Đời sống

Ngày 14/11/2026, Trung tâm Lưu trữ quốc gia II phối hợp Hội quán các bà mẹ, Trung tâm Văn hóa Nếp Xưa và các đơn vị thành viên Mặt trận Tổ quốc phường Sài Gòn, TP.HCM tổ chức tọa đàm và triển lãm “Nhân sinh bách nghệ – Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”, thuộc chuỗi chương trình văn hóa “Nếp nhà xưa – Mạch sống người Việt”.

Sự kiện không chỉ giới thiệu những nghề nghiệp gắn với đời sống truyền thống mà còn gợi mở cách nhìn về nghề: nơi tích lũy tri thức, nuôi dưỡng phẩm chất và kết nối các thế hệ.

Giữ nghề là giữ ký ức và căn tính

Từ câu nói dân gian “Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”, tọa đàm đặt nghề nghiệp trong mối quan hệ rộng hơn với nhân sinh. Một nghề được làm đến nơi đến chốn không chỉ tạo ra sản phẩm hay thu nhập, mà còn hình thành nhân cách, sự kiên trì, lòng tự trọng và trách nhiệm với cộng đồng. Những điều ấy, qua năm tháng, trở thành vốn sống và di sản vô hình của mỗi gia đình, mỗi vùng đất.

Nghệ nhân ưu tú Lê Bá Linh, Giám đốc Công ty TNHH MTV Sơn mài mỹ nghệ Tư Bốn, chia sẻ câu chuyện về nghề sơn mài – một lĩnh vực đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và khả năng tích lũy kỹ thuật qua nhiều công đoạn. Ông nói: "Trong nghề thủ công, mỗi sản phẩm là kết quả của bàn tay, kinh nghiệm và sự am hiểu vật liệu. Đằng sau vẻ đẹp hoàn thiện là những tri thức nghề được truyền qua thực hành, qua người thầy, người thợ và những tháng năm bền bỉ với nghề".

Câu chuyện của ông Lê Quốc Việt, nhà sáng lập Câu lạc bộ Lúa Mùa Tư Việt(ở số 373 QL61, KP Minh Phú, Châu Thành, Kiên Giang cũ - nay thuộc tỉnh An Giang), lại đưa người nghe trở về với đồng ruộng và nền văn minh lúa nước Nam Bộ. Với ông, giữ lúa mùa không đơn thuần là bảo tồn một giống cây trồng, mà là giữ lại cách người xưa ứng xử với thiên nhiên, mùa vụ và cộng đồng. Từ những chiếc cày, cái bừa, nong, nia... đến các giống lúa sáu tháng, ông từng bước hình thành Hội quán Lúa Mùa Tư Việt, nơi học sinh, sinh viên và khách tham quan có thể tiếp cận đời sống nhà nông bằng trải nghiệm thực tế.

Điều đáng chú ý là ông vẫn kiên trì trồng lúa mùa dù hiệu quả kinh tế không cao. Bởi theo ông, mất lúa mùa không chỉ là mất một phương thức canh tác, mà còn là mất đi một phần căn tính của đồng bằng. Câu chuyện ấy cho thấy tri thức nghề nông không chỉ nằm trong sách vở hay kỹ thuật sản xuất, mà còn ẩn chứa kinh nghiệm thích nghi với thời tiết, con nước, đất đai và sự cộng tác giữa những người cùng sống trên một vùng đất.

"Bà đỡ" của các làng nghề

Nếu ông Tư Lúa Mùa giữ ký ức đồng bằng bằng hạt lúa và nông cụ, thì bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, sáng lập Hội quán các bà mẹ, lại lựa chọn một cách tiếp nối khác: kết nối người làm nghề, tạo đầu ra cho sản phẩm và đưa những giá trị làng quê vào đời sống đô thị.

Bắt đầu từ một nhu cầu rất đời thường: các bà mẹ muốn tìm nguồn thực phẩm sạch, đáng tin cậy cho gia đình cùng những mối quen biết với nông dân, người làm mắm, người trồng rau, chị Thúy kết nối thành phiên Chợ Quê giữa phố, nơi người sản xuất trực tiếp gặp người tiêu dùng.

Qua thời gian, Chợ Quê giữa phố như "bà đỡ" cho các làng nghề. Đó không chỉ là nơi trao đổi nông sản mà còn trở thành không gian giới thiệu các sản phẩm thủ công: mây tre đan, gốm, lụa, thổ cẩm, áo dài và nhiều mặt hàng gắn với bàn tay người thợ. Người bán không đơn thuần là thương lái, mà chính là nông dân, nghệ nhân và những người đang gìn giữ nghề truyền thống.

Đặc biệt, việc kết nối đầu ra cho nghệ nhân dệt thổ cẩm, hỗ trợ sản phẩm được tiêu thụ và tổ chức những hoạt động trải nghiệm, truyền nghề cho thấy một cách bảo tồn thiết thực. Giữ nghề không chỉ dừng ở việc trưng bày sản phẩm đẹp, mà cần tạo điều kiện để người làm nghề có thu nhập, có người tiếp nối và có cơ hội đưa nghề vào đời sống hiện đại.

Từ câu chuyện ấy, chia sẻ của chị Thanh Thúy tại tọa đàm về may thêu, công việc chăm sóc và những giá trị Công – Dung – Ngôn – Hạnh trong gia đình hiện đại càng mở rộng ý nghĩa của nghề. Những kỹ năng tưởng chừng riêng tư, gắn với nếp nhà, thực chất cũng là một dạng tri thức văn hóa được hình thành, thực hành và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Nhân sinh bách nghệ - kết nối ký ức vào đời sống hôm nay

Điểm gặp gỡ của ba câu chuyện là sự bền bỉ của những người không muốn nghề nghiệp và tri thức truyền thống bị đứt đoạn. Sơn mài cần người học nghề; lúa mùa cần người giữ giống, hiểu đồng đất; làng nghề cần thị trường, người tiêu dùng và những thế hệ tiếp nối. Mỗi nghề có một cách tồn tại riêng, nhưng đều cần sự quan tâm vượt khỏi phạm vi cá nhân.

Trong bối cảnh đô thị hóa, thay đổi phương thức sản xuất và tiêu dùng, nhiều nghề truyền thống đứng trước áp lực cạnh tranh, thiếu nhân lực kế thừa. Bởi vậy, bảo tồn nghề không thể chỉ là lưu giữ hiện vật hay tái hiện một hình ảnh quá khứ. Quan trọng hơn, cần đưa nghề trở lại đời sống: để người trẻ được nhìn thấy, được trải nghiệm, được học và hiểu vì sao một sản phẩm, một mùa lúa hay một kỹ thuật thủ công có giá trị.

Thông qua tư liệu lưu trữ, hiện vật, câu chuyện người làm nghề và các hoạt động trải nghiệm, “Nhân sinh bách nghệ” góp phần kết nối lịch sử với thực hành đương đại. Những nghề nghiệp được giới thiệu không đứng riêng lẻ, mà cùng phản ánh cách người Việt tổ chức đời sống, xây dựng gia đình, tạo dựng sinh kế và gìn giữ cộng đồng.

Tiền nhân lập chợ: Những khu chợ giữ nếp nhà

'Hiền nhân mở cõi': Theo dấu chân người khai phá đất phương Nam

“Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh” vì thế không chỉ là lời nhắc về sự thành thạo nghề nghiệp. Đó còn là thông điệp về sự trân trọng lao động, về giá trị của người làm nghề và trách nhiệm trao truyền tri thức. Khi một người giữ được nghề, họ không chỉ giữ công việc của mình, mà còn góp phần giữ lại một phần ký ức, bản sắc và mạch sống văn hóa cho những thế hệ sau.

DIỄM CHI