Môi trường
El Nino cực mạnh: Bộ NN - MT yêu cầu triển khai khẩn cấp ứng phó
Hiện tượng El Nino được dự báo đạt cường độ rất mạnh với xác suất lên tới 98% trong giai đoạn cuối năm 2026 sang năm 2027. Việt Nam đang đối mặt với một trong những chu kỳ hạn hán và xâm nhập mặn khắc nghiệt nhất, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng trăm nghìn hộ dân nông thôn và hàng triệu hecta cây trồng.
Theo báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ của Bộ NN - MT, hiện tượng ENSO đã chính thức chuyển sang trạng thái El Nino. Trong quý IV/2026, hiện tượng này đạt cường độ rất mạnh và sẽ duy trì xuyên suốt đến những tháng đầu mùa hè năm 2027, dù có thể hạ nhiệt phần nào từ đầu năm.
Sức ép khốc liệt từ hạn hán và xâm nhập mặn diện rộng
Nguy cơ hạn mặn diện rộng dự kiến kéo dài từ tháng 11/2026 đến tháng 5/2027 tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, riêng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ có thể kéo dài đến hết tháng 7 và tháng 8/2027.
Tại vựa lúa ĐBSCL, nguồn nước về dự báo thiếu hụt từ 15% đến 20% so với trung bình nhiều năm. Ranh mặn 4 g/L có nguy cơ lấn sâu vào đất liền từ 50km đến 70km tại các cửa sông Cửu Long (vượt từ 7km đến 13km so với thông thường) và tiến sâu từ 110km đến 130km tại hệ thống sông Vàm Cỏ.
Hệ lụy trực tiếp là khoảng 85.800 ha lúa Đông Xuân tại các tỉnh Cà Mau (30.000 ha), Cần Thơ (22.000 ha), Đồng Tháp (20.000 ha), Vĩnh Long (12.000 ha) và Tây Ninh (1.800 ha) đối mặt rủi ro lớn. Bên cạnh đó, khoảng 120.000 ha diện tích lúa - tôm sử dụng nước mưa tại An Giang (80.000 ha) và Cà Mau (40.000 ha), cùng 45.000 ha cây ăn trái ven biển tại Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cần Thơ và Tây Ninh cũng nằm trong vùng nguy cơ cao. Lượng nước trữ nội đồng tại An Giang và Cà Mau cũng đứng trước thử thách cạn kiệt.
Trong khi đó, tại Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ, vụ Đông Xuân tới sẽ có từ 34.000 đến 61.500 ha cây trồng chịu ảnh hưởng. Đến vụ Hè Thu 2027, lượng nước trữ trong các hồ chứa sau vụ Đông Xuân chỉ còn lại từ 30% đến 50% dung tích thiết kế, đẩy diện tích có thể tổn thương vọt lên mức 83.000 đến 140.500 ha.
Tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, lượng mưa năm 2026 dự báo thiếu hụt từ 20% đến 40% so với trung bình nhiều năm khiến các hồ chứa chỉ tích đạt 80% đến 90% dung tích thiết kế trước mùa khô. Vào cao điểm mùa khô từ tháng 2 đến tháng 4/2027, khoảng 140.000 đến 190.000 ha cây trồng, chủ yếu là cây lâu năm, đứng trước nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng. Hạn hán cục bộ cũng có khả năng tiếp diễn vào đầu vụ Hè Thu 2027 tại Tây Nguyên, đe dọa thêm 40.000 đến 58.000 ha.
Không chỉ sản xuất nông nghiệp, thiên tai còn trực tiếp đe dọa nguồn nước sinh hoạt của hơn 444.000 hộ dân trên cả nước.
Cụ thể, khu vực Bắc Trung Bộ có 100 xã với khoảng 67.000 hộ dân bị ảnh hưởng; Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có 94 xã với khoảng 164.000 hộ dân; Đông Nam Bộ ghi nhận 61 xã với khoảng 77.000 hộ dân; ĐBSCL có 73 xã với khoảng 139.000 hộ dân lâm vào cảnh thiếu nước sạch.
Kế hoạch đồng bộ với 7 nhóm giải pháp cấp bách
Trước thách thức từ El Nino cường độ mạnh, Bộ NN - MT đề nghị UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp trọng tâm.
Cụ thể, các địa phương cần xây dựng kế hoạch phòng chống hạn mặn linh hoạt, chuẩn bị sẵn sàng cho mọi tình huống khí tượng cực đoan, bao gồm cả các kịch bản kéo dài khắc nghiệt tương tự các chu kỳ lịch sử năm 2014-2016 và 2019-2020.
Bên cạnh đó, cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo nguồn nước, mưa lũ và dòng chảy dài hạn để kịp thời điều tiết lịch thời vụ. Công tác kiểm kê trữ lượng nước trong các công trình thủy lợi và cấp nước sinh hoạt phải được thực hiện định kỳ để phân phối hợp lý, tuân thủ nguyên tắc ưu tiên tuyệt đối cho sinh hoạt, chăn nuôi và cây trồng chủ lực.
Các địa phương cũng phải quản lý chặt chẽ dòng chảy và mực nước hồ chứa trong mùa khô, bảo đảm tích nước đạt hoặc tiệm cận mực nước dâng bình thường trước mùa khô tới, tuân thủ nghiêm ngặt chu kỳ điều tiết đối với các hồ chứa dung tích lớn.
Cùng với với đó là các địa phương đẩy mạnh thi công khẩn cấp các công trình trữ nước và ngăn mặn như nạo vét kênh mương, đắp đập tạm, đào ao, khoan giếng và lắp đặt trạm bơm dã chiến; rà soát cập nhật quy trình vận hành thủy lợi phù hợp với thực trạng hạn mặn và lập bản đồ rủi ro theo từng kịch bản cụ thể.
Cuối cùng, công tác truyền thông cần được đẩy mạnh thông qua việc phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí và tận dụng triệt để các kênh thông tin chuyên ngành như trang web thuyloivietnam.gov.vn, ứng dụng "Thủy lợi VN", nhóm Zalo và email để thông tin về tình hình thiên tai được truyền tải đầy đủ, không bỏ sót đến người dân và các cấp quản lý.