Chuyện làm ăn

“Lý lịch số” theo suốt hành trình của cây

Gắn bó với nghề trồng hoa, cây kiểng hơn 10 năm tại làng hoa Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp, ông Ba Hùng đã quen với nhịp sản xuất gối đầu quanh năm.

Trên gần 2.000m² đất, ông trồng khoảng 6 - 7 loại cây, gồm cây kiểng, cây trang trí công trình và một số loại cây ăn trái. Tùy giống, thời gian từ khi trồng đến lúc xuất vườn khoảng 6 - 8 tháng, có loại phải mất cả năm. Trung bình mỗi tháng, vườn của ông xuất bán từ 200 đến 700 cây lên TP.HCM và các tỉnh lân cận.

Cách làm của ông Ba Hùng cũng là thực trạng chung của hầu hết nhà vườn tại Sa Đéc hiện nay. Đó là chăm sóc theo kinh nghiệm, khi cây đạt quy cách thì bán cho thương lái hoặc khách quen. Sau khi nhận tiền giao hàng, người trồng lại quay về với lứa cây tiếp theo. Còn chậu cây sau đó đi đâu, sinh trưởng ra sao hay được chăm sóc thế nào, ông ít khi để ý.

Thế nhưng gần đây ông bắt đầu tham gia một mô hình quản lý cây bằng dữ liệu. Theo cách này, thông tin về nguồn gốc, tình trạng và quá trình chăm sóc của cây được lưu lại. Mỗi lần cây được kiểm tra, những thay đổi về tình trạng sinh trưởng, sâu bệnh hay cách xử lý cũng được cập nhật, tạo thành một “lý lịch số” theo cây.

Ông Hùng lấy ví dụ, một cây vừa được chuyển từ Sa Đéc lên TP.HCM xuất hiện tình trạng vàng lá. Nếu không nắm được lịch sử, người mua có thể nghĩ cây thiếu dinh dưỡng và bón thêm phân, trong khi nguyên nhân có thể đến từ việc cây vừa trải qua quãng đường vận chuyển dài hoặc thay đổi đột ngột về ánh sáng, độ ẩm.

“Nếu biết cây vừa đi đường xa, trước đó ở chỗ ít nắng rồi chuyển sang nơi nắng mạnh thì chưa chắc phải bón phân. Có khi phải giảm nắng, giữ ẩm, để cây hồi phục trước”, ông Hùng nói.

Những thông tin tưởng như chỉ người trồng cây lâu năm mới nắm được, nay được lưu lại để người tiếp nhận cây có thể tham khảo trong quá trình chăm sóc. Đây cũng là một phần trong mô hình tạo hồ sơ cho cây kiểng mà Công ty TNHH SADECX đang triển khai, với mục tiêu dữ liệu không dừng lại khi cây rời nhà vườn.

Để cây Sa Đéc đi xa vẫn giữ tên

Ý tưởng này xuất phát từ trăn sở của Trương Nhật Linh, Founder SADECX. Sinh ra trong một gia đình nhiều thế hệ làm nghề kiểng tại Sa Đéc, Linh nhận thấy làng nghề có lịch sử gần 300 năm, cung cấp cây đi khắp cả nước nhưng khi đến tay người tiêu dùng cuối cùng, tên tuổi vùng trồng gần như bị xóa mờ.

“Người mua cuối cùng thường chỉ biết đây là cây gì, giá bao nhiêu. Còn cây đến từ đâu, do ai trồng và trước đó được chăm sóc thế nào thì gần như không có thông tin”, Linh chia sẻ.

Xuất phát từ đó, cuối năm 2025, Linh bắt đầu tìm hiểu cách kết nối nguồn cây tại Sa Đéc với nhu cầu của doanh nghiệp, đơn vị cảnh quan và các công trình tại TP.HCM và những đô thị khác. Đến tháng 3/2026, Công ty TNHH SADECX được thành lập, tập trung vào thị trường B2B (viết tắt của Business-to-Business, mô hình kinh doanh thương mại và giao dịch giữa các doanh nghiệp với nhau), đưa nguồn cây từ các nhà vườn đến những đơn hàng, dự án có nhu cầu số lượng lớn.

Trong quá trình trực tiếp cung ứng cây cho khách hàng, Linh nhận ra việc chỉ nắm thông tin nơi có cây là chưa đủ. Để kết nối nguồn cây phân tán từ hàng trăm nhà vườn, hệ thống phải minh bạch từ số lượng, quy cách cho đến tình trạng sinh trưởng của từng lô hàng. Đặc biệt, khi cây được đưa vào các công trình, nhu cầu theo dõi và bảo dưỡng sau bàn giao lại trở nên cấp thiết.

Bài toán thực tế đó thúc đẩy SADECX bắt tay với một đối tác công nghệ AI để xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu toàn diện. Công cụ này không chỉ giúp cập nhật diễn biến sức khỏe của cây trong suốt vòng đời, mà còn đặt nền móng cho ý tưởng tạo “lý lịch số” cho ngành hoa kiểng.

Theo Linh, việc chụp ảnh đăng giá lên website như cách nhiều người vẫn đang thực hiện chỉ là thương mại điện tử thông thường, không phải số hóa. Điều SADECX hướng tới là tập dữ liệu “sống” gắn liền với vòng đời của cây, từ nhà vườn, người chăm sóc cho đến biến động về chiều cao, đường kính thân và độ tuổi qua thời gian.

Để phù hợp với thực tế sản xuất, SADECX phân tách dữ liệu theo hai cấp độ: với cây phổ thông sản xuất hàng loạt, hệ thống quản lý theo lô (gồm nhà vườn, chủng loại, quy cách, số lượng); còn với bonsai, cây cổ thụ hay cây công trình, dữ liệu được định danh cho từng cá thể.

“Nhiều gốc bonsai có tuổi đời hàng chục năm, giá trị lên đến hàng trăm triệu đồng nhưng lịch sử sản xuất lại chỉ nằm trong trí nhớ của chủ vườn. Khi qua tay nhiều người sở hữu, câu chuyện giá trị đó rất dễ bị thất lạc”, Linh phân tích.

Mô hình quản lý cá thể này đang được SADECX áp dụng cho 800 cây tại một dự án cảnh quan, đồng thời chuẩn bị số hóa tiếp cho hơn 1.000 gốc bonsai tại Sa Đéc. Theo mô hình này, mọi biến động về sức khỏe, quy trình bảo dưỡng hay lịch sử sang tay đều được cập nhật theo thời gian thực.

Linh chia sẻ, thị trường hiện có rất nhiều loại hoa, cây kiểng, trong khi không phải người mua nào cũng biết hết tên cây, đặc tính, ý nghĩa hay cách chăm sóc từng loại. Vì vậy, hành trình số hóa từng gốc cây Sa Đéc vẫn đang được lấp đầy mỗi ngày, để khi rời vườn, người mua có thể hiểu rõ hơn về cây mình đang sở hữu và biết cách chăm sóc phù hợp.

THÙY DƯƠNG