Góc nhìn
Xuất khẩu nông lâm thủy sản: Bao giờ mới hết 'điểm nghẽn'?
Ước tính trong 7 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đã chạm mốc 42,8 tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm 2025, tạo bước đệm vững chắc để hướng tới mục tiêu kỷ lục trên 74 tỷ USD cả năm.
Đó là những con số được nêu ra tại Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026, tổ chức ở TPHCM ngày 30/7.
Thế nhưng, một lần nữa, từ khóa “điểm nghẽn” lại vang lên. Gần như ngành hàng nào cũng kêu, xin được tháo!
Bức tranh xuất khẩu 7 tháng đầu năm 2026
Xuất khẩu toàn ngành nông, lâm, thủy sản trong nửa đầu năm 2026 ghi nhận sức bật mạnh mẽ nhờ sự chủ động thích ứng của người dân và doanh nghiệp.
Ngành gỗ và lâm sản, dù chịu áp lực lớn từ thị trường Hoa Kỳ và các biện pháp phòng vệ thương mại, 7 tháng qua đã đem về 10,1 tỷ USD, tăng 4,9% so với cùng kỳ năm 2025. Phấn đấu cả năm chạm mốc 19,2 tỷ USD.
Ngành thủy sản, ước đạt 6,7 tỷ USD trong 7 tháng, tăng trưởng 10,5% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, riêng mặt hàng tôm đóng góp khoảng 2,3 tỷ USD (tăng 13,6%). Toàn ngành kỳ vọng cán đích 12,5 tỷ USD trong năm 2026.
Ngành rau quả là tăng trưởng ngoạn mục và dẫn đầu các ngành hàng nông sản. 6 tháng đầu năm, ngành này đạt gần 3,6 tỷ USD, bứt phá 17% so với cùng kỳ năm 2025, băng băng tiến về mốc 10 tỷ USD.
Tại sao "lò xo thể chế" mãi không bật?
Lại một lần nữa, những tiếng kêu vang xin gỡ khó khăn liên tục vang lên từ hội nghị này.
Với ngành gỗ, khó khăn bủa vây vì thuế. Các doanh nghiệp đang chịu áp lực nặng nề từ các tầng thuế phòng vệ tại Mỹ. Trong khi ở trong nước, những bất cập về thuế xuất khẩu đối với gỗ xẻ từ nguồn gỗ tròn nhập khẩu, hay 5% thuế viên nén đen, vô tình bóp nghẹt lợi thế cạnh tranh. Thay vì trở thành trung tâm logistics gỗ của khu vực, doanh nghiệp lại bị kìm chân bởi chính sắc thuế nội địa.
Ngành tôm và thủy sản thì lùng bùng với “vòng kim cô” đất đai, hạ tầng và logistics. Nuôi tôm công nghệ cao đòi hỏi hệ thống cấp thoát nước riêng biệt và điện 3 pha. Nhưng hạ tầng thủy lợi suốt 30 năm qua vẫn "bó chân" vào phục vụ lúa gạo.
Thêm vào đó, thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất dai dẳng, chi phí logistics bị các hãng tàu ngoại thao túng. Chưa hết, những vướng mắc quanh "thẻ vàng" IUU đang bào mòn sức khỏe doanh nghiệp từng ngày.
Ngành rau quả, dù luôn được xướng tên là "tiền đạo", nhưng đâu có thoát được... bẫy việt vị. Mã số vùng trồng và kiểm định là hai cửa hành lên hành xuống liên tục. Quá trình cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói vẫn rườm rà, thủ tục hành chính kéo dài.
Tình trạng gian lận, mua bán mã số cùng với áp lực kiểm định cadimi, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật chậm trễ, khiến nhiều lô hàng đứng trước nguy cơ bị trả về, làm tổn hại uy tín quốc gia.
Đã bao nhiêu mùa hội nghị, bao nhiêu năm các hiệp hội mỏi mòn kiến nghị, bao nhiêu trang báo tốn giấy mực phân tích, nhưng cải cách thủ tục dường như vẫn chỉ nằm trên giấy.
Sự chồng chéo giữa các bộ ngành, tư duy quản lý theo kiểu "tiền kiểm" nặng nề và sự thiếu đồng bộ trong hành lang pháp lý, chính là bức tường vô hình ngăn cản nỗ lực bứt phá của doanh nghiệp.
Lời giải từ tư lệnh ngành: Đã đủ liều thuốc đặc trị hay chưa?
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đã đưa ra một cái nhìn toàn diện với 4 quan điểm lớn để định hình lại tư duy sản xuất và xuất khẩu. Đó là, lấy nhu cầu thị trường làm căn cứ tổ chức lại chuỗi giá trị; chuyển dịch mạnh mẽ từ tăng trưởng sản lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng và giá trị gia tăng; phát huy đúng vai trò của từng chủ thể; và đồng thời tạo lập năng lực cạnh tranh lâu dài.
Ông cũng yêu cầu các đơn vị trực thuộc phải tổng hợp kiến nghị, phân loại theo thẩm quyền và lập bảng theo dõi với thời hạn xử lý đầu ra cụ thể, đồng thời cương quyết quán triệt "tuyệt đối không để xảy ra tiêu cực”.
Còn Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đã chỉ ra chiếc "chìa khóa" kỹ thuật để giải tỏa áp lực cho hàng loạt địa phương và doanh nghiệp. Điển hình như ngành rau quả,
Thứ trưởng cho biết, sẽ đổi mới phương thức cấp mã số vùng trồng dựa trên định danh thửa đất và thực hiện hoàn toàn trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Việc phân định rõ thời gian xử lý (3 ngày cho vùng nội địa và 10 ngày cho vùng xuất khẩu có tiền kiểm).
Vậy, những chỉ đạo và hành động đó đã đủ chưa?
Những cam kết số hóa hay tinh gọn thủ tục là tín hiệu rất đáng mừng. Nhưng, "cục máu đông" về cơ chế đất đai dài hạn cho vùng giống, chính sách thuế xuất nhập khẩu nguyên liệu, hay sự phối hợp liên ngành để đối phó với phòng vệ thương mại quốc tế, vẫn chưa có những liều thuốc đặc trị đủ mạnh. Một nghị quyết đơn lẻ, hô hào cải cách hành chính, sẽ khó thành hiện thực nếu như không có đột phá mang tính quyết liệt.
Nông nghiệp Việt Nam không thiếu tiềm năng, không thiếu thị trường và càng không thiếu những nông dân, doanh nghiệp dám nghĩ dám làm. Cái thiếu duy nhất là một hệ sinh thái thể chế thực sự đồng bộ.
Chừng nào các cơ quan công quyền còn xem việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp là "sự ban phát" thay vì "trách nhiệm sống còn", chừng đó những tiếng kêu cứu vẫn còn lặp lại trên các diễn đàn.
Để trả lời cho câu hỏi "Đến bao giờ mới hết nghẽn?", câu trả lời không nằm ở lời hứa của các vị lãnh đạo trên bục hội nghị, mà nằm ở tốc độ hành động thực chất của bộ máy bên dưới.
Chỉ tiêu tăng trưởng 2 con số xuất khẩu, dù có đạt được, mà những rào cản tự vẽ ra không bị triệt phá, thì những kỷ lục tỷ USD vẫn sẽ chỉ giống như một vận động viên giỏi chạy đua, nhưng phải đeo tạ nặng trên chân suốt cả chặng đường dài.
