cũng được chú trọng bảo đảm. Các vùng trồng được định hướng áp dụng quy trình sản xuất an toàn như VietGAP, tiêu chuẩn tương đương hoặc sản xuất hữu cơ, gắn với xây dựng mã số vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc.
BOX:
Theo số liệu được công bố tại Diễn đàn phát triển nguyên liệu dứa và chanh dây đáp ứng nhu cầu chế biến, xuất khẩu tại vùng Bắc Trung Bộ vừa tổ chức tại Nghệ An ngày 12/11 , sản lượng dứa Việt Nam hiện đạt khoảng 860.000 tấn, đứng thứ 11 thế giới. Trong khi đó, ngành rau quả đang duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực. Kim ngạch xuất khẩu rau quả tăng từ 3,2 tỷ USD năm 2020 lên 8,56 tỷ USD năm 2025 và dự kiến đạt 10 tỷ USD trong năm 2026.

Nguồn giống là quyết định hàng đầu
Ông Đinh Cao Khuê - Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao nhận định, nếu tổ chức sản xuất tốt, ngành rau quả Việt Nam có thể hướng tới mục tiêu xuất khẩu 20 tỷ USD trong những năm tới. Trong đó, cây dứa còn nhiều dư địa phát triển, nhất là tại những địa phương có điều kiện hình thành vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn như Nghệ An và các tỉnh Bắc Trung Bộ.
Khu vực Bắc Trung Bộ có lợi thế lớn về đất đai và nguồn lao động dồi dào, cần cù, sáng tạo. Hàng nghìn ha đất có điều kiện phù hợp để phát triển cây dứa. Nếu được khai thác đúng hướng, loại cây trồng này không chỉ tạo ra giá trị nông sản lớn mà còn góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân miền núi, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, người trồng cần thay đổi phương thức canh tác, chú trọng các khâu kỹ thuật như làm đất, lên luống bảo đảm thoát nước, kiểm soát độ pH và lựa chọn giống phù hợp.
Đề cập đến giải pháp phát triển thị trường dứa tươi, ông Phạm Quốc Liêm - Phó tổng Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp U&I cho rằng, trước hết cần lựa chọn nguồn giống đạt chuẩn. Trong đó, giống dứa MD2 nuôi cấy mô cần được cung ứng từ những đơn vị có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm khả năng truy xuất và kiểm soát biến dị. Cùng với giống, doanh nghiệp cần làm đầu mối liên kết với hợp tác xã, nông dân; chuyển giao quy trình canh tác, ứng dụng khoa học công nghệ và xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với nhu cầu tiêu thụ. Về phía cơ quan quản lý, cần có cơ chế điều phối, chính sách hỗ trợ tín dụng và đầu tư hạ tầng phục vụ phát triển vùng nguyên liệu.
