Người ta làm nông

Bây giờ ở vùng K4 là những vườn cam, quýt, bưởi nối nhau trên các triền đồi. Nhưng hơn hàng chục năm trước, đây vẫn là vùng đất cằn cỗi, chi chít bom đạn, cỏ hoang phủ kín.

K4 là một thung lũng giữa vùng đồi, rộng khoảng 200 ha, thuộc thôn Long Hưng, xã Hải Phú (nay là xã Hải Lăng), tỉnh Quảng Trị. Trong chiến tranh, nơi đây từng là căn cứ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Sau ngày hòa bình, địa thế biệt lập, đường sá cách trở khiến việc khai phá, phát triển kinh tế ở đây gặp nhiều khó khăn.

Một nắm đất đi tìm giống

Câu chuyện hai anh em ông Trần Ngọc Trung và ông Trần Ngọc Nhơn mang một nắm đất đi tìm giống cam, vẫn được nhiều người nhắc lại khi nói về những ngày đầu mở vùng cây trái này.

Năm 2008, hai ông lấy một nắm đất ở K4, bắt xe đò ra những vùng trồng cam nổi tiếng ở Nghệ An để tìm giống phù hợp. Sau khi được người dân địa phương chia sẻ kinh nghiệm, hai ông được giới thiệu cam Vân Du và Xã Đoài. Những giống cam này sau đó được đưa về trồng thử.

Đến năm 2010, những lứa cam đầu tiên cho trái. Nhưng niềm vui chỉ tày gang. Những vườn cam trĩu quả kia sẽ bán ở đâu? Câu hỏi đó cứ quẩn quanh trong suy nghĩ của hai người nông dân khắc khổ kia.

Không có thương hiệu, chưa có thị trường riêng, hai ông chở từng sọt cam bằng xe máy xuống chợ Diên Sanh, thị xã Quảng Trị, rồi ra chợ Đông Hà. Có khi vừa bán vừa biếu để khách ăn thử, rồi chờ phản ứng.

Hình ảnh hai anh em ông Trung, ông Nhơn chở những sọt cam đi tìm người mua vẫn là một phần ký ức của những người mở đất K4.

Thời điểm ấy, người mua đã quen với những cái tên như cam Vinh, cam Xã Đoài, cam Vân Du… Cam K4 bước vào thị trường từ một vị trí hoàn toàn khác: sản lượng nhỏ, chưa có tên tuổi và chưa có chỗ đứng riêng.

Nhưng, cam cứ ngọt. Mà đã ngọt thì người không ngoảnh mặt. Sau ông Trung, ông Nhơn, ngày càng có thêm người tìm đến K4, bám đất và trồng cây.

Những người bám đất K4

Nếu ông Trung, ông Nhơn là những người tiên phong, thì ông Trần Kim Phúng có thể đại diện cho những người bám trụ lâu dài để chứng minh cây cam có thể đứng vững ở K4.

Thực hiện chủ trương phát triển vùng gò đồi phía Tây Hải Lăng, gia đình ông Phúng được chính quyền địa phương cho khai hoang phục hóa 3 ha đất ở vùng đồi K4, thuộc thôn Long Hưng, xã Hải Phú.

Ông Phúng vẫn nhớ như in những này mới ‘cơm đùm gạo bới’ lên vùng K4. Đó cũng là những ngày khổ cực vô kể với gia đình ông. Đất đai khô cằn, rồi bom đạn sót lại sau chiến tranh, rắn rết, thú hoang… như đang thử thách ý chí của con người.

"Ban đầu trồng sắn để giải quyết cái ăn, sau đó mới chuyển sang trồng cam như ngày nay. Cũng nhiều lần thất bại mới được như bây giờ”, ông Phúng nhớ lại.

Hơn 20 năm gắn với vùng đất K4, ông Phúng tự tìm cách chăm sóc vườn cam theo kinh nghiệm của mình. Phân bón được ông làm từ cá rô phi, cá biển ủ chín. Khi phòng trừ sâu bệnh, ông sử dụng các chế phẩm sinh học từ ớt, gừng, tỏi. Theo ông, cách làm này giúp vườn cam giảm phụ thuộc vào phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

“Cam trong vườn thường có tỷ lệ đậu quả khá cao, quả to tròn, mọng nước, ngọt thanh, đồng đều, bình quân 3-5 quả/kg”, ông Phúng nói.

Năm nay, dù thời tiết khá khắc nghiệt, 3 ha cam của gia đình ông dự kiến cho hơn 50 tấn quả, sau khi trừ chi phí còn lãi gần 300 triệu đồng.

Từ những hộ trồng thử ban đầu, toàn vùng K4 hiện có 14 hộ trồng cam, với diện tích khoảng 25 ha. Cùng với cam, quýt và bưởi cũng đang được trồng tại đây, từng bước hình thành vùng chuyên canh cây trái ở vùng Nam Quảng Trị.

Trả nghĩa cho đất

Nếu nhiều vùng đất mang những cái tên gợi sự trù phú, bình an hay một ước vọng đẹp đẽ của người khai phá, thì K4 lại khác. Biệt danh đó, vốn là tên của một căn cứ cách mạng trong chiến tranh, gắn với những năm tháng bom đạn và những con người từng tìm đến đây để trú ẩn, chiến đấu.

Rồi chiến tranh đi qua. Những người đến K4 sau này không còn mang súng mà mang theo cuốc, giống cây và một cách nghĩ khác về đất. Họ khai hoang, trồng sắn, trồng cam, rồi từng bước làm nên một vùng cây trái trên những triền đồi từng không dễ sống.

Cái tên K4 hôm nào cũng dần mang một nghĩa khác.

Từ một ký hiệu của chiến tranh, K4 trở thành tên một vùng đất người ta tìm đến để khai hoang, trồng sắn, rồi trồng cam, quýt, bưởi. Những mùa quả nối tiếp nhau trên những triền đồi. Cái tên vốn gắn với ký ức chiến tranh bắt đầu đi cùng một thứ sản vật mới: "Cam K4”.

Nhưng đó không phải tên của một giống cam riêng có của Quảng Trị. V2, Vân Du cũng là những giống cam được trồng ở đây.

Kể từ những giống cam ấy bén rễ, cho trái và được người trồng mang xuống chợ bán rồi dần có người tìm mua, cái tên K4 cũng theo những sọt cam đi ra khỏi vùng đồi này.

“Cam K4” vì thế trước hết là tên của một vùng trồng, rồi mới trở thành tên gọi của sản phẩm. Đằng sau cái tên ấy là giống cây được chọn, là đất đai, khí hậu, cách người dân chăm sóc và cả những năm tháng họ bám lại với vùng đất này.

Hôm nay, sản phẩm cam K4 đã được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể, được UBND tỉnh Quảng Trị công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao và chứng nhận VietGAP.

Những chứng nhận này là những dấu mốc để xác lập tên tuổi và tiêu chuẩn cho sản phẩm cam K4. Điều cần tiếp theo của vùng cam còn non trẻ này là phải giữ chất lượng, giữ uy tín và để người mua dần nhớ đến địa danh này, không chỉ qua những sản phẩm cây trái, mà còn là sự tri ân với một vùng đất đi qua chiến tranh.

Từ một nắm đất mang ra Nghệ An tìm giống đến 25 ha cam hôm nay, hành trình của K4 vẫn đang tiếp tục. Nói như ông Trần Kim Phúng, chúng tôi lên đây trước là mưu sinh, sau cũng là một cách trả nghĩa đất.

"Đu dây" với trái cam

KIÊN ĐỒNG