Văn hóa
Nhật Bản và những khác biệt đáng yêu
Du lịch Nhật Bản hấp dẫn, lôi cuốn du khách bởi rất nhiều 'của lạ', bất ngờ và ấn tượng.
Năm 2025, du lịch Nhật Bản đón 42,7 triệu lượt khách quốc tế, xếp thứ 2 châu Á, sau Trung Quốc dù chỉ bằng 1/26 diện tích và 1/11 dân số. Năng lực canh tranh của du lịch Nhật Bản đứng đầu châu Á và thứ 3 thế giới, sau Mỹ và Tây Ban Nha.
Giá tour du lịch Nhật Bản thường gần gấp 3 du lịch Hàn Quốc, Đài Loan và hơn gấp 4 du lịch Thái Lan. Nhưng “tiền nào của đó”, người Việt vẫn khoái và luôn nằm trong Top đầu chọn lựa.
Chuẩn từ xử lý rác
Dù chưa tới Nhật Bản, mọi người vẫn bắt gặp hình ảnh đáng yêu của cổ động viên Nhật Bản ở lại nhặt rác sau các sự kiện thể thao, văn hóa.
Gần nhất là sau trận đấu Nhật Bản - Brazil ở vòng 1/8 World Cup 2026. Thua trận bóng đá, nhưng người Nhật đã vô địch thế giới về ý thức bảo vệ môi trường và truyền bá hình ảnh quốc gia qua việc dọn rác. Hàng năm, Nhật Bản có hội thi “Nhặt rác quốc tế” sôi động, vui nhộn và nhiều ý nghĩa.
Đường phố và nơi công cộng Nhật Bản không có nhiều thùng rác, nhưng luôn sạch đẹp nhờ ý thức công dân. Không có thùng rác gần đó thì mang về nhà, tuyệt đối không vứt bừa.
Những người ghiền thuốc lá thường mang theo bịch ni lông để đựng tàn và đầu lọc, dù tàn thuốc không để lại dấu vết khi bỏ ra ngoài. Phân loại rác ở Nhật Bản cực kỳ nghiêm ngặt. Gồm các rác cháy được, rác không cháy được, rác tài nguyên, rác độc hại và rác cồng kềnh. Rác phải bỏ bịch và đem đổ đúng ngày.
Đến nhà vệ sinh
Nhật Bản là quốc gia duy nhất có “Hiệp Hội Các Nhà Vệ sinh” và cuộc thi thiết kế nhà vệ sinh đẹp hằng năm. Với người Nhật, nhu cầu vệ sinh là thiết yếu và quan trọng nhất, hơn cả chuyện ăn, ngủ, yêu đương, giải trí...
Nhà vệ sinh là chốn riêng tư nhất (không thể dùng chung), hơn cả phòng khách lẫn phòng ngủ. Nó thể hiện văn hóa và phong cách chủ nhân rõ nhất, “vào nhà là biết chủ”. Các nhà vệ sinh không ngừng được cải thiện, nâng cấp.
Từng nhà vệ sinh đều có combo thiết bị. Từ điều chỉnh nhiệt độ nắp bồn cầu, độ cao thấp bồn cầu, nhiệt độ và áp lực vòi rửa và vòi sấy khô tự động, móc treo áo khoác, kệ để đồ, ghế ngồi em bé, bàn thay tả lót em bé đến nút nhạc sôi động... Có cả màn hình cập nhật thông tin khách sử dụng. Trong từng gia đình đến mỗi doanh nghiệp, nhà vệ sinh luôn được chăm chút kỹ lưỡng.
Là cường quốc kinh tế và khoa học kỹ thuật, nhưng người Nhật rất tiết kiệm và quan tâm đến từng chi tiết nhỏ cuộc sống.
Trên nhiều bồn nước của bồn cầu thường được thiết kế thành lavabo mini. Có vòi nước và xà bông rửa. Nước rửa, thoát xuống bồn thành nước xả. Rác vốn là những vật dụng thiết yếu phục vụ con người, không còn được sử dụng. Tôn trọng rác, đối xử đúng cách và biến rác thành tài nguyên mới là những dân tộc nhân văn và đỉnh cao trí tuệ.
Dù (ô) che mưa học sinh thường trong suốt, tạo cảm giác thoải mái và dễ quan sát xe cộ. Các tuyến đường có chữ nổi và gạch dẫn đường trên vỉa hè cho người khiếm thị. Chữ nổi Braille được tích hợp từ lon nước đến tay vịn cầu thang. Có nhãn đặc thù dành riêng phụ nữ mang thai, xe hơi người khuyết tật, tài xế trên 70 tuổi. Ghế quán thường có móc treo túi, thậm chí xé rãnh ở lưng dựa để treo túi (mới nhìn tưởng ghế bị hư).
Nông thôn Nhật không có nhà cao tầng, nhà lai. Làng nhỏ, đường hẹp, yên bình và đẹp hơn tranh. Trong các con suối nhỏ, ếch nhởn nhơ, cá tung tăng bơi lội, chung sống hồn nhiên với con người. Nhật Bản là nơi khai sinh loại hình trekking du lịch chữa lành với Mẹ thiên nhiên “Tắm rừng – Shinri Yoku”. Nước cống lộ thiên ở nhiều nơi có cá lội như hoạt hình.
Nắp cống nhiều khi là điểm check – in như những tác phẩm bích họa nhỏ, ngộ nghĩnh.
Nhật Bản là quốc gia có hàng triệu máy bán hàng tự động, nhiều nhất thế giới. Bình quân khoảng 25 người dân Nhật có một máy phục vụ. Ở đây cũng có loại kem không tan chảy trong vài giờ. Tài xế xe buýt Nhật Bản đình công không giống ai. Vẫn chạy theo lộ trình bình thường nhưng không thu tiền vé, vừa khuyến mại khách vừa tạo áp lực với chủ.
Đất nước nghèo tài nguyên, thiên nhiên không ưu đãi nên người Nhật phải tiết kiệm, nỗ lực chiếm lĩnh khoa học kỹ thuật để bù đắp. Trẻ em được giáo dục ý thức lao động, tiết kiệm, tự phục vụ từ trong nhà đến trường học, ra ngoài đời. Học sinh mẫu giáo đã làm quen việc vệ sinh lớp học, lau chùi toilet. Khi ăn, người Nhật thích âm thanh húp, nhai của khách, thay lời khen ngon miệng. Ngược lại, rất yên lặng khi đi xe buýt, tàu điện. Dùng điện thoại là lố bịch.
Tắm, cũng bình đẳng!
Nhật Bản có 6.852 hòn đảo, gần 80% là đồi núi với 186 núi lửa nên có rất nhiều suối khoáng nóng. Onsen, là những suối nước nóng tự nhiên, tinh khiết từ các nguồn nước ngầm dưới đất và rất giàu khoáng chất, có tác dụng phòng chữa nhiều bệnh. Tắm, là hành vi riêng tư, bởi thiên hạ tắm một mình. Người Nhật ngược lại, thích tắm cùng nhau, trút bỏ trang phục để hòa hợp thật sự với thiên nhiên.
Từ thời Edo (1603 – 1868), các suối nước nóng là “vùng đình chiến”. Các quan chức và samurai luôn khỏa thân 100% để chứng minh với đối thủ, mình không mang theo bất cứ vũ khí gì. Thói quen tắm Onsen khỏa thân thể hiện sự bình đẳng của mọi người, không phân biệt giới tính, tuổi tác.
Trà đạo, khởi nguồn từ Nhật Bản với tách trà không tay cầm. Việc trực tiếp nâng niu cốc trà (khoảng 60 độ C) bằng hai tay giúp kích thích huyệt đạo và thưởng thức trọn vẹn hương trà.
Kỷ luật và trọng thứ bậc, lễ nghĩa
Người Nhật nổi tiếng kỷ luật, đúng giờ và tôn ti trật tự. Các hoạt động công cộng được lập trình chính xác từng giây. Đã có những lãnh đạo từ chức vì các chuyến xe điện đến sớm hoặc trễ vài chục giây.
“Senpai – Kohai” (Tiền bối - Hậu bối), ảnh hưởng đến việc phân cấp xã hội dựa trên thâm niên, tuổi tác và địa vị, chi phối mọi mặt đời sống từ giao tiếp ngôn ngữ đến sắp xếp chỗ ngồi trong doanh nghiệp. Người Nhật chào nhẹ nhàng (Kaishaku) hoặc cúi gập người tôn kính (Saikeirei).
Tinh thần Võ sĩ đạo (Bushido) là quy tắc đạo đức và triết lý sống của các Samurai Nhật Bản; xoay quanh 7 đức tính: “Chính nghĩa, Dũng cảm, Nhân ái, Tôn trọng, Chân thành, Danh dự, Lòng trung thành”.
Tuổi thọ bình quân của người Nhật là 84. Người trên 65 tuổi chiếm khoảng 30% nên rất cần lao động nhập cư. Người VIệt ở Nhật gần 700.000, chỉ xếp sau Trung Quốc.
Nhật Bản, đẹp từ hoa đến ẩm thực
Người Nhật quan niệm vạn vật hữu linh và nâng niu hoa cỏ. Khí hậu bốn mùa rõ rệt với những loài hoa đặc trưng nên Nhật Bản “Bốn mùa hoa nở”.
Mùa Xuân có hoa Anh Đào (Sakura) sáng bừng cả đất nước. Hoa Tử Đằng (Fuji) tím ngát chờ đợi. Mùa Hè có hoa Cẩm Tú Cầu (Ajisai) đài các và những cánh đồng Hoa Hướng Dương (Himawari) rực vàng như vô tận. Mùa Thu có vô vàn thảm hoa Chi Anh (Shibazakura) và sắc đỏ, cam của hoa Cánh Bướm (Cosmos). Mùa Đông có hoa Trà (Tsubaki) tứ sắc và hoa Cúc ngũ sắc (Kiku), quốc hoa Nhật Bản. Hoa dại, vô thiên lủng.
Người Nhật tiêu thụ gần 10% sản lượng cá biển toàn cầu. Ước tính mỗi người Nhật ăn lượng cá bình quân gấp 5 lần thế giới. Đặc biệt họ thích ăn cá sống (sashimi, sushi, kaisendon, tataki, zuke) để giữ nguyên hương vị ngọt thanh tự nhiên, giàu dinh dưỡng, nhất là DHA. Làng Osatsu và Ijika, tỉnh Mie toàn thợ lặn phụ nữ lớn tuổi, gọi là Ama truyền thống, lặn sâu không cần bình dưỡng khí. Họ bắt bào ngư, cầu gai và các loại hải sản quý.
Các điểm tham quan ở Nhật thường rộng, khách phải đi bộ cả cây số, hai bên hàng quán, quầy hàng. Việc này giúp điều tiết lượng khách, kéo dài thời gian, giới thiệu hàng đặc sản và lưu niệm, tạo cảm giác tản bộ shopping hàng hóa địa phương. Ẩm thực Nhật Bản ngon, vệ sinh và có nhiều món lạ. Từ kính thưa các loại cá, đủ loại mì đến nhiều loại thịt bò trứ danh không đâu có. Tha hồ thưởng thức.
Nhật Bản không có văn hóa "tip". Để lại tiền thừa hoặc tặng tiền boa, có khi còn bị xem là bất lịch sự. Người Nhật được trả mức lương tiêu chuẩn, đảm bảo cuộc sống và dịch vụ xuất sắc đã bao gồm trong giá. Thay vì tiền boa, họ tự hào với tinh thần hiếu khách vô tư (Omotenashi), làm việc hết mình. Phẩm chất người Nhật càng thể hiện rõ trong những hoàn cảnh khó khăn, ngặt nghèo như động đất, sóng thần...
Nhật Bản, có quá nhiều sự khác biệt đáng yêu, đang chờ bạn khám phá và trải nghiệm. Lên đường thôi!
(*) Chủ tịch Lửa Việt Tours
