Nông thôn mới

Mỗi nơi khó mỗi kiểu

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, dự kiến đến hết năm 2024, có khoảng 12 địa phương không hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ được giao năm 2024, đó là các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Lào Cai, Bắc Kạn, Hòa Bình, Lai Châu, Thanh Hóa, Thừa Thiên Huế, Quảng Ngãi, Ninh Thuận, Long An. Đáng chú ý, phong trào xây dựng Nông thôn mới ở một số địa phương có dấu hiệu chững lại, vì cả nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan.

Bà Trần Tuyết Minh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Phước cho biết địa phương đang rất đau đầu khi có một số xã chậm tiến độ trong xây dựng Nông thôn mới do vướng quy hoạch bô-xít; dẫn đến không thể triển khai đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng như giao thông, trường học, nhà văn hóa… Trong khi đó, đây đều là những tiêu chí “cứng”, bắt buộc phải có thì mới được công nhận đạt chuẩn Nông thôn mới.

Chưa hết, nguồn vốn bắt buộc phải sử dụng ngân sách địa phương khi xây dựng Nông thôn mới nâng cao, với một tỉnh mà nguồn lực hạn chế như Bình Phước, thì đây là chuyện nan giải.

Tác động của thiên tai, mà điển hình là bão số 3 (bão Yagi), đã làm đảo lộn rất lớn đến việc hoàn thành các tiêu chí. Theo ông Lê Đức Giang - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, lộ trình dự kiến cuối năm nay xã Mường Tranh sẽ đạt chuẩn Nông thôn mới để xóa huyện “trắng” Nông thôn mới Mường Lát cho tỉnh Thanh Hóa, đã bị bão số 3 đập nát. Thiên tai không chỉ cuốn đi tài sản, hoa màu mà còn cuốn phăng luôn công sức gầy dựng xã Nông thôn mới của một xã miền núi.

Đến nay cả nước vẫn còn 14 huyện miền núi nghèo thuộc 12 tỉnh “trắng” xã Nông thôn mới. Câu chuyện nan giải này thể hiện rõ qua khoảng cách chênh lệch trong kết quả đạt chuẩn xã Nông thôn mới của một số vùng. Trong khi Đồng bằng sông Hồng đạt tỉ lệ tuyệt đối 100%; Đông Nam bộ đạt 95,5% thì Miền núi phía Bắc mới đạt 51,8%, Tây Nguyên mới đạt 61,5%).

Hiện Miền núi phía Bắc vẫn còn 4 tỉnh (Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Điện Biên) có tỷ lệ xã đạt chuẩn Nông thôn mới dưới 30%; và còn 5 tỉnh (Cao Bằng, Điện Biên, Quảng Bình, Khánh Hòa, Kon Tum) chưa có đơn vị cấp huyện được công nhận đạt chuẩn hay hoàn thành nhiệm vụ xây dựng Nông thôn mới.

Chưa đạt, ngoài yếu tố khách quan, thì theo ông Nguyễn Văn Đệ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, có một thực tế đáng lo ngại là khi các địa phương này về đích Nông thôn mới thì sẽ bị cắt bỏ các chế độ chính sách về giáo dục, y tế…, dẫn đến có nhiều nơi không muốn “lên” Nông thôn mới.

Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Dương Mah Tiệp cũng cho rằng tâm lý trên là một trong những trở ngại trong xây dựng Nông thôn mới tại các xã thuộc khu vực khó khăn. Do đó, rất cần thiết phải có các chính sách phù hợp nhằm tạo động lực để các địa phương này hoàn thành mục tiêu xây dựng Nông thôn mới.

Việc đưa ra một số tiêu chí, cũng theo ông Tiệp, vượt quá khả  năng thực hiện. Điển hình như tỷ lệ hộ được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn từ hệ thống cấp nước tập trung với xã Nông thôn mới nâng cao trên 35%, là rất khó đạt tại các xã ở khu vực Tây Nguyên. Còn bà Nguyễn Thị Minh Thúy - Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang thì chỉ ra tiêu chí yêu cầu tỷ lệ hộ nghèo phải dưới 4% là quá cao, chưa thực sự phù hợp với thực tế tại địa phương. Có thêm một vấn đề “bất khả thi”, đó là lãnh đạo vi phạm kỷ luật mà ảnh hưởng đến kết quả xây dựng Nông thôn mới của địa phương.

“Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo”

Tại hội nghị trực tuyến toàn quốc đôn đốc hoàn thành mục tiêu xây dựng Nông thôn mới năm 2024, tổ chức ngày 23/10, mổ xẻ việc chững lại của chương trình này, đã lộ ra thêm một vấn đề, mà theo các đại biểu, là do thiếu “la bàn” chỉ lối. 

Theo đánh giá của Bộ NN&PTNT, tiến độ ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện chương trình của một số Bộ, ngành trung ương và địa phương còn rất chậm. Tới thời điểm tổ chức Hội nghị, vẫn còn 18 tỉnh, thành phố chưa ban hành hoặc chưa ban hành đầy đủ các văn bản cụ thể hóa các chỉ tiêu, tiêu chí Nông thôn mới theo phân cấp.

Thiếu thì không định hướng được, nhưng đến khi có quá nhiều la bàn mà mỗi la bàn lại chỉ một hướng khác nhau, thì lại càng thêm rối. Bà Nguyễn Hoàng Ánh - Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường - Cục Kiểm soát ô nhiễm môi trường thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường lấy dẫn chứng, các tiêu chí số 17 và 18 liên quan đến môi trường hiện đang được hướng dẫn và chỉ đạo bởi nhiều Bộ, gây ra khó khăn và bất cập cho các địa phương trong việc thực hiện.

Ông Phạm Mạnh Cường - Vụ trưởng Vụ Nông nghiệp (Văn phòng Chính phủ) cũng cho rằng việc một số tiêu chí có quá nhiều thông tư hướng dẫn sẽ gây lúng túng trong triển khai tại cơ sở, nhất là ở cấp xã. “Ra văn bản nhiều quá thì không ai đọc mà cũng không thực hiện được. Mặt khác, cán bộ không thể tham khảo hết sẽ lại dẫn đến sai phạm” - ông Cường nhấn mạnh.  

Về nguồn lực, ông Cường đề nghị cần phân bổ hợp lý và đảm bảo tiến độ giải ngân. Hiện tiến độ giải ngân vốn ngân sách trung ương năm 2024 đạt rất thấp. Theo số liệu tổng hợp của Bộ Tài chính, đến hết tháng 8/2024, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công mới đạt 45% tổng kế hoạch vốn được giao; tỷ lệ giải ngân vốn sự nghiệp chỉ chỉ đạt 16,2% tổng dự toán thực hiện trong năm. Có đến 31 địa phương tỷ lệ giải ngân vốn sự nghiệp dưới 20%.

Cũng theo ông Cường, cần rà soát kỹ lưỡng để xác định những tiêu chí nào thật sự không thể đạt được, từ đó sớm có những điều chỉnh hợp lý.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh cần thận trọng để không gây mâu thuẫn hoặc xung đột với các quan điểm và chủ trương phát triển khác. Đồng thời, không nên giảm bớt quá nhiều tiêu chí nhằm duy trì tính thực chất của chương trình.

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan khẳng định: không thể vì thấy khó mà hạ thấp tiêu chí để có thể dễ dàng hoàn thành. Theo Bộ trưởng, các tiêu chí trong xây dựng Nông thôn mới còn nằm trong chiến lược quốc gia của từng ngành, liên quan đến rất nhiều các vấn đề khác. Song chung quy tất cả đều hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Vì vậy, trước hết, mỗi địa phương phải làm thật tốt những gì trong phạm vi khả năng của địa phương; điều đó cũng cho thấy tinh thần quyết tâm, tính chủ động, linh hoạt trong thực hiện xây dựng Nông thôn mới.

Cũng theo Bộ trưởng, các địa phương không nên máy móc trong đánh giá. Cán bộ bị kỷ luật, mà người dân không được hưởng thành quả của công cuộc xây dựng Nông thôn mới là không công bằng. Tương tự, trong thực hiện tiêu chí an ninh trật tự, không thể vì một vụ việc mang tính chất khách quan mà đánh rớt!

Còn chuyện kể khó, đúng, nhưng đừng để đến hội nghị mới kể ra, mà các địa phương phải làm việc “tốc độ” hơn, ngay từ việc kết nối, báo cáo. Như vậy vấn đề mới được xử lý, tháo gỡ kịp thời.

Tính đến ngày 20/10/2024, cả nước có 6.320/8.162 xã (77,4%) đạt chuẩn Nông thôn mới. Trong đó, 2.182 xã (34,6%) đạt chuẩn Nông thôn mới nâng cao và 480 xã (7,6%) đạt chuẩn Nông thôn mới kiểu mẫu.

Có 296 đơn vị cấp huyện thuộc 58 tỉnh, thành phố đã được công nhận hoàn thành nhiệm vụ, đạt chuẩn Nông thôn mới; chiếm 45,96% tổng số đơn vị cấp huyện của cả nước. Trong đó, 11 huyện (05%) được công nhận đạt chuẩn Nông thôn mới nâng cao.

Có 22 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có 100% số xã đạt chuẩn Nông thôn mới. Có 5 tỉnh (Nam Định, Đồng Nai, Hà Nam, Hưng Yên và Hải Dương) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng Nông thôn mới.

Cả nước có 14.085 sản phẩm OCOP đạt 3 sao trở lên; trong đó 72,1% sản phẩm 3 sao, 25,8% sản phẩm 4 sao, 2,1% sản phẩm 5 sao và tiềm năng 5 sao.

THÙY DUNG