Xuất nhập khẩu

Thành công đằng sau con số tăng trưởng hơn 70 lần tại Brazil không đến từ các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, mà ghi dấu ấn đậm nét của những tập đoàn thủy sản quy mô hàng đầu Việt Nam. Nhờ sở hữu vùng nuôi đạt chuẩn quốc tế và hạ tầng chế biến cá tra hoàn chỉnh, các doanh nghiệp này đã nhanh chóng chuyển hướng dòng chảy để thâu tóm các đơn hàng lớn sang Nam Mỹ.

Doanh nghiệp nào đang "cầm cái" cuộc đua sang Brazil?

Tập đoàn Nam Việt (ANV) được đánh giá là đơn vị dẫn dắt cuộc chơi với dòng cá rô phi chất lượng cao. Việc chủ động hoàn toàn từ nguồn giống dòng GIFT đến vùng nuôi công nghệ cao, đi cùng hệ thống nhà máy khép kín đã giúp Nam Việt chiếm ưu thế tuyệt đối về sản lượng xuất khẩu.

Tiếp theo đó, Công ty TNHH MTV Ấn Ấn (Ấn Ấn Seafood) cũng vươn lên thành một trong những đầu mối cung ứng cá rô phi phi lê đông lạnh chủ lực sang thị trường Brazil.

Bên cạnh đó, các "ông lớn" trong ngành cá tra như Vĩnh Hoàn (VHC) hay Biển Đông Seafood cũng nhanh chóng tận dụng lợi thế dây chuyền cấp đông nhanh và tệp khách hàng quốc tế sẵn có để gia tăng sản lượng cá trên. Việc tận dụng tối đa hệ thống chế biến sẵn có giúp các doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành, từ đó chào được mức giá cạnh tranh vượt trội tại thị trường Nam Mỹ.

Lợi thế giá cám nội địa rẻ hơn 25%

Để đạt được mức chi phí nuôi chỉ từ 27.000 đến 29.000 đồng/kg và bán ra với giá bao tiêu 32.000 đến 33.000 đồng/kg, bài toán thức ăn thủy sản đóng vai trò sống còn khi chiếm tới 70% tổng giá thành sản xuất.

Thức ăn nuôi cá rô phi tại Việt Nam thực chất là cám viên công nghiệp dạng nổi, được phối trộn với hàm lượng đạm chuẩn từ 28% đến 35%. Dù các thành phần nguyên liệu thô giàu đạm như bột đậu tương hay bắp vẫn phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu từ Mỹ và Nam Mỹ, nhưng toàn bộ công đoạn chế biến, ép hạt lại được thực hiện ngay tại các nhà máy ở Việt Nam.

Chính việc sản xuất cám ngay trong nước đã tạo nên lợi thế cạnh tranh tuyệt đối. So với các dòng thức ăn nhập khẩu nguyên bao từ nước ngoài, cám cá sản xuất nội địa có giá thành rẻ hơn từ 15% đến 25% nhờ tiết kiệm chi phí vận tải đường biển, thuế nhập khẩu thành phẩm và tối ưu chi phí nhân công.

Thị trường thức ăn hiện nay được chi phối bởi hai nhóm chính. Nhóm tự chủ 100% là các tập đoàn lớn như Nam Việt (ANV) – tự sản xuất cám tại nhà máy riêng của tập đoàn để ép giá thành nuôi xuống mức thấp nhất. Nhóm thứ hai cung ứng cho các hộ nuôi liên kết là các đại gia dinh dưỡng đa quốc gia đặt nhà máy tại Việt Nam như C.P. Việt Nam (Thái Lan), De Heus (Hà Lan) và CJ Feed&Care (Hàn Quốc). Chính nguồn cám nội địa giá rẻ này là thế mạnh giúp cá này của Việt Nam có biên lợi nhuận đủ dày để đè bẹp các đối thủ trên thị trường quốc tế.

Bứt phá kỷ lục 48 triệu USD và rào cản phòng vệ từ Brazil

Theo dữ liệu từ VASEP, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi trong 9 tháng đầu năm đã chạm mốc 104 triệu USD, tăng 47% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, chỉ tính riêng trong tháng 9, giá trị xuất khẩu đạt 13 triệu USD, ghi nhận đà tăng trưởng bứt phá tới 86%.

Trọng tâm tăng trưởng thuộc về Brazil khi quốc gia này chi tới 48 triệu USD để nhập khẩu từ Việt Nam chỉ trong 9 tháng – tăng trưởng 6.925% (gấp hơn 70 lần cùng kỳ) và chiếm gần một nửa tổng kim ngạch toàn ngành. Các thị trường khác như Ả Rập Xê Út (10 triệu USD, tăng 50%) hay Nhật Bản (2 triệu USD, tăng 74%) cũng ghi nhận tín hiệu rất tích cực.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng nóng của cá có nguồn từ Việt Nam đã kích hoạt phản ứng tự vệ từ ngành sản xuất bản địa Brazil. Cuối tháng 9 vừa qua, các hiệp hội nuôi trồng cá Brazil đã đề xuất Chính phủ áp dụng hạn ngạch nhập khẩu phi lê cá rô phi ở mức 16.200 tấn/năm (tương đương 5% lượng tiêu thụ nội địa), đồng thời thắt chặt kiểm tra tỷ lệ mạ băng và các tiêu chuẩn môi trường.

Trước rào cản này, các chuyên gia quốc tế khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn hóa vùng nuôi và tập trung vào 2 nhóm kích cỡ chủ lực: từ 500 đến 800 gram cho phân khúc phi lê bán lẻ và từ 800 đến 1.100 gram cho chuỗi nhà hàng, hướng tới mục tiêu xuất khẩu 350 triệu USD vào năm 2030.

LÂM HOÀNG