Infographic
INFOGRAPHIC | NPAP & những điểm mới khi Việt Nam dẫn dắt
Việt Nam dẫn dắt NPAP, câu chuyện về rác thải nhựa cũng bước sang một hướng khác. Doanh nghiệp sẽ tham gia sâu hơn vào EPR và thị trường tái chế; nguồn vốn được kéo vào những bài toán cụ thể; dữ liệu và công nghệ được tối ưu trong việc đo lường hiệu quả. Với doanh nghiệp và người dân, điều này có nghĩa gì?
Từ một chương trình hợp tác quốc tế đến nền tảng hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn nhựa
Trong giai đoạn mới, Việt Nam hướng đến việc chủ động quyết định “đường đi” của NPAP Việt Nam. Cụ thể, chương trình được định hướng theo 5 trụ cột:
Việt Nam làm chủ - Đối tác đồng hành - Doanh nghiệp tham gia - Nguồn lực đa dạng - Tác động thực chất.
Điều này đồng nghĩa Việt Nam sẽ chủ động hơn trong việc xác định ưu tiên, hoàn thành thể chế, điều phối nguồn lực, đo lường kết quả và nhân rộng mô hình.
- Xác định ưu tiên: Những vấn đề về nhựa nào cần giải quyết trước, lĩnh vực nào cần tập trung nguồn lực.
- Hoàn thiện thể chế: Cập nhật lộ trình hành động quốc gia, gắn với chính sách và pháp luật trong nước.
- Điều phối nguồn lực: Không chỉ huy động tài trợ cho hoạt động của NPAP mà kết nối dòng vốn vào các mục tiêu quốc gia về giảm ô nhiễm nhựa.
- Đo lường kết quả: Không chỉ đếm số hội thảo, dự án hay sáng kiến mà phải đo được lượng nhựa thực tế được giảm, thu gom và tái chế.
- Nhân rộng mô hình: Từ các sáng kiến riêng lẻ chuyển sang những giải pháp có khả năng vận hành ở quy mô lớn.
4 chuyển đổi lớn của NPAP Việt Nam giai đoạn 2026-2030
NPAP sẽ không đánh giá thành công chủ yếu bằng số lượng hoạt động đã tổ chức. Hệ thống theo dõi, đánh giá sẽ hướng tới những kết quả cụ thể hơn. Tập trung vào các vấn đề: chính sách thay đổi ra sao, đầu tư tăng thế nào, năng lực thu gom - tái chế được cải thiện đến đâu và lượng ô nhiễm nhựa giảm bao nhiêu.
Khu vực tư nhân sẽ giữ vai trò trung tâm trong thực thi EPR - cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất.
Điều này đưa doanh nghiệp từ vị trí “đối tượng thực hiện chính sách” trở thành một chủ thể quan trọng tạo ra thị trường thu gom, tái chế và các mô hình kinh doanh tuần hoàn.
Với doanh nghiệp, cơ hội sẽ nằm ở việc phát triển vật liệu tái chế, bao bì tuần hoàn, công nghệ xử lý, hệ thống thu gom - tái chế và các mô hình kinh doanh mới.
Lộ trình tài chính cho các hành động về nhựa đã chỉ ra khoảng trống tài chính khoảng 5,2 - 7 tỷ USD cho quản lý chất thải nhựa tại Việt Nam. Đây vừa là thách thức, vừa mở ra không gian đầu tư lớn.
Ở giai đoạn mới, NPAP Việt Nam hướng tới việc kết nối nguồn lực đầu tư với các ưu tiên quốc gia, thay vì chỉ huy động kinh phí để duy trì hoạt động của chương trình.
Giai đoạn 2026 - 2030 đang nghiên cứu xây dựng khoảng 6 - 8 chương trình hoặc sáng kiến trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo tác động lớn và huy động được sự tham gia của khu vực tư nhân.
Các hướng ưu tiên
- Số hóa hạ tầng rác thải: xây dựng dữ liệu về dòng vật liệu nhựa, kết nối cung - cầu tái chế.
- Kinh tế tuần hoàn quy mô lớn: phát triển các chuỗi thu gom, phân loại, tái chế khép kín
- Đổi mới công nghệ: thương mại hóa công nghệ thay thế nhựa dùng một lần và tái chế chất lượng cao.
- Chuẩn hóa chuỗi thu gom: đưa lực lượng thu gom phi chính thức vào hệ thống quản lý chất thải, đồng thời bảo đảm an sinh cho nhóm lao động này.
Doanh nghiệp trước bước chuyển mới
Khi NPAP Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới, EPR và kinh tế tuần hoàn sẽ ngày càng được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng nghĩa vụ thu gom, tái chế mà còn có cơ hội tham gia sâu hơn vào thị trường vật liệu tái chế, bao bì tuần hoàn, công nghệ xử lý và các mô hình kinh doanh xanh.
Khi NPAP Việt Nam chuyển sang hướng huy động nguồn lực và tạo tác động thực chất, doanh nghiệp sẽ vừa chịu thêm yêu cầu về trách nhiệm môi trường, vừa có thêm không gian để đầu tư, đổi mới và hình thành các chuỗi giá trị mới từ nhựa tái chế.
NPAP không còn chỉ là “chương trình về rác”
Với cách tiếp cận mới, NPAP đang được định hình như một cơ chế kết nối chính sách - doanh nghiệp - công nghệ - tài chính - dữ liệu để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn nhựa.
Từ đây, một chai nhựa có thể được nhìn nhận không chỉ ở điểm cuối là “rác thải”, mà trong cả một vòng đời: Sản xuất → tiêu dùng → thu gom → phân loại → tái chế → nguyên liệu tái sinh → sản xuất sản phẩm mới.
Vai trò của NPAP là giúp kết nối và điều phối các mắt xích của vòng đời đó, để dòng vật liệu và dòng vốn có thể vận hành hiệu quả hơn.
Từ khoá về NPAP Việt Nam trong giai đoạn mới
Làm chủ: Việt Nam từng bước làm chủ thể chế, quản trị, nguồn lực và định hướng hoạt động.
Doanh nghiệp: Khu vực tư nhân trở thành lực lượng trung tâm trong thực thi EPR và phát triển thị trường tuần hoàn.
Dữ liệu: Đo lường lượng nhựa giảm, thu gom, tái chế và tác động thực tế thay vì chỉ đếm hoạt động.
Đầu tư: Chuyển từ huy động tài trợ cho chương trình sang kết nối dòng vốn với các mục tiêu quốc gia.
Thực chất: Mục tiêu cuối cùng là giảm được bao nhiêu ô nhiễm nhựa và tạo ra được bao nhiêu năng lực tái chế, kinh tế tuần hoàn thực chất.
Việt Nam dẫn dắt NPAP cũng đồng nghĩa với việc những mục tiêu về giảm ô nhiễm nhựa phải được chuyển thành kết quả cụ thể. Với doanh nghiệp, đó là trách nhiệm đi cùng cơ hội đầu tư và hình thành những chuỗi giá trị mới. Với người dân, đó là một hệ thống thu gom, phân loại và tái chế hiệu quả hơn. Khi các nguồn lực được kết nối và cùng hướng về một mục tiêu, mỗi chai nhựa không còn kết thúc ở thùng rác mà có thể tiếp tục một vòng đời mới.