Xuất nhập khẩu

Trung Quốc chuyển hướng mạnh sang châu Phi

Báo cáo thị trường cá rô phi do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) công bố ngày 6/10 cho thấy hoạt động thương mại mặt hàng này đang có sự dịch chuyển đáng kể giữa các thị trường lớn.

Theo báo cáo, trong quý I/2026, Trung Quốc đã xuất khẩu 62.300 tấn cá rô phi nguyên con đông lạnh, tăng 39,4% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, lượng hàng tăng thêm chủ yếu không đổ về Mỹ mà chuyển dịch mạnh sang các thị trường khác, đặc biệt là châu Phi.

Cụ thể, chỉ riêng Bờ Biển Ngà đã nhập khẩu 38.900 tấn cá rô phi đông lạnh từ Trung Quốc, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ và chiếm tới 60% tổng lượng xuất khẩu dòng sản phẩm này của Bắc Kinh. Trong khi đó, Mexico cũng tăng nhập khẩu 8%, đạt 4.700 tấn.

Ở chiều ngược lại, lượng cá rô phi nguyên con đông lạnh của Trung Quốc xuất sang Mỹ lại giảm mạnh 34,5%, xuống còn 7.300 tấn.

Xu hướng này thực chất đã bắt đầu từ năm 2025. Theo FAO, trong năm ngoái, Trung Quốc xuất khẩu 178.290 tấn cá rô phi nguyên con đông lạnh (tăng 11,7%), trong đó sức mua từ thị trường châu Phi đóng vai trò động lực chính. Riêng Bờ Biển Ngà đã nhập tới 87.590 tấn, tăng 38,2%.

Cá rô phi Việt Nam tìm khoảng trống thị trường

Sự rút lui dần của Trung Quốc tại Mỹ đang tạo ra những khoảng trống mới giữa các nhà cung cấp. Theo dữ liệu của FAO, trong quý I/2026, Mỹ nhập khẩu tổng cộng 40.980 tấn cá rô phi, giảm 24% so với cùng kỳ. Dù Trung Quốc vẫn là nhà cung cấp lớn nhất với 25.669 tấn, nhưng sản lượng của họ tại đây đã giảm tới 31%.

Riêng phân khẩu phi lê cá rô phiđông lạnh, tổng lượng nhập khẩu của Mỹ giảm 18,1%, xuống còn khoảng 24.000 tấn. Trong bối cảnh đó, FAO ghi nhận sự gia tăng hiện diện của Indonesia và Việt Nam, với sản lượng cung ứng lần lượt đạt khoảng 2.200 tấn và 1.800 tấn trong quý I.

Thực tế, vị thế của Việt Nam trên bản đồ cá rô phi quốc tế đã thăng tiến khá nhanh. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi Việt Nam đạt khoảng 99 triệu USD, tăng hơn 140% so với năm 2024.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm nay. Trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá rô phi đạt 90 triệu USD, tăng 43% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, mức độ tăng trưởng giữa các thị trường lại có sự phân hóa rõ rệt.

Brazil hiện là thị trường tiêu thụ lớn nhất, đạt 44 triệu USD và chiếm gần 49% tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam. Ngược lại, xuất khẩu sang Mỹ chỉ đạt 21 triệu USD, giảm 48%. Thị trường Saudi Arabia đạt khoảng 7 triệu USD, tăng 23%.

Đáng chú ý, một hướng đi mới đầy hứa hẹn vừa xuất hiện tại Nhật Bản. 8 tháng đầu năm, kim ngạch cá rô phi Việt Nam sang thị trường này đạt khoảng 2 triệu USD, tăng 77%. Đặc biệt, cá rô phi nước lợ của Việt Nam đã bắt đầu thâm nhập vào phân khúc cao cấp như sushi, sashimi, thay vì chỉ dừng lại ở các mặt hàng đông lạnh giá trị thấp như trước.

Tăng trưởng nóng và bài toán phòng vệ thương mại

Bên cạnh tín hiệu tích cực từ kim ngạch xuất khẩu, việc cá rô phi Việt Nam tăng nhanh tại một số thị trường cũng bắt đầu tạo sức ép cạnh tranh với ngành sản xuất sở tại. Brazil là ví dụ điển hình.

Theo FAO, trong quý I/2026, xuất khẩu cá rô phi của Brazil giảm 41%, còn 2.012 tấn. Cùng thời điểm, lượng cá rô phi nhập khẩu vào quốc gia này lần đầu tiên vượt qua lượng xuất khẩu. Và nguyên nhân chính là do nguồn cung phi lê đông lạnh từ Việt Nam tăng vọt.

Số liệu từ VASEP cũng cho thấy, tính đến hết tháng 8/2026, Brazil đã nhập khẩu 4.892 tấn phi lê cá rô phi từ Việt Nam, tăng gần 3,5 lần so với mức 1.407 tấn của cùng kỳ năm ngoái.

Sự bùng nổ của hàng nhập khẩu lập khiến người nuôi cá nước này lo ngại. Theo đó, ngày 24/9, 5 tổ chức đại diện cho ngành nuôi và chế biến cá của Brazil đã gửi đề xuất kiến nghị Bộ trưởng Bộ Thủy sản và Nuôi trồng thủy sản nước này áp đặt hạn ngạch nhập khẩu phi lê cá rô phi ở mức 16.200 tấn/năm (tương đương khoảng 5% tổng lượng tiêu thụ nội địa). Đồng thời, các đơn vị này đề xuất siết chặt kiểm tra tiêu chuẩn nhận diện, chất lượng, tỷ lệ mạ băng cũng như các quy định về môi trường và lao động đối với sản phẩm nhập khẩu.

Dù đây mới chỉ là đề xuất từ phía các hiệp hội ngành hàng và chưa được Chính phủ Brazil chính thức ban hành, nhưng diễn biến này đã phát đi cảnh báo quan trọng: Khi sản phẩm Việt Nam tăng trưởng quá nhanh tại một thị trường có ngành sản xuất nội địa mạnh, áp lực cạnh tranh sẽ không chỉ dừng lại ở giá cả, mà có thể nhanh chóng chuyển thành các rào cản kỹ thuật, kiểm dịch hoặc biện pháp phòng vệ thương mại.

NGỌC THÙY