Nam dược

“Chiếc áo quá chật”

Độ bao phủ bảo hiểm y tế (BHYT) của Việt Nam đã chạm mốc 97% dân số ngay từ những tháng đầu năm 2026.

Con số này cho thấy mạng lưới an sinh xã hội đang vươn tới mọi ngóc ngách đời sống. Thế nhưng, đằng sau tấm thẻ bảo hiểm ấy là một nghịch lý kéo dài nhiều năm: dù đất nước có truyền thống y học phương Đông lâu đời, dòng tiền từ Quỹ BHYT chảy vào lĩnh vực này lại vô cùng nhỏ giọt.

Theo số liệu từ Vụ Bảo hiểm Y tế (Bộ Y tế), thuốc men ngốn tới hơn 31% tổng chi quỹ BHYT, nhưng tỷ trọng dành riêng cho y học cổ truyền chỉ vỏn vẹn 5,4%. Tính trên quy mô toàn quốc với khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh bảo hiểm và hơn 160.000 tỷ đồng chi tiêu mỗi năm, phần ngân sách chia cho y học cổ truyền chỉ dừng lại ở con số 3,3%.

Nguyên nhân cốt lõi đến từ sự chậm trễ của khung pháp lý. Danh mục thuốc y học cổ truyền hiện hành vận hành theo Thông tư 05 ban hành từ năm 2015, dẫu có một lần sửa đổi vào năm 2020 thì tổng số cũng chỉ gồm 229 thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền và 349 vị thuốc cổ truyền. Trải qua hơn mười năm biến động bệnh tật và sự tiến bộ của ngành dược học, chiếc áo pháp lý ấy đã trở nên quá chật chội.

Trong dự thảo Thông tư mới đang lấy ý kiến, Bộ Y tế đề xuất bổ sung tới 129 thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, đồng thời lập hẳn một danh mục riêng gồm 35 thuốc kết hợp giữa dược chất hiện đại và dược liệu. Nếu được thông qua, đây sẽ là đợt cập nhật có quy mô lớn nhất sau 11 năm.

Danh mục mới BHYT của YHCT

Cơ cấu danh mục trong dự thảo cho thấy một cuộc sàng lọc khá kỹ lưỡng.

Nhóm thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền được nâng lên thành 358 mục, tăng đúng 129 mục so với trước. Ngược lại, danh mục vị thuốc cổ truyền thu gọn lại còn 344 mục, tức giảm 5 vị. Động thái này phản ánh nỗ lực loại bỏ những dược liệu ít hiệu quả, nhường chỗ cho các bài thuốc có dược tính cao và quy trình chuẩn hóa tốt hơn.

Điểm sáng đáng chú ý nhất là nhóm 35 thuốc kết hợp dược chất với dược liệu. Đây là vùng giao thoa nhạy cảm giữa đông y và tây y, đòi hỏi sự rạch ròi trong chỉ định điều trị. Chẳng hạn, chiết xuất bạch quả (Ginkgo biloba) được đề xuất thanh toán cho các trường hợp đau do viêm động mạch, rối loạn thị giác do tiểu đường, chứng chóng mặt hay ù tai. Silymarin từ cây kế sữa dự kiến được thanh toán từ tuyến cơ sở đến chuyên sâu, trong khi Curcumin từ nghệ hỗ trợ bệnh nhân viêm loét dạ dày, tá tràng không biến chứng.

Tuy nhiên, "mở cửa" không đồng nghĩa với buông lỏng.

Quỹ BHYT đặt ra những hàng rào kiểm soát ngặt nghèo với các hoạt chất đặc thù để đảm bảo tài chính không bị thâm thủng. Lấy ví dụ nhóm hoạt chất Panax notoginseng saponins chiết xuất từ tam thất: quỹ chỉ thanh toán 50% tại tuyến cơ sở và chuyên sâu, và chỉ áp dụng cho các ca bệnh ngặt nghèo như đột quỵ giai đoạn cấp, sau chấn thương sọ não hoặc hậu phẫu thần kinh.

Đáng chú ý, dự thảo lần này cũng chính thức công nhận đường dùng tiêm trong thanh toán BHYT, bao gồm từ tiêm bắp, dưới da, tĩnh mạch cho đến những kỹ thuật chuyên sâu như tiêm nội khớp, nội nhãn, hay thậm chí tiêm vào huyệt. Điều này giúp các bác sĩ y học cổ truyền có thêm cánh tay nối dài trong phác đồ điều trị thực tế.

Đòn bẩy cho y tế cơ sở và phao cứu sinh cho bệnh nhân ung thư

Theo nhận định của Bộ Y tế, khi chính sách thông thoáng hơn, y tế tuyến xã sẽ là nơi hưởng lợi lớn nhất, giúp người dân vùng sâu vùng xa tiếp cận phương pháp điều trị cổ truyền chất lượng cao ngay tại địa phương mà không phải tốn kém tiền túi.

Cùng nhịp với đợt cải cách này, Bộ Y tế cũng dự kiến đưa thêm 84 dược phẩm mới vào danh mục thanh toán, trong đó có tới 30 thuốc điều trị ung thư đắt tiền. Đây thực sự là chiếc "phao cứu sinh" cho hàng vạn gia đình bệnh nhân hiểm nghèo, những người lâu nay thường khánh kiệt vì gánh nặng tiền thuốc.

Sự song hành giữa việc làm sống động lại mảng y học cổ truyền và gỡ khó cho bệnh nhân ung thư cho thấy một tư duy quản lý thực tế hơn. Khi đồng tiền bảo hiểm được bơm đúng chỗ và rào cản chi phí được dỡ bỏ, giấc mơ về một nền y tế công bằng, hiệu quả mới thực sự đi vào đời sống.

HOÀI SƠN