Sản xuất
Từ gánh nước mắm dạo đến thương hiệu lọt top ngon nhất thế giới
Hơn 30 năm trước, hình ảnh người phụ nữ cần mẫn đạp chiếc xe cũ chở những chai nước mắm rong ruổi khắp các vùng quê Hà Tĩnh để chào bán đã trở nên quen thuộc với nhiều người dân. Ít ai ngờ rằng, từ những chuyến bán hàng giản dị ấy, chị đã gây dựng nên thương hiệu nước mắm đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, lọt top nước mắm ngon nhất thế giới, mở đường xuất ngoại cho sản vật vùng biển quê hương.
Buổi đi học, buổi theo mẹ “buôn thúng bán bưng”
Sinh ra và lớn lên ở vùng biển xã Kỳ Xuân (tỉnh Hà Tĩnh) – nơi có truyền thống hàng trăm năm làm nước mắm và chế biến hải sản – chị Lê Thị Khương sớm gắn bó với mùi vị mặn mòi của biển cả. Là con thứ 2 trong gia đình có 4 anh chị em, cuộc sống của gia đình phụ thuộc vào nghề thu mua, buôn bán hải sản nên từ nhỏ chị Khương đã theo chân mẹ “buôn thúng bán bưng”.
“Gia đình đông anh em, cuộc chỉ dựa vào biển nên khó khăn lắm. Từ nhỏ tôi thường một buổi đi học, một buổi theo mẹ lên chợ đi bán nước mắm, cá khô… nhưng cũng chỉ đủ để đắp đổi qua ngày”, chị Khương nhớ lại.
Lúc đầu chỉ là những chuyến theo chân mẹ học nghề ở chợ, rồi lên năm 17 tuổi, chị đã được mẹ giao hẳn việc buôn bán. Với thân hình nhỏ bé, gầy gò nhưng hàng ngày chị vẫn đạp xe hàng trăm cây số chở theo từng chai nước mắm, đùm cá khô… rong ruổi khắp thôn, xóm, từ huyện này sang huyện khác để bán hàng. Tiếng rao “ai nước mắm, cá khô, ruốc không” đã trở nên quen thuộc với người dân trong và ngoài xã. Công việc của chị bắt đầu từ tờ mờ sáng đến chiều muộn, có những lúc chân tay rã rời sau một ngày đạp xe, rao hàng khan cả cổ nhưng gần như chưa bao giờ chị nghỉ, nắng cũng như mưa gian hàng di động của chị luôn có mặt trên mọi nẻo đường để phục vụ bà con.
Từ những gánh nước mắm dạo, thấy được nỗi vất vả của ngư dân vùng biển, biết bao lần chứng kiến cảnh ngư dân “được mùa, mất giá”, đã thôi thúc chị cần làm một điều gì đó cho bà con ngư dân.
Không để ngư dân rơi vào cảnh “được mùa mất giá”
Là người con gắn bó với biển từ nhỏ, chị Khương hiểu rõ giá trị của cá cơm – nguyên liệu chính làm nên nước mắm truyền thống. Nhưng chị cũng chứng kiến không ít lần ngư dân rơi vào cảnh “được mùa mất giá”, khi cá đánh bắt về không kịp tiêu thụ, giá cả bấp bênh, thu nhập không ổn định.
Bước ngoặt lớn nhất đến với chị Khương khi năm 2015, UBND huyện Kỳ Anh cũ chủ trương thành lập HTX để phát triển nghề truyền thống. Được sự động viên từ chồng và gia đình, chị đã mạnh dạn thành lập HTX Phú Khương với mong muốn tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm cá cơm, đồng thời nâng cao giá trị bằng chế biến sâu.
Kể từ khi vào đi vào hoạt động, HTX đã trở thành điểm tựa cho ngư dân tại các xã Kỳ Phú, Kỳ Xuân, Kỳ Khang….khi toàn bộ sản lượng cá cơm đều được thu mua ổn định. Điều này không chỉ giúp người dân yên tâm bám biển mà còn góp phần phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững.
“Mỗi năm HTX sản xuất trên 500.000 lít nước mắm do đó cần hơn 500 tấn cá cơm. Để chủ động nguồn nguyên liệu, tôi đã cho thành lập một đội chuyên thu mua, chỉ cần tàu cập bến bất cứ giờ nào, đêm cũng như ngày suốt 24/24 giờ đều có người trực để thu mua hải sản cho bà con. Được thu mua tận nơi, nên bà con ngư dân yên tâm lắm” chị Khương nói.
Hiện này, hoạt động sản xuất của HTX đã tạo việc làm thường xuyên cho 15 lao động và khoảng 20 lao động thời vụ, trong đó có nhiều lao động là nữ. Sự hoạt động, cống hiến bền bỉ suốt hàng chục năm qua của HTX đã đạt được nhiều thành tích đang ghi nhận. Mới đây, HTX được UBND tỉnh Hà Tĩnh tôn vinh là Doanh nghiệp tiêu biểu năm 2026.
Giữ nghề băng tư duy mới, lấy chất lượng làm thước đo
Với chị Lê Thị Khương, nước mắm không chỉ là sản phẩm truyền thống mà còn kết tinh từ nguồn nguyên liệu, kinh nghiệm chế biến và bản sắc vùng biển Kỳ Xuân (xã Kỳ Xuân, tỉnh Hà Tĩnh). Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, phương thức sản xuất nho lẻ bộc lộ những hạn chế về năng suất, kiểm soát chất lượng và sức cạnh tranh. Muốn giữ nghề lâu dài, chị đã mạnh dạn tay đổi cách tổ chức sản xuất, đầu tư thiết bị và xây dựng thương hiện bài bản.
Từ những hũ chum, sành đơn sơ, nay HTX đã có 200 bể ủ nước mắm ứng dụng năng lượng mặt trời kết hợp cơ chế đảo tự động, giúp quá trình ủ chợp ổn định hơn, giảm phụ thuộc vào thời tiết và hạn chế thao tác thủ công. Hệ thống chiết rót, đóng chai tự động cũng được đưa vào sử dụng nhằm nâng cao năng suất, bảo đảm vệ sinh và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Mặc dù đẩy mạnh cơ giới hoá, HTX Phú Khương vẫn giữ phương pháp ủ chượp truyền thống, luôn lấy chất lượng nguyên liệu và thời gian chế biến là một trong những yếu tố quyết định hương vị.
Chị chia sẻ: “Tôi luôn tâm niệm một điều, để nước mắm mình làm ra có chỗ đứng trên thị trường thì chất lượng phải đặt lên hàng đầu. Phải chọn nguồn nguyên liệu thật kỹ, những mẻ mắm cần gần 2 năm ủ chợp để đạt độ trong, hương thơm và vị ngọt đặc trưng”.
Trao đổi với NTV, ông Lê Tài Tuấn – Chủ tịch UBND xã Kỳ Xuân cho biết: “HTX thu mua và chế biến thuỷ hải sản Phú Khương không những phát huy hiệu quả lợi thế nguồn nguyên liệu tại chỗ, mà còn là đơn vị tiên phong trong chuyển đổi số. Việc đầu tư công nghệ, chú trọng chất lượng và xây dựng thương hiệu HTX nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ”.