Chuyện làm ăn
Hà Tĩnh: Người phụ nữ giữ lửa nghề sau biến cố môi trường biển
Những ngày biển Hà Tĩnh xảy ra sự cố môi trường, thị trường quay lưng với hải sản, nghề làm nước mắm truyền thống cũng rơi vào cảnh lao đao. Bà Nguyễn Thị Miện – Giám đốc HTX Thu mua và Chế biến thủy hải sản Kỳ Phú – cũng không nằm ngoài vòng xoáy ấy. Nhưng "lửa" đau đáu cho nghề trong bà không tắt.
Cơ nghiệp gần như mất trắng, song bằng sự kiên trì và tình yêu với nghề truyền thống, chị đã từng bước vượt qua khó khăn, giữ lửa nghề và đưa nước mắm mang thương hiệu Đỉnh Miện vươn lên đạt chuẩn OCOP 4 sao.
“Cắp sách” học nghề tìm hướng nâng tầm cá biển
Những ngày cuối tháng 10, chúng tôi có dịp gặp gỡ chị Nguyễn Thị Miện – Giám đốc HTX thu mua và chế biến thuỷ sản Kỳ Phú (xã Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh). Dáng người cao ráo, nhanh nhẹn, nước da đậm màu trắng, khuôn mặt phúc hậu, đằm thắm nét duyên của người phụ nữ vùng biển, chị khiến nhiều người, mặc dù mới gặp lần đầu cũng cảm thấy thật gần gũi, tin cậy.
Sinh ra trong gia đình có 8 anh chị em, chị Nguyễn Thị Miện là người con út. Ngay từ nhỏ chị đã theo mẹ trên những cuộc mưu sinh trên biển. Năm 14 tuổi, chị đã tập tành kinh doanh, qua những lần đi “buôn thúng, bán bưng” chị dần yêu và tìm hiểu về nghề chế biến nước mắm. Năm 1992, chị Miện lấy chồng, cũng là một ngư dân ở làng biển xã Kỳ Phú và sinh được 3 người con trai, đều theo cha làm nghề biển. Những lần “buôn thúng, bán bưng” chị không khỏi trăn trở, một kg cá cơm của làng biển Kỳ Phú chỉ bán được với mức giá 5 -7 ngàn đồng, sau chế biến ra thành phẩm nước mắm, giá trị của mặt hàng lên chục lần.
Nhưng đau đáu trong chị câu hỏi: Tại sao không thể chế biến ngay những sản phẩm của ngư dân mình đánh bắt được để thu mua được giá trị kinh tế cao hơn?
Với trăn trở đó, năm 2004 chị quyết định “cắp sách” đi học nghề ở một cơ sở chế biến nước mắm nổi tiếng ở Quảng Bình – là khách hàng mà chị thường xuyên cung ứng nguyên liệu. Vừa tiếp thu kiến thức mới, vừa đúc kết kinh nghiệm muối nước mắm truyền thống của các vùng biển nhà, chị Miền ngày càng nâng cao chất lượng sản phẩm, nước mắm của gia đình chị nổi tiếng với hương vị thơm ngon đặc trưng. Những mẻ nước mắm đầu tay của chị đã được khách hàng tin dùng.
Năm 2006, xã vận động chị Miện đứng ra thành lập và đứng chủ Hiệp hội chế biến nước mắm, tập hợp 30 thành viên hộ chế biến quy mô nhỏ vừa và nhỏ. Xã hội ngày càng phát triển quy mô của hiệp hội không còn phù hợp. Đến năm 2013, Hiệp hội chuyển đổi hình thức tổ chức sang tổ hợp tác với 15 thành viên và năm 2014, phát triển HTX thu mua và chế biến thuỷ sản Kỳ Phú.
Hai năm sau đó, với sự nỗ lực lớn của nữ giám đốc, HTX đã chính thức có một cơ ngôi sản xuất riêng với quy mô hơn 2 ngàn m2, được đầu tư hạ tầng chế biến thủy sản đồng bộ ở thôn Phú Hải. Mỗi năm HTX thu mua hơn 1 tấn sản phẩm/năm, mỗi năm chế biến hơn 400 tấn cá nguyên liệu sản xuất hơn 17 nghìn lít nước mắm, tiêu thụ khắp thị trường trong và ngoài tỉnh.
Gánh khoản nợ 12 tỷ đồng quyết giữ sinh kế cho ngư dân
Những tưởng sau bao cố gắng cùng sự đồng hành của gia đình, chính quyền địa phương thì HTX sẽ phát triển ngày càng lớn mạnh, thế nhưng, một biến cố bất ngờ ập đến đánh bay cơ nghiệp của chị. Sự cố môi trường biển miền Trung vào tháng 4/2016, bắt nguồn từ hoạt động xả thải gây ô nhiễm của Formosa Hà Tĩnh, đã tạo ra cố sốc rất lớn đối với ngành khai thác, thu mua và chế biến thuỷ hải sản. Trong đó, các cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống ở Hà Tĩnh chịu ảnh hưởng nặng nề. Không chỉ thiếu nguyên liệu mà còn vì thị trường tiêu thụ gần như bị đóng băng. Nhiều cơ sở chế biến nước mắm hoặc động cầm chừng hoặc đóng cửa.
Giữa bộn bề khó khăn đó, chị Nguyễn Thị Miện vẫn không quay lưng với ngư dân, chị dốc hết vốn liêng tích góp gần cả đời người, vay nợ thêm 12 tỷ đồng chỉ để thu mua hải sản cho bà con ngư dân.
“Thời điểm xảy ra sự cố môi trường biển, hải sản ngư dân làm ra không bán được, vì muốn bà con ngư dân có thêm tí đồng ra đồng vào, tôi cũng gắng thu mua hải sản cho bà con. Dù mua về chỉ để đem đi tiêu huỷ. Nhìn hàng trăm cá mờm, cá cơm bị chôn dưới lòng đất, tôi xót lắm nhưng đành chấp nhận. Từ một người có của ăn, của để tôi gánh trên vai món nợ 12 tỷ đồng”, chị Miện nhớ lại.
Nhớ lại quãng thời gian khó khăn của ngư dân sau sự cố môi trường biển, ông Nguyễn Tiến Nghị (thôn Phú Hải, xã Kỳ Phú) kể: “Gia đình tôi sống chủ yếu dựa vào nghề biển, sự cố biển môi trường biển xảy ra, chúng tôi đi đánh bắt cá về không bán được, may được HTX của chị Miện thu mua giùm cho, gia đình tôi mới có tiền trang trải qua giai đoạn khó khăn”.
Từ một người có của ăn, của để, vì để giữ sinh kế cho ngư dân, chị Miện đã gánh trên vai khoản nợ 12 tỷ đồng. Cuộc sống gia đình chị bị đảo lộn, thế nhưng phía sau tất cả những khó khăn ấy chị luôn có sự đồng hành của gia đình. Chính sự động viên của gia đình đã giúp chị từng bước gượng dậy.
Hồi sinh từ khó khăn, đưa nước mắm quê vươn xa
Nếu chỉ nhìn vào khoản nợ không lồ sau biến cố, có lẽ chị Miện đã buông xuôi hoặc chuyển sang một hướng khác. Thế nhưng chị vẫn không bỏ cuộc, quyết tâm giữ nghề giữa những ngày biển động.
“Nhiều đêm trằn trọc, tôi cũng từng nghĩ hay đi nước ngoài làm việc để sớm trả bớt nợ. Thế nhưng tôi không đành, bao nhiêu công sức bỏ ra, rồi cả những thành viên trong HTX nữa, nếu tôi buông xuôi, họ sẽ thế nào. Nghĩ vậy, tôi lại vực dậy tinh thần, quyết tâm làm lại”, chị Miện chia sẻ.
Chị Miện kể, mặc dù năm 2016 gần như trắng tay sau sự cố môi trường biển, nhưng đến năm 2019 tỉnh Hà Tĩnh triển khai chương trình mỗi xã một sản phẩm OCOP, được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương chị mạnh dạn đưa hai sản phẩm là nước mắm Đỉnh Miện và cá mờm rim tham gia thì may mắn hai sản phẩm đều được đạt OCOP 3 sao. Từ khi sản phẩm được chứng nhận OCOP khách hàng tìm đến sản phẩm của HTX nhiều hơn. Không dừng lại ở đó, chị không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm để nâng hạng sản phẩm nước mắm từ OCOP 3 sao lên 4 sao.
Ngoài ra, để nâng cao chất lượng sản phẩm, chị còn cho lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời ở hơn 200 bể ủ nước mắm giúp quá trình ủ chợp ổn định hơn, giảm phụ thuộc vào thời tiết và hạn chế thao tác thủ công.
Trao đổi với NTV, bà Dương Thị Vân Anh – Chủ tịch UBND xã Kỳ Anh cho biết: “những năm qua HTX thu mua và chế biến thủy sản Kỳ Phú ngoài việc chăm lo đời sống cho các thành viên trong HTX thì cong giải quyết việc làm cho lao động nữ nhàn rỗi rất hiệu quả, đặc biệt vào những mùa cao điểm. Ngoài ra, xã đang hỗ trợ HTX để nâng cấp nước mắm từ OCOP 4 sao lên 5 sao, đồng thời xây dựng thêm 1 sản phẩm cá mờm rim Đỉnh Miện”.
