Câu chuyện nông nghiệp hôm nay

Sự kiện quan trọng này diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với không ít biến động, qua đó tái khẳng định cam kết mạnh mẽ của hai bên đối với hệ thống thương mại tự do, dựa trên luật lệ và hướng tới sự phát triển bền vững.

Cơ hội lớn cho nông sản Việt Nam

Dù không phải là thị trường quá lớn về quy mô dân số, khối EFTA lại sở hữu mức thu nhập bình quân đầu người cao hàng đầu thế giới, với sức mua dồi dào và biên lợi nhuận thương mại hấp dẫn. Khi VEFTA đi vào triển khai, dòng chảy nông sản Việt Nam sẽ gặt hái được những lợi thế trực tiếp vô cùng lớn.

Trước hết là câu chuyện thuế quan. Thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng nông - thủy sản vốn là thế mạnh của Việt Nam như tôm, cá tra, cà phê, hồ tiêu, hạt điều, trà và rau quả sẽ từng bước được cắt giảm sâu hoặc đưa về mức 0%. Điều này giúp nông sản Việt gia tăng đáng kể sức cạnh tranh về giá so với các đối thủ chưa có thỏa thuận thương mại tự do với khối này.

Bên cạnh đó, hiệp định tạo bước đệm quan trọng giúp doanh nghiệp Việt chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu thô sang các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao. Do điều kiện tự nhiên khắt khe, các quốc gia EFTA hầu như không tự sản xuất được nông sản nhiệt đới, tạo ra khoảng trống thị trường lớn cho các sản phẩm hoa quả sấy, nước ép cô đặc hay hải sản đông lạnh đóng gói sẵn. Đặc biệt, thông qua thương mại và đầu tư, Việt Nam có cơ hội tiếp cận công nghệ bảo quản sau thu hoạch, hệ thống chuỗi cung ứng lạnh và năng lực quản trị tiên tiến từ Thụy Sĩ hay Na Uy, giúp giải bài toán tổn thất sau thu hoạch vốn đã tồn tại nhiều năm.

Cửa rộng nhưng khó lọt

EFTA, đặc biệt là Thụy Sĩ và Na Uy, áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và kỹ thuật thuộc hàng nghiêm ngặt bậc nhất thế giới, thậm chí nhiều tiêu chí còn khắt khe hơn cả mặt bằng chung của Liên minh châu Âu (EU).

Thị trường này đòi hỏi sự kiểm soát tuyệt đối về mức tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất nông nghiệp và kim loại nặng. Chỉ cần một lô hàng vi phạm chỉ số MRLs, toàn bộ chuỗi cung ứng của doanh nghiệp có thể bị đình trệ và đánh mất uy tín nhanh chóng. Không dừng lại ở an toàn sinh học, người tiêu dùng EFTA dành sự ưu tiên đặc biệt cho các giá trị phát triển bền vững. Họ sẵn sàng trả giá cao hơn cho các sản phẩm đạt chứng nhận sinh thái, chứng nhận hữu cơ, Thương mại công bằng, hoặc các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP, Rainforest Alliance, ASC và MSC. Minh bạch nguồn gốc từ vùng trồng, quy trình canh tác cho đến khâu đóng gói thân thiện với môi trường là những điều kiện tiên quyết để hàng Việt có thể tự tin bước vào các chuỗi siêu thị cao cấp tại đây.

Biến ưu đãi thành giá trị thực

Để hiện thực hóa những cơ hội từ VEFTA, sự chuyển mình cần phải diễn ra đồng bộ trên cả ba mặt: người nông dân, doanh nghiệp xuất khẩu và cơ quan quản lý.

Về phía người nông dân và các hợp tác xã, cần từ bỏ thói quen canh tác chạy theo năng lượng để chuyển sang chuẩn hóa quy trình theo các tiêu chuẩn GlobalGAP hay Organic, quản lý chặt chẽ vật tư đầu vào.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, đây là lúc cần mạnh tay đầu tư cho công nghệ chế biến sâu, áp dụng các kỹ thuật bảo quản hiện đại như cấp đông nhanh IQF hay đóng gói khí cải tiến MAP để giữ trọn chất lượng sản phẩm qua chặng đường vận chuyển dài. Doanh nghiệp cũng cần chủ động nghiên cứu kỹ các quy tắc xuất xứ (ROO) trong hiệp định nhằm tối ưu hóa ưu đãi thuế quan, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số như mã QR hay Blockchain để công khai, minh bạch dữ liệu chuỗi cung ứng với đối tác nước ngoài.

Về phía nhà nước, vai trò đồng hành thể hiện qua việc tiếp tục đàm phán tháo gỡ các rào cản kỹ thuật cho từng mặt hàng cụ thể, chuẩn hóa và hậu kiểm nghiêm ngặt công tác cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Việc thường xuyên cập nhật biến động thị trường, cảnh báo sớm các quy định kỹ thuật mới và tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại chuyên sâu tại Thụy Sĩ, Na Uy sẽ là bệ đỡ vững chắc cho doanh nghiệp trong nước.

Những doanh nghiệp nào đang… cắm cờ?

Trên thực tế, để chuẩn bị cho cột mốc VEFTA, nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam đã chủ động đi trước một bước, từng bước chinh phục các hàng rào kỹ thuật khắt khe của khối EFTA.

Trong ngành thủy sản, Tập đoàn Thủy sản Minh Phú từ lâu đã khẳng định vị thế khi trở thành nguồn cung tôm sinh thái, tôm hữu cơ đạt chuẩn đưa vào các chuỗi bán lẻ hàng đầu Thụy Sĩ như Coop hay Migros. Cùng với đó, Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn, Sao Ta và Nam Việt liên tục duy trì nguồn cung các sản phẩm cá tra fillet, tôm chế biến sâu đạt chứng nhận ASC, BRC phục vụ phân khúc tiêu dùng cao cấp tại Na Uy và Thụy Sĩ.

Ở mảng nông sản, Thụy Sĩ vốn là trung tâm giao dịch cà phê toàn cầu. Các doanh nghiệp lớn như Công ty TNHH Vĩnh Hiệp hay Nestlé Việt Nam đã tập trung thu mua, chế biến nguồn cà phê nhân đạt chuẩn bền vững (Rainforest Alliance, 4C) tại Tây Nguyên để xuất khẩu sang hệ thống phân phối và các tập đoàn thương mại tại đây. Với ngành gia vị và hạt, Công ty Cổ phần Phúc Sinh được biết đến là đơn vị tiên phong xuất khẩu hồ tiêu đạt chuẩn Sustainable Spices Initiative, trong khi các doanh nghiệp như Tanimex hay Long Sơn duy trì nguồn cung hạt điều chất lượng cao cho ngành chế biến thực phẩm EFTA.

Trong mảng rau quả, Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO) đẩy mạnh xuất khẩu các dòng nước ép trái cây cô đặc, sản phẩm cấp đông; còn các đơn vị như Vina T&T hay Chánh Thu linh hoạt đưa các loại trái cây tươi đặc sản đi bằng đường hàng không để tiếp cận chuỗi phân phối ngách.

Đây chính là những "cánh chim đầu đàn" chứng minh nông sản Việt hoàn toàn có đủ năng lực đứng vững tại các thị trường khó tính nhất.

Việc ký kết Hiệp định VEFTA đã mở ra một chương mới cho quan hệ thương mại Việt Nam - EFTA. Khi những rào cản thuế quan dần được gỡ bỏ, năng lực tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng và tư duy sản xuất xanh sẽ chính là thước đo quyết định vị thế của nông sản Việt trên bản đồ thương mại quốc tế.

Đánh giá công tác thực thi Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong EVFTA

Hội thảo phổ biến rào cản kỹ thuật triển khai EVFTA đối với ngành trồng trọt và chăn nuôi

LÊ TRUNG