Chuyện làm ăn
Cùng xuất khẩu gạo, vì sao doanh nghiệp lãi lỗ trái chiều?
Trong khi một số doanh nghiệp xuất khẩu gạo duy trì lợi nhuận thì vẫn có những doanh nghiệp tiếp tục chịu sức ép từ doanh thu sụt giảm, thua lỗ kéo dài.
Doanh thu lao dốc, gánh nặng lãi vay gia tăng
Báo cáo tài chính quý III/2026 của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cho thấy những diễn biến trái chiều. Trong khi một số doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng, những đơn vị khác tiếp tục thua lỗ, thậm chí doanh thu sụt giảm hàng chục phần trăm so với cùng kỳ năm trước.
Điển hình là Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An (mã chứng khoán TAR). Trong 9 tháng năm 2026, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần gần 639,6 tỉ đồng, giảm khoảng 68% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế âm 29,67 tỉ đồng, trong khi cùng kỳ năm 2025 lỗ khoảng 19,15 tỉ đồng.
Riêng quý III, doanh thu thuần của Trung An chỉ đạt 35,2 tỉ đồng, giảm 96,3% so với mức 950,4 tỉ đồng cùng kỳ. Doanh nghiệp lỗ sau thuế 5,63 tỉ đồng, trái ngược với khoản lãi gần 2,86 tỉ đồng của quý III/2025.
Giải trình về kết quả kinh doanh, Trung An cho biết nguyên nhân chủ yếu khiến lợi nhuận quý III giảm mạnh là doanh thu sụt giảm đột ngột, trong khi chi phí bán hàng không giảm tương ứng do giá cả thị trường tăng. Cùng với đó, chi phí quản lý doanh nghiệp gần như không thay đổi.
Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc bù đắp các khoản chi phí khi quy mô doanh thu thu hẹp mạnh. Đáng chú ý, tính chung 9 tháng, chi phí lãi vay của Trung An lên đến gần 40,79 tỉ đồng, vượt mức lợi nhuận gộp khoảng 35,8 tỉ đồng.
Do đó lợi nhuận gộp từ hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ chưa đủ bù đắp riêng chi phí lãi vay, chưa kể các khoản chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp.
Đến ngày 30/9/2026, Trung An có tổng tài sản hơn 2.372 tỉ đồng, trong khi nợ phải trả khoảng 1.234 tỉ đồng. Riêng vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn lên đến gần 1.137 tỉ đồng, chiếm hơn 92% tổng nợ phải trả.
Tình hình tại Công ty CP Xuất nhập khẩu An Giang (Angimex, mã AGM) cũng chưa có nhiều chuyển biến tích cực. Lũy kế 9 tháng, doanh thu thuần của doanh nghiệp chỉ đạt khoảng 11 tỉ đồng, giảm 67% so với cùng kỳ, trong khi khoản lỗ sau thuế lên đến khoảng 53 tỉ đồng.
Mặc dù Angimex ghi nhận lợi nhuận sau thuế khoảng 5,6 tỉ đồng trong quý III, đảo chiều so với khoản lỗ 8,1 tỉ đồng cùng kỳ năm trước song kết quả này không đến từ sự phục hồi của hoạt động kinh doanh chính. Cụ thể, trong quý III, Angimex ghi nhận doanh thu thuần khoảng 3,8 tỉ đồng nhưng giá vốn hàng bán lên đến khoảng 5,2 tỉ đồng, khiến doanh nghiệp lỗ gộp gần 1,5 tỉ đồng.
Trong khi đó, doanh thu hoạt động tài chính tăng mạnh, chủ yếu nhờ khoản thu nhập phát sinh từ việc chuyển nhượng 30% vốn góp tại Công ty TNHH Angimex - Kitoku. Khoản thu này góp phần giúp doanh nghiệp có lãi trong quý III, dù hoạt động kinh doanh chính vẫn chưa cải thiện.
Khó khăn của Angimex còn gắn với quá trình thu hẹp quy mô hoạt động và tái cơ cấu doanh nghiệp. Việc thoái vốn tại một số đơn vị thành viên, cùng những khó khăn về nguồn vốn trong giai đoạn trước, đã ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.
Đặc biệt, gánh nặng tài chính vẫn là vấn đề lớn. Trong 9 tháng năm 2026, chi phí lãi vay của Angimex lên đến khoảng 61 tỉ đồng, cao hơn nhiều lần doanh thu thuần cùng kỳ.
Áp lực này còn thể hiện ở bảng cân đối kế toán. Đến cuối tháng 9/2026, vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn của Angimex ở mức gần 898 tỉ đồng, vốn chủ sở hữu âm khoảng 424 tỉ đồng, trong khi tiền và tương đương tiền chỉ còn khoảng 60 triệu đồng.
Như vậy, dù có lãi trong quý III nhờ nguồn thu tài chính, kết quả lũy kế 9 tháng cho thấy Angimex vẫn chưa thoát khỏi tình trạng thua lỗ. Khó khăn của doanh nghiệp không chỉ nằm ở doanh thu sụt giảm mà còn ở chi phí lãi vay lớn, trong khi hoạt động kinh doanh chính chưa tạo ra lợi nhuận.
Doanh nghiệp xuất khẩu gạo có lãi nhưng dòng tiền kinh doanh vẫn âm
Trái ngược với tình trạng thua lỗ tại Trung An và Angimex, Tổng công ty Lương thực miền Nam - CTCP (Vinafood II, mã VSF) vẫn duy trì lợi nhuận dương trong 9 tháng năm 2026.
Theo báo cáo tài chính hợp nhất, Vinafood II ghi nhận doanh thu thuần khoảng 12.865 tỉ đồng, giảm 11,84% so với cùng kỳ năm trước nhưng lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 51,14 tỉ đồng, tăng khoảng 25%.
Riêng quý III, doanh thu thuần của doanh nghiệp đạt khoảng 4.583 tỉ đồng, tăng hơn 20% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 23,77 tỉ đồng, cao hơn mức 18,47 tỉ đồng cùng kỳ năm trước.
Giải trình về biến động lợi nhuận, Vinafood II cho biết trong 9 tháng đầu năm, doanh nghiệp đã ghi nhận kịp thời các khoản thu hồi công nợ, kết hợp quản trị, cơ cấu vốn vay phù hợp và kiểm soát tốt chi phí. Những yếu tố này cùng với doanh thu tăng trong quý III đã góp phần cải thiện kết quả kinh doanh.
Một doanh nghiệp khác đạt kết quả kinh doanh khả quan là Công ty CP Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm An Giang (Afiex, mã AFX). Lũy kế 9 tháng năm 2026, doanh thu thuần của Afiex đạt 2.259,52 tỉ đồng, tăng 28,63% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ đạt 37,12 tỉ đồng, tăng khoảng 84%.
Riêng quý III, doanh thu thuần của doanh nghiệp đạt 670,61 tỉ đồng, giảm 8,8% so với cùng kỳ, nhưng lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ vẫn tăng gần 15%, đạt khoảng 10,5 tỉ đồng.
Một trong những điểm đáng chú ý là biên lợi nhuận gộp quý III cải thiện từ khoảng 1,8% lên 4,6%. Lợi nhuận gộp đạt 30,76 tỉ đồng, tăng hơn 138% so với cùng kỳ.
Dù duy trì lợi nhuận, cả Vinafood II và Afiex đều ghi nhận dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh âm trong 9 tháng năm 2026.
Cụ thể, dòng tiền kinh doanh của Vinafood II âm gần 1.438 tỉ đồng, so với mức âm khoảng 517 tỉ đồng cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, Afiex ghi nhận dòng tiền kinh doanh âm khoảng 169,5 tỉ đồng, so với mức âm 112 tỉ đồng cùng kỳ.
Riêng Vinafood II, hàng tồn kho đến cuối tháng 9 đạt khoảng 2.930 tỉ đồng, gần gấp đôi đầu năm. Các khoản phải thu ngắn hạn cũng tăng từ khoảng 480 tỉ lên 1.026 tỉ đồng.
Những biến động này cho thấy dù ghi nhận lợi nhuận, doanh nghiệp vẫn phải sử dụng lượng vốn đáng kể cho hoạt động kinh doanh, trong đó có việc duy trì hàng tồn kho và các khoản phải thu
Thị trường gạo khởi sắc, lợi nhuận doanh nghiệp vẫn khó đoán
Khoảng 2 tuần trở lại đây, thị trường gạo xuất khẩu đã xuất hiện những chuyển biến tích cực. Nhu cầu nhập khẩu từ các thị trường truyền thống như Philippines, Trung Quốc và một số nước châu Phi phục hồi, kéo giá nhiều chủng loại gạo tăng mạnh.
Theo các doanh nghiệp xuất khẩu gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá gạo thơm Đài Thơm 8 hiện ở mức 480 - 490 USD/tấn, tăng 30 - 40 USD/tấn so với đầu tháng 10. Gạo nếp cũng tăng khoảng 30 USD/tấn, lên mức 440 USD/tấn.
Dù giá gạo xuất khẩu tăng không đồng nghĩa lợi nhuận của các doanh nghiệp sẽ cải thiện ngay. Trên thực tế, hiệu quả kinh doanh còn phụ thuộc vào thời điểm ký hợp đồng, giá thu mua nguyên liệu, lượng hàng dự trữ và chi phí tài chính.
Đối với những doanh nghiệp đã ký hợp đồng xuất khẩu ở mức giá thấp nhưng chưa thu mua đủ nguyên liệu, việc giá lúa gạo trong nước tăng nhanh có thể khiến chi phí đầu vào vượt dự tính, thu hẹp biên lợi nhuận. Ngược lại, doanh nghiệp có sẵn nguồn hàng với giá vốn thấp có thể hưởng lợi khi giá bán tăng, nếu thực hiện được các hợp đồng với mức giá thuận lợi.