Chuyện làm ăn

Chuyện làm ăn

Bán nông sản online chỉ là phần ngọn, nông dân cần 'đại bàng' dẫn lối

TRUNG LÊ • 18/11/2026 08:34

Đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử hay livestream chốt đơn mới chỉ là điều kiện cần để mở rộng kênh bán hàng. Nếu cứ quẩn quanh với bài toán kỹ năng số trên quy mô manh mún, nông dân sớm muộn cũng hụt hơi nếu thiếu bệ đỡ từ hợp tác xã và sự dẫn dắt của các doanh nghiệp lớn.

Bán hàng online chỉ là phần ngọn, nông dân cần
Bán hàng online chỉ là phần ngọn, nông dân cần "đại bàng" dẫn lối. Ảnh: BCP

Tại Diễn đàn Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam - Bộ trưởng Bộ NN&MT với chủ đề "Lắng nghe nông dân nói" năm 2026 (lần thứ 4) diễn ra chiều 17/11, câu chuyện đưa nông sản lên không gian mạng một lần nữa nóng lên từ chính những trăn trở của người trong cuộc.

Xà quần trên "chợ mạng" vì thiếu kỹ năng, chi phí

Thực tế cho thấy, dù hàng trăm tài khoản của nông dân đã được hỗ trợ đưa lên sàn thương mại điện tử, sức tiêu thụ vẫn rất ì ạch.

Theo ông Nguyễn Văn Tuân, một nhà sản xuất nội dung số tại xã Phụ Dực (tỉnh Hưng Yên), việc bán nông sản và sản phẩm làng nghề trên nền tảng số gian nan hơn nhiều so với hàng hóa thông thường. Những lớp tập huấn chớp nhoáng kéo dài 1-2 ngày ở địa phương khó giúp bà con thực chiến ngay. Ông Tuân cho rằng cần sự tham gia đào tạo trực tiếp từ các chuyên gia, KOL, KOC và những người đang trực tiếp kinh doanh trên sàn để hướng dẫn từ khâu quảng bá đến chốt đơn, vận hành gian hàng.

Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn nhìn nhận rào cản lớn hiện nay là nhiều nông dân có điện thoại thông minh nhưng chủ yếu chỉ dừng ở mức lướt mạng, xem giải trí theo cài đặt sẵn của con cái. Dù các cấp hội đã lập tổ nông dân số theo phương châm "biết đến đâu hướng dẫn đến đó" và hỗ trợ đưa khoảng 700-800 tài khoản lên sàn, hiệu quả giao dịch vẫn thấp. Khi livestream, phần lớn bà con phải tự xoay xở, thiếu kỹ năng giữ chân khách hàng.

Không chỉ vậy, phí sàn và chi phí vận hành gian hàng quá cao so với sản lượng bán ra nhỏ lẻ. Đặc biệt với rau, quả tươi, rủi ro dập nát, hư hỏng khi vận chuyển, nhất là vào mùa nắng nóng, luôn rình rập, gây thiệt hại cho cả người bán lẫn người mua.

Số hóa dữ liệu, chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc là yêu cầu bắt buộc

Lý giải về hướng đi của ngành, Phó cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ NN&MT) Trần Đức Trung nhấn mạnh, đào tạo chuyển đổi số phải đi vào thực chất, gắn với các kỹ năng áp dụng được ngay trên điện thoại, máy tính như mở gian hàng, thanh toán không dùng tiền mặt, tra cứu giá cả, dịch bệnh và nhận diện lừa đảo trực tuyến. Cùng với việc phối hợp giữa cơ quan quản lý, hợp tác xã, hội nông dân và doanh nghiệp để xây dựng tài liệu đào tạo theo từng ngành hàng, vùng miền (kể cả vùng đồng bào dân tộc thiểu số) và duy trì hỗ trợ qua trợ lý ảo, ông Trung lưu ý điều kiện tiên quyết là phải chuẩn hóa chất lượng và minh bạch thông tin sản phẩm. Nông dân cần số hóa dữ liệu từ thửa đất, lô đất đến nhật ký canh tác để phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Cảnh báo về tính pháp lý trên môi trường số, Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng khẳng định người dân không chỉ cần biết dùng thiết bị thông minh đúng cách khi livestream, mà sản phẩm bán ra bắt buộc phải truy xuất được nguồn gốc. Nếu thiếu minh bạch, chính người livestream có thể đối mặt với rủi ro vi phạm pháp luật. Hiện Bộ đã có 17 đơn vị cung cấp nền tảng truy xuất nguồn gốc, thu hút 24/34 tỉnh, thành phố và 213 doanh nghiệp tham gia với khoảng 18.000 sản phẩm được định danh.

Bán hàng online không thể là cứu cánh cho sản xuất nhỏ lẻ

Tuy nhiên, việc trang bị kỹ năng số hay tổ chức những buổi "cầm tay chỉ việc" trong 2-3 ngày cho từng hộ nông dân mới chỉ giải quyết được phần ngọn của khâu xúc tiến thương mại.
Bán hàng trực tuyến thực chất chỉ là điều kiện cần để mở rộng kênh tiếp cận người tiêu dùng, hoàn toàn không thể là cứu cánh bền vững từ gốc.

Bán hàng trực tuyến không thể là cứu cánh cho sản xuất nhỏ lẻ. Ảnh: DNTH
Bán hàng trực tuyến không thể là cứu cánh cho sản xuất nhỏ lẻ. Ảnh: DNTH

Sở trường của người nông dân là làm ra nông sản ngon và sạch, không phải trở thành một nhà sáng tạo nội dung kiêm chuyên viên logistics hay kế toán sàn thương mại điện tử. Nếu từng hộ nông dân lớn tuổi vẫn quẩn quanh với việc tự quay phim, tự chốt đơn vài chục ký cam, bưởi mỗi ngày, mô hình này sớm muộn cũng hụt hơi. Khi sản lượng nhỏ lẻ, chi phí đóng gói chuyên dụng, bảo quản lạnh và cước vận chuyển hỏa tốc sẽ ăn mòn toàn bộ lợi nhuận. Bán giá thấp thì người trồng lỗ vốn, còn nâng giá bán để bù chi phí thì nông sản trên mạng lập tức mất sức cạnh tranh so với chợ truyền thống.

Cần bệ đỡ hợp tác xã và sự dẫn dắt của doanh nghiệp lớn

Muốn nông sản đi đường dài, nền tảng cốt lõi phải bắt đầu từ việc tổ chức lại sản xuất thông qua các hợp tác xã (HTX), tổ đội sản xuất và quy hoạch vùng trồng chuẩn hóa.

Chỉ khi tập hợp được nông dân vào các vùng chuyên canh, áp dụng chung một quy trình canh tác, kiểm soát nghiêm ngặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, bài toán sản lượng lớn và chất lượng đồng đều mới có lời giải. Đây cũng chính là cơ sở thực chất nhất để số hóa dữ liệu và truy xuất nguồn gốc, thay vì chỉ dán những chiếc tem mang tính hình thức.

Quan trọng hơn, trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, người nông dân không thể "làm tất ăn cả". Muốn thoát khỏi cảnh manh mún, buộc phải có sự liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính, công nghệ chế biến và hệ thống phân phối chuyên nghiệp để dẫn dắt.

Khi doanh nghiệp lớn đóng vai trò đầu tàu bao tiêu, đầu tư kho lạnh, sơ chế sâu và đưa hàng vào các chuỗi siêu thị hoặc xuất khẩu chính ngạch, người nông dân mới có thể yên tâm bám ruộng vườn. Lúc đó, HTX và bộ phận thương mại chuyên nghiệp của doanh nghiệp sẽ đứng ra vận hành gian hàng số, kết nối KOL/KOC để quảng bá thương hiệu cho cả vùng trồng, đưa chuyển đổi số nông nghiệp đi vào thực chất và bền vững.

TRUNG LÊ