Nông dân với cộng đồng
92% du khách Việt tìm món ăn: Có bao nhiêu đĩa thức ăn biết… thở và kể chuyện?
Theo Báo cáo Xu hướng Du lịch của Booking.com (được thực hiện từ 32.300 lượt người tại 32 thị trường, trong đó có Việt Nam), có đến 92% du khách Việt có xu hướng chọn ẩm thực là trải nghiệm chính cho những chuyến đi; và 46% xem ăn uống là nhu cầu không thể bỏ qua khi lên kế hoạch du lịch.
Vậy có bao nhiêu đĩa thức ăn được dọn lên bàn thực sự mang theo câu chuyện về con đường hình thành của nó, thay vì chỉ là một sản phẩm thương mại thuần túy?
Khi ẩm thực định hình hành trình du lịch
Sở thích này phản ánh khát vọng tìm hiểu đời sống địa phương của du khách. Minh chứng rõ nét là có 49% người được khảo sát muốn ghé các khu chợ địa phương, 47% ưu tiên ẩm thực đường phố và 44% tìm kiếm những quán ăn ít người biết đến. Khoảng 40% du khách thậm chí sẵn sàng sắp xếp lịch trình theo các lễ hội ẩm thực hoặc sự kiện theo mùa.
Những số liệu này cho thấy ẩm thực được nhìn nhận như một phần không thể tách rời của trải nghiệm văn hóa. Như nhận định của ông Branavan Aruljothi, Giám Quốc gia Booking.com tại Việt Nam: "Khi nhu cầu về những trải nghiệm văn hóa chân thực ngày càng tăng thì ẩm thực chính là cầu nối để du khách tiếp cận di sản và bản sắc địa phương".
Từ những khu chợ nhộn nhịp như chợ Đông Ba - Huế, chợ Cồn - Đà Nẵng, các con phố rộn ràng không khí Trung thu tại phố cổ Hà Nội, đến khu vực Chợ Lớn ở TP.HCM với múa lân, đèn lồng và các hàng quán mang dấu ấn văn hóa người Hoa, ẩm thực luôn là cửa ngõ gần gũi nhất để chạm vào hồn cốt bản địa.
Con số 92% du khách Việt: Chạm vào văn hóa đến đâu?
Dù đại đa số du khách Việt hướng về ẩm thực, một thực tế đáng suy ngẫm là liệu lượng lớn các món ăn được phục vụ ấy có đang thực sự chạm đến tầng sâu văn hóa?
Trong bối cảnh du lịch đại trà phát triển, đa số các điểm đến và nhà hàng vẫn đang dừng lại ở việc bán món ăn dưới dạng thuần túy. Thực khách có thể thưởng thức một tô bún bò Huế, một đĩa bánh xèo miền Tây hay những chiếc bánh trung thu truyền thống, nhưng phần lớn đều mù tịt về hành trình đằng sau đó.
Mấy ai biết được hạt gạo ấy đến từ thửa ruộng nào, ngọn rau được gieo trồng ra sao, hay triết lý âm dương trong cách phối trộn gia vị của người bản địa đã được truyền qua bao thế hệ?
Áp lực xoay vòng bàn, tối ưu hóa tốc độ phục vụ và thương mại hóa diện mạo điểm đến đã biến nhiều món ăn thành những hàng hóa tiêu chuẩn vô hồn. Món ăn được dọn lên mâm, thỏa mãn vị giác tức thời rồi trôi qua, để lại một khoảng trống lớn về mặt cảm xúc và tri thức văn hóa.
Để đĩa thức ăn biết cất lời
Sự đứt gãy giữa giá trị dinh dưỡng - vị giác và câu chuyện văn hóa, không mới nhưng chưa từng cũ. Để con số 92% du khách tìm đến ẩm thực thực sự phát huy hết giá trị chiều sâu, mô hình dịch vụ cần dịch chuyển từ bán đĩa thức ăn sang bán trải nghiệm và ký ức.
Điều này đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa nông nghiệp và du lịch. Những mô hình đưa du khách đi ngược dòng thời gian của thức ăn, từ việc cùng nông dân trải nghiệm gặt lúa, hái rau, tìm hiểu thổ nhưỡng, cho đến tận tay chế biến và lắng nghe nguồn gốc tên gọi của món ăn, cần được nhân rộng. Khi một món ăn được trả về đúng với không gian văn hóa, mồ hôi của người lao động và câu chuyện lịch sử hình thành, lúc đó trải nghiệm của du khách mới thực sự trọn vẹn.
Ẩm thực Việt Nam không thiếu những nguyên liệu tuyệt vời và những công thức tinh tế. Bước tiến tiếp theo không nằm ở việc làm ra những món ăn đắt tiền hơn, mà là thổi hồn vào đó những câu chuyện đủ sức chạm đến cảm xúc, để mỗi món ăn trên bàn không chỉ để thưởng thức, mà còn là một trang sử sống động về đất và người Việt Nam.
