Nông thôn thịnh vượng
Đảo muối thành làng du lịch cộng đồng
Nghề làm muối truyền thống gắn bó bao đời với người dân ấp đảo Thiềng Liềng, TP.HCM, giờ đây đang tạo sinh kế mới nhờ du lịch cộng đồng.
Giữ người ở lại bằng du lịch cộng đồng
Nghề muối từng là nguồn sống chính của nhiều gia đình tại ấp Thiềng Liềng, xã Cần Giờ, TP.HCM. Thế nhưng, giống nhiều làng nghề truyền thống khác, khó khăn hiện nay ở Thiềng Liềng không chỉ ở giá cả hay đầu ra sản phẩm mà còn ở câu chuyện ai sẽ tiếp tục đứng trên những ruộng muối trong những năm tới.
Theo ông Nguyễn Văn Yến, Trưởng ấp Thiềng Liềng, lực lượng làm nghề này ở địa phương ngày càng thiếu. “Nhiều thanh niên sau khi học xong lựa chọn rời địa phương để tìm việc, trong khi nghề muối nặng nhọc, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và thu nhập không ổn định”, ông Yến chia sẻ.
Muốn duy trì thương hiệu muối Thiềng Liềng, theo ông Yến, trước hết phải tạo điều kiện để người dân có thể sống được với nghề. Đây cũng là lý do địa phương từng bước kết hợp sản xuất muối với các hoạt động du lịch cộng đồng, tạo thêm nguồn thu thay vì chỉ phụ thuộc vào sản lượng muối mỗi vụ.
Là một trong những diêm dân đang tham gia mô hình này, anh Chín Thơ, cho biết, cuộc sống của gia đình anh cũng như phần lớn diêm dân trên đảo phụ thuộc hoàn toàn vào nghề làm muối. Mùa nắng làm muối, mùa mưa lại đi biển hoặc làm thuê để trang trải cuộc sống vì thu thu nhập bấp bênh.
Từ khi mô hình du lịch cộng đồng được triển khai, anh Thơ có thêm một công việc mới là giới thiệu nghề làm muối cho du khách. Ngay trên những thửa ruộng của gia đình, anh kể cho khách nghe về quy trình tạo nên hạt muối, từ dẫn nước biển vào ruộng, rải muối giống đến thu hoạch. Những câu chuyện mộc mạc về nghề cha ông trở thành điểm nhấn hấp dẫn trong hành trình khám phá vùng đất này.
Với anh Thơ, thu nhập từ khách tham quan chưa thể thay thế hoàn toàn nghề muối, nhưng tạo thêm một nguồn sinh kế và quan trọng hơn là giúp công việc vốn quen thuộc của người dân được nhìn nhận theo một giá trị khác.
Trên ruộng muối, hình ảnh người diêm dân vừa lao động vừa cất những câu vọng cổ cũng trở thành trải nghiệm được nhiều du khách chú ý. Thay vì dựng thêm các sản phẩm xa lạ với đời sống bản địa, Thiềng Liềng đưa chính sinh hoạt hằng ngày của cư dân vào hành trình khám phá.
Cách làm này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nghề muối phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên. Thời tiết thất thường có thể làm thay đổi thời gian sản xuất, năng suất và chất lượng từng vụ. Khi có thêm nguồn thu từ dịch vụ, người dân bớt phụ thuộc hoàn toàn vào giá bán muối nguyên liệu.
Bên cạnh hướng trên, thay vì thu hoạch rồi bán nguyên liệu, một số hộ và hợp tác xã đã chế biến thành nhiều dòng sản phẩm phục vụ trực tiếp người tiêu dùng. Đơn cử Hợp tác xã Nông nghiệp Du lịch Dịch vụ Thương mại Thiềng Liềng hiện phát triển các sản phẩm như muối tôm, muối tiêu, muối ớt và một số loại muối thảo dược.
Theo bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết, Giám đốc hợp tác xã, các sản phẩm này đã được công nhận OCOP 3 sao.
“Hạt muối sau chế biến được đưa vào những phân khúc khác nhau và trở thành sản phẩm được nhiều khách lựa chọn khi đến địa phương. Khi giá trị thu được trên cùng một lượng nguyên liệu tăng lên, người làm muối mới có thêm động lực tiếp tục gắn bó với nghề”, bà Tuyết nói.
Giữ văn hóa, cảnh quan để đón khách
Cùng với trải nghiệm nghề muối, du khách đến Thiềng Liềng còn được tìm hiểu đời sống văn hóa của cư dân trên đảo.
Ông Nguyễn Hồng Huỳnh, nghệ nhân dân gian gắn bó nhiều năm với Câu lạc bộ Đờn ca tài tử Thiềng Liềng, cho biết, trước đây hoạt động đờn ca chủ yếu phục vụ sinh hoạt cộng đồng. Từ khi làm du lịch, người dân có thêm dịp giới thiệu những làn điệu tài tử với khách phương xa.
“Khi khách đến nghe đờn ca tài tử, tìm hiểu lịch sử của vùng đất này thì người dân cũng thấy tự hào và có ý thức gìn giữ hơn”, ông Huỳnh chia sẻ.
Việc đón khách cũng gắn với giữ gìn môi trường trên đảo. Nhiều hộ tham gia du lịch cộng đồng chú trọng vệ sinh, hạn chế rác thải nhựa, bảo vệ nguồn nước và cảnh quan ruộng muối.
Tại Thiềng Liềng, người dân trực tiếp kể cho du khách về quê hương, nghề truyền thống và những giá trị thiên nhiên của địa phương. Sự tham gia ấy, gắn với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường, là nền tảng để xây dựng sản phẩm du lịch xanh, có trách nhiệm và mang bản sắc riêng.
Bà Nguyễn Thị Thanh Thảo, Trưởng phòng Quy hoạch phát triển tài nguyên du lịch Sở Du lịch TP.HCM