Câu chuyện nông nghiệp hôm nay
Nông nghiệp xanh cần thế hệ nhân lực mới
Chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và công nghệ đang đặt ra yêu cầu mới với lao động nông nghiệp. Ngoài chuyên môn, người học cần tư duy liên ngành, khả năng thích ứng, làm chủ công nghệ và giải quyết vấn đề từ thực tiễn sản xuất.
Ngày 6/11, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM tổ chức diễn đàn “Nông nghiệp xanh, phát triển nguồn nhân lực cho kỷ nguyên mới”, với sự tham dự của nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, đại diện doanh nghiệp, chuyên gia và sinh viên.
Các ý kiến tại diễn đàn cho rằng đào tạo cần gắn chặt hơn với doanh nghiệp, nông dân và thị trường. Khi sản xuất hướng đến giảm phát thải và phát triển bền vững, nhà trường phải giúp người học vận dụng kiến thức, phối hợp liên ngành và tạo ra giá trị thực tế.
Nên bắt đầu từ những vấn đề gần gũi
Phát biểu tại diễn đàn, nguyên Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng đổi mới sáng tạo không nhất thiết bắt đầu từ những dự án lớn, mà có thể xuất phát từ những bất tiện đời thường với câu hỏi: "Có cách nào làm khác hơn không?". Điều quan trọng là sinh viên nhận ra vấn đề và kiên trì tìm lời giải.
Ông lấy ví dụ một ổ bánh mì cũng có thể trở thành dự án khởi nghiệp liên ngành trong trường đại học. Sinh viên nông nghiệp nghiên cứu nguyên liệu, ngành công nghệ thực phẩm phát triển công thức, nhóm kinh tế tính toán chi phí, còn sinh viên công nghệ thông tin làm ứng dụng đặt hàng. Một sản phẩm quen thuộc qua đó trở thành bài tập thực tế, kết nối nhiều ngành học và phục vụ chính cộng đồng sinh viên.
Theo ông Hoan, người học cần bước ra khỏi phạm vi chuyên ngành để quan sát thực tế sản xuất, tìm hiểu nhu cầu của nông dân và thị trường. Nông nghiệp ngày nay không chỉ tạo ra lương thực, thực phẩm mà còn mở rộng sang mỹ phẩm, dược phẩm, công nghiệp sinh học, du lịch và giáo dục trải nghiệm.
Cách tiếp cận này cũng đòi hỏi nhìn nhận kinh tế tuần hoàn rộng hơn việc tận dụng phụ phẩm. Mục tiêu xa hơn là giảm khai thác tài nguyên, hạn chế chất thải để giữ gìn nguồn lực cho thế hệ sau. Do đó, mỗi giải pháp nông nghiệp đều phải tính đến hiệu quả kinh tế, điều kiện canh tác, tác động môi trường lẫn đời sống cộng đồng.
Đồng quan điểm, PGS.TS Trần Đức Hoàn - Trường Đại học Nông Lâm Bắc Giang, cho biết trường đang xây dựng mô hình đại học xanh. Không dừng lại ở khuôn viên nhiều cây xanh, trường đổi mới đồng bộ từ đào tạo, nghiên cứu, quản trị đến hợp tác cộng đồng.
Khi doanh nghiệp chú trọng giảm phát thải, nhu cầu về nhân sự hiểu biết kiểm kê khí nhà kính, dấu chân carbon và tiêu chí môi trường ngày càng tăng. Trường cũng đã tạo không gian để giảng viên, sinh viên cùng doanh nghiệp thử nghiệm các giải pháp nông nghiệp tuần hoàn, phát thải thấp, kinh tế rừng đa tầng và bảo tồn đa dạng sinh học.
Doanh nghiệp cần nhân lực biết thích ứng
Ở góc độ tuyển dụng, bà Phạm Thị Hoài Linh - Giám đốc nhân sự Navigos Group, cho biết thị trường lao động Việt Nam đang chịu tác động lớn từ trí tuệ nhân tạo (AI) và biến động địa chính trị.
“Năm 2026, nhu cầu tuyển dụng dần phục hồi, trong đó nhóm có 2-10 năm kinh nghiệm chiếm hơn 60%. Nhu cầu tuyển nhân sự trẻ Gen Z giai đoạn 2023-2026 cũng tăng khoảng 180% so với năm 2023 nhằm bổ sung nhân lực và tạo đội ngũ kế cận”, bà Linh chia sẻ..
Tuy nhiên, theo bà Linh, khảo sát của đơn vị này cho thấy khoảng cách khá lớn giữa yêu cầu của doanh nghiệp và năng lực thực tế của ứng viên.
Cụ thể, 39% doanh nghiệp cần người có khả năng thích ứng nhưng chỉ 20% lao động đáp ứng được. Ở kỹ năng giải quyết vấn đề, tỷ lệ doanh nghiệp yêu cầu là 34%, trong khi số người đạt mức này khoảng 23%. Đáng chú ý, 24% nhà tuyển dụng đề cao sự tò mò và tinh thần tự học suốt đời, nhưng chỉ 8% ứng viên thể hiện được.
Theo bà Linh, chuyên môn chỉ là nền tảng ban đầu. Người lao động phải học hỏi liên tục, rèn khả năng thích ứng, giao tiếp và làm việc nhóm. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, phân tích dữ liệu, nhưng con người mới là chủ thể đặt yêu cầu, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm với quyết định cuối cùng.
Chia sẻ tại diễn đàn, TS Trương Khắc Hiếu - Trường Đại học Tiền Giang cũng chỉ ra những nhóm năng lực sinh viên cần trang bị: kỹ thuật sản xuất bền vững; công nghệ và dữ liệu; quản lý môi trường; phát triển sản phẩm; tư duy kinh doanh, khởi nghiệp liên ngành. Để rèn các kỹ năng này, trường đưa sinh viên tham gia trực tiếp vào các dự án thực tế.
Gắn kết nhà trường, doanh nghiệp và nông dân
Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tế, các chuyên gia đều nhấn mạnh việc liên kết "ba nhà": trường học - doanh nghiệp - người sản xuất. Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu góp ý chương trình, hướng dẫn thực hành đến đặt hàng nghiên cứu, thay vì chỉ chờ sinh viên ra trường mới tuyển dụng.
Liên quan đến vấn đề này, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, nhà khoa học có phương pháp nghiên cứu, doanh nghiệp rành thị trường, còn nông dân hiểu rõ đồng ruộng. Khi ba bên cùng ngồi lại xác định vấn đề và thử nghiệm giải pháp, các nghiên cứu sẽ đi vào cuộc sống nhanh hơn. Sinh viên cũng cần về địa phương, lội ruộng cùng nông dân để mang những trăn trở thực tế về giảng đường tìm lời giải.
Ngoài ra, theo các chuyên gia, hiệu quả đào tạo của trường đại học không chỉ đo bằng quy mô sinh viên hay thiết bị phòng thí nghiệm, mà ở giá trị thực tế mang lại cho doanh nghiệp và nông dân. Khi nông nghiệp chuyển sang hướng xanh và phát thải thấp, giảng đường đại học phải trở thành không gian thử nghiệm, kết nối tri thức với sản xuất để tạo ra thế hệ nhân lực thích ứng tốt với thời cuộc.
Ra mắt không gian đổi mới sáng tạo
Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM đã ra mắt Không gian Đổi mới sáng tạo (NLU Innovation Space) tại tầng trệt Thư viện trường, nhằm thúc đẩy nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp và kết nối ý tưởng với nhu cầu thực tiễn.
Không gian được phát triển từ sáng kiến của ông Lê Minh Hoan - nguyên Phó chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Mô hình gồm khu vực chia sẻ ý tưởng, trao đổi và hợp tác, tủ sách, tài nguyên học tập và trưng bày sản phẩm nghiên cứu, dự án khởi nghiệp của sinh viên, giảng viên.
NLU Innovation Space hướng đến khuyến khích sinh viên phát hiện vấn đề từ thực tiễn, tìm kiếm giải pháp có giá trị và kết nối với chuyên gia, doanh nghiệp để phát triển ý tưởng. Các lĩnh vực được quan tâm gồm bảo quản nông sản, hỗ trợ hợp tác xã và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp.
Với thông điệp “Ideas Today, Impact Tomorrow” (Ý tưởng hôm nay, tác động ngày mai), nhà trường kỳ vọng không gian sẽ trở thành cầu nối giữa sinh viên, giảng viên, chuyên gia và doanh nghiệp, góp phần đưa các ý tưởng sáng tạo vào thực tiễn.