Câu chuyện nông nghiệp hôm nay
Mã số vùng trồng: Chiến dịch '30 ngày đêm', cắt giảm 50% giấy tờ
Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn xuất khẩu, Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 36/NQ-CP về đơn giản hóa thủ tục hành chính mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Ngay lập tức, Bộ NN - MT đã triển khai chiến dịch "30 ngày đêm" với cam kết cắt giảm 50% thành phần hồ sơ, đưa thủ tục lên môi trường số để tạo "luồng xanh" thông thoáng cho nông sản Việt.
Cắt giảm 50% hồ sơ, chuyển mạnh sang hậu kiểm mã số vùng trồng
Ngày 4/8, Bộ NN - MT đã tổ chức Hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết số 36/NQ-CP (có hiệu lực từ ngày 31/7/2026).
Điểm nhấn cốt lõi của nghị quyết lần này là sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và phân cấp triệt để cho cấp cơ sở.
Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt cho biết, toàn bộ quy trình cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói sẽ được thực hiện trực tuyến trên Cổng dịch vụ công quốc gia và Hệ thống xử lý nghiệp vụ của Bộ. Dữ liệu phải đảm bảo các tiêu chí "đúng, sạch, sống" và kết nối trực tiếp với hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia.
Một bước đi quyết liệt của việc này, là Bộ cắt giảm 50% thành phần hồ sơ. Theo đó, bỏ hoàn toàn bản thuyết minh phức tạp theo quy định cũ. Người dân chỉ cần điền đơn đề nghị với các thông tin tối thiểu cần thiết, không yêu cầu nộp lại giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu.
Về mặt thời gian, giảm từ 14 ngày xuống còn 03 ngày làm việc đối với trường hợp không đăng ký xuất khẩu (giảm 78,6%). Giảm từ 14 ngày xuống còn 10 ngày làm việc đối với trường hợp có nhu cầu xuất khẩu (giảm 28,6%).
Một vài điểm mới nữa, là phân cấp mạnh mẽ về xã. Chủ tịch UBND cấp xã chính là người trực tiếp thực hiện thủ tục cấp, cấp lại, đồng thời chịu trách nhiệm hậu kiểm, quản lý, thu hồi, tạm dừng hoặc khôi phục mã số.
Bên cạnh việc phân cấp thẩm quyền, cơ chế hậu kiểm mới cũng siết chặt kỷ luật thị trường. Theo đó, các trường hợp gian lận mã số, sử dụng chất cấm hoặc vi phạm quy định kiểm dịch thực vật từ phía nước nhập khẩu sẽ đối mặt với các hình thức xử lý nghiêm khắc.
Bên cạnh đó, bãi bỏ quy định diện tích tối thiểu. Khơi thông điểm nghẽn cho các vùng trồng xen canh, đồng thời tiếp tục duy trì hiệu lực toàn bộ các mã số đã cấp trước đó để không làm gián đoạn chuỗi cung ứng.
Thứ trưởng Bộ NN - MT Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, việc cấp mã số sẽ tính theo diện tích cây trồng thay vì thửa đất, khuyến khích nông dân liên kết thành lập tổ hợp tác và hợp tác xã nhằm hình thành vùng sản xuất lớn hướng đến xuất khẩu bền vững.
"30 ngày đêm" đồng hành cùng địa phương
Trước mắt, Bộ NN - MT sẽ phối hợp chặt chẽ với ba tỉnh trọng điểm gồm Đắk Lắk, Lâm Đồng, Quảng Ngãi và Gia Lai để kích hoạt chiến dịch "30 ngày đêm". Mục tiêu cao nhất là trực tiếp hướng dẫn, tháo gỡ ngay các vướng mắc từ cơ sở, đảm bảo minh bạch toàn bộ quy trình từ khâu khai báo hồ sơ đến truy xuất nguồn gốc trên toàn bộ các loại nông sản.
Để chiến dịch đi vào chiều sâu, hệ thống khuyến nông quốc gia đã lên kế hoạch hành động cụ thể. Theo ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, thì trong tuần tới, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia sẽ tổ chức các lớp đào tạo lực lượng giảng viên nguồn (ToT) cho cán bộ khuyến nông cấp tỉnh và cấp xã tại Đắk Lắk, sau đó mở rộng sang Quảng Ngãi, Lâm Đồng và Gia Lai. Cơ quan này cũng sẽ chuyển hóa các quy định phức tạp thành tài liệu, sổ tay hướng dẫn chi tiết đến từng người nông dân.
Bên cạnh đó, các địa phương được yêu cầu kiện toàn ngay lực lượng khuyến nông cộng đồng tại cấp xã, huy động sự tham gia của các tổ chức xã hội và những nông dân sản xuất giỏi để làm cầu nối tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật cho bà con.
Dù mang tính đột phá lớn, việc đẩy toàn bộ quy trình tiếp nhận, quản lý và hậu kiểm số hóa về cho cấp xã cũng đặt ra không ít thách thức.
Năng lực công nghệ, hạ tầng thiết bị máy móc tại nhiều xã vùng sâu, vùng xa cùng với số lượng biên chế hành chính mỏng nhưng phải gánh vác khối lượng lớn dữ liệu trên Cổng dịch vụ công quốc gia đang là bài toán cấp bách.
Do đó, đi kèm với chiến dịch "30 ngày đêm", Bộ NN - MT và các địa phương trọng điểm cần sớm có phương án hỗ trợ thiết bị, đào tạo chuyên sâu nhằm tránh tình trạng quá tải, ùn ứ công việc cho cán bộ cơ sở.
Thách thức chuẩn hóa và yêu cầu từ các thị trường lớn
Việc minh bạch và chuẩn hóa mã số vùng trồng theo quy định mới đóng vai trò là chìa khóa mở cửa thị trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh sầu riêng và nhiều loại trái cây khác của Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ.
Cục trưởng Huỳnh Tấn Đạt chỉ rõ, các thị trường nhập khẩu hiện áp dụng 2 cơ chế chính. Với các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Malaysia, Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc, cơ quan có thẩm quyền nước nhập khẩu phải trực tiếp xem xét, phê duyệt hoặc công nhận danh sách mã số do Việt Nam đề xuất. Phía Việt Nam thực hiện rà soát, lập hồ sơ và gửi danh sách, nhưng quyền quyết định cuối cùng thuộc đối tác nhập khẩu. Do đó, người nộp hồ sơ bắt buộc phải khai báo rõ thị trường xuất khẩu ngay trong đơn đăng ký từ đầu để cơ quan chuyên môn áp dụng đúng quy trình kỹ thuật
Các thị trường như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Australia, New Zealand, Chile, Thái Lan... cơ bản chấp nhận danh sách mã số do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam xác nhận, đồng thời tiến hành giám sát và hậu kiểm trong quá trình thông quan nhập khẩu.
Sự khác biệt này cho thấy mã số vùng trồng không phải là một "giấy phép chung" dùng được cho mọi thị trường. Việc minh bạch và chuẩn hóa quy trình toàn trình trên môi trường số (sử dụng tài khoản VNeID, phân tách rõ nhóm hồ sơ trong nước và xuất khẩu) giúp địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất chủ động lên kế hoạch, duy trì nghiêm ngặt điều kiện sản xuất, kiểm soát dịch hại để tránh tình trạng mã số bị tạm dừng hoặc thu hồi.
Với những bước cải cách quyết liệt từ Nghị quyết 36 cùng khí thế triển khai khẩn trương của chiến dịch "30 ngày đêm", ngành nông nghiệp kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt lớn, đưa nông sản Việt tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu theo hướng xanh, sạch và minh bạch.
