Câu chuyện nông nghiệp hôm nay

Nghị định 365/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 23/9/2026 chính thức áp dụng từ ngày 1/10/2026. Bên cạnh việc thắt chặt các tiêu chuẩn kinh doanh, nghị định mới cũng mở ra nhiều cơ chế linh hoạt, đồng thời đặt nền móng cho việc đánh giá mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp trong tương lai.

Điều kiện kho bãi, quy định ủy thác và cơ chế miễn trừ

Theo quy định mới, để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, doanh nghiệp bắt buộc phải có ít nhất một kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về an toàn thực phẩm.

Doanh nghiệp có thể lựa chọn hình thức sở hữu chính chủ hoặc thuê lại theo hợp đồng văn bản với thời hạn phù hợp với giấy chứng nhận.

Môt điểm đáng chú ý là quy định về ủy thác xuất khẩu đã được siết chặt: chỉ những thương nhân đã được cấp Giấy chứng nhận mới được phép nhận ủy thác. Bộ Công Thương nhận định, quy định này giúp các doanh nghiệp giỏi tìm kiếm thị trường nhưng chưa đủ điều kiện cơ sở hạ tầng vẫn có thể tham gia xuất khẩu thông qua đối tác đủ tiêu chuẩn.

Ở chiều ngược lại, chính sách mở rộng cửa cho các dòng sản phẩm chất lượng cao. Cụ thể, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng sẽ được miễn giấy chứng nhận, không bị ràng buộc bởi các điều kiện kinh doanh, nghĩa vụ dự trữ lưu thông hay trách nhiệm báo cáo định kỳ.

Song song đó, thủ tục hành chính cũng được cắt giảm đáng kể. Thời gian cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện được rút ngắn từ 15 ngày xuống còn 10 ngày làm việc đối với hồ sơ hợp lệ. Tần suất báo cáo định kỳ của doanh nghiệp cũng giảm từ ba lần mỗi tháng xuống còn một lần duy nhất vào ngày 5 hằng tháng.

Thu hồi giấy chứng nhận nếu doanh nghiệp xuất khẩu gạo “đóng băng” 12 tháng

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, Nghị định 365/2026/NĐ-CP bổ sung nhiều trường hợp xem xét thu hồi giấy chứng nhận. Đáng chú ý nhất là trường hợp doanh nghiệp không phát sinh tên người xuất khẩu trên tờ khai hải quan trong 12 tháng liên tục (trừ khi đã đăng ký tạm ngừng kinh doanh). Ngoài ra, các vi phạm như không duy trì điều kiện kinh doanh, không đáp ứng mức dự trữ lưu thông hoặc gian lận, kê khai sai sự thật về hệ thống kho bãi, cơ sở xay xát cũng sẽ bị xử lý nghiêm.

Đối với hoạt động nhập khẩu, thương nhân có nghĩa vụ thông báo kế hoạch với Bộ Công Thương. Nhờ điều khoản chuyển tiếp linh hoạt, các doanh nghiệp đang nhập khẩu gạo sẽ có 45 ngày kể từ khi nghị định có hiệu lực để thực hiện đăng ký. Đồng thời, những doanh nghiệp đã được cấp giấy chứng nhận trước đây vẫn tiếp tục hoạt động cho đến hết thời hạn ghi trên giấy mà không phải đồng loạt làm lại thủ tục.

Nhìn về dài hạn, kể từ ngày 1/1/2028, Bộ Công Thương sẽ chính thức áp dụng hệ thống đánh giá mức độ tín nhiệm thương nhân dựa trên 10 tiêu chí toàn diện, bao gồm: tình hình tín dụng, nghĩa vụ thuế, chấp hành pháp luật hải quan, mức độ liên kết bao tiêu sản phẩm với nông dân, năng lực phát triển thương hiệu, kết quả xuất khẩu, việc thực hiện chế độ báo cáo và duy trì dự trữ. Kết quả xếp hạng này sẽ là căn cứ quan trọng để cơ quan quản lý chỉ định thương nhân đầu mối và phân bổ các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung.

Doanh nghiệp vẫn trăn trở với bài toán uy tín gạo Việt

Dưới góc nhìn người trong ngành, ông Phan Văn Có, Giám đốc Marketing Công ty Vrice, chia sẻ khung pháp lý mới về cơ bản vẫn giữ trục quản lý cốt lõi thông qua giấy chứng nhận, nhưng đã tạo điều kiện thuận lợi hơn nhờ làm rõ quy định ủy thác, miễn trừ cho gạo phẩm chất cao và đơn giản hóa thủ tục.

Tuy nhiên, ông Có cho rằng những lo ngại của doanh nghiệp về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, ô nhiễm nguồn nước và cạnh tranh không lành mạnh vẫn chưa được giải quyết. Ông dẫn tình trạng doanh nghiệp chào giá thấp để giành hợp đồng nhưng sau đó không giao hàng hoặc giao hàng chất lượng thấp, gây ảnh hưởng đến uy tín gạo Việt Nam trên thị trường xuất khẩu.

Từ đó, ông Có mong muốn ngành nông nghiệp tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và chất lượng nguồn nước tại các vùng trồng lúa; đồng thời hạn chế tình trạng chào giá thấp để giành đơn hàng rồi không giao hoặc giao hàng chất lượng thấp, làm ảnh hưởng đến uy tín gạo Việt Nam.

NGỌC THÙY