Nghĩa tình biên giới
Đến Trường Sơn, mới hiểu hòa bình không phải điều tự nhiên mà có
Hòa bình là việc một con đường từng hứng bom giờ có thể đưa người qua lại giữa rừng xanh. Là một cột mốc vẫn đứng nguyên giữa biên giới. Là tiếng hát vang lên trong đêm Trường Sơn, nơi những người lính và bà con có thể ngồi bên nhau mà không phải nghe tiếng máy bay hay tiếng bom.
Xe bắt đầu vào Đường 20 Quyết Thắng khi nắng đã lên khỏi những vạt rừng.
Con đường trước mặt xanh và vắng. Những khúc cua nối nhau, lúc ôm sát vách núi, lúc mở ra một khoảng rừng sâu hun hút. Nếu không được kể lại, thật khó hình dung nơi bình yên này từng là một trong những tọa độ bị đánh phá dữ dội nhất trên tuyến Trường Sơn.
Ngồi trên xe, tôi nghe ông Nguyễn Đức Quang Phó Chủ tịch Tổng hội NN & PTNT Việt Nam, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nông Thôn Việt, nhắc lại những con số hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, công nhân giao thông và dân công hỏa tuyến đã tham gia mở tuyến đường này. Phần đông, họ khi ấy còn rất trẻ. Chỉ trong gần bốn tháng, một con đường chiến lược xuyên Trường Sơn được hình thành bằng cuốc, xẻng, sức người và quyết tâm phải đưa được hàng vào chiến trường.
Những con số ấy tôi từng đọc qua. Nhưng đến khi xe chậm lại trước một khúc cua gắt, nhìn xuống sườn núi gần như dựng đứng, tôi mới thấy hết sự lạnh lùng của chúng.
Con đường này không chỉ được mở qua đá.
Nó được mở qua bom đạn và qua những cuộc đời đã dừng lại ở tuổi hai mươi.
Những điểm dừng nhắc ta nói nhỏ lại
“Bộ não” của tuyến đường này, đâu phải xa xôi. Hang Chỉ huy nằm sâu giữa núi rừng. Bên ngoài là màu xanh phủ kín. Bên trong, hơi đá lạnh và ánh sáng chỉ đủ để nhìn thấy những khoảng hang từng được dùng làm nơi chỉ huy, thông tin, chứa hàng và bảo đảm cho tuyến vận tải.
Tôi đi chậm hơn mọi người.
Không có gì chuyển động ngoài tiếng bước chân vọng vào vách đá. Nhưng chính sự im lặng ấy khiến người ta nghĩ đến những ngày nơi này không lúc nào được yên: mệnh lệnh truyền đi, xe chạy ngoài đường, hàng hóa tiếp tục vào Nam, phía trên là máy bay và bom đạn.
7 tầng hang, như cô hướng dẫn viên nói, là đơn vị quản lý chỉ làm thêm việc bắt điện, lan can đường đi lên xuống. Còn lại, mọi thứ nguyên như ngày cũ.
Ông Quang đứng lại ở một khoảng hang, chỉ về phía trước rồi kể thêm một vài chi tiết. Ông nói không nhiều. Có những đoạn, giọng ông chậm xuống, như thể câu chuyện đang đi qua một vùng ký ức mà người ngoài chỉ có thể đứng bên ngoài.
Tôi chợt nghĩ, những nơi như thế này không cần quá nhiều lời giới thiệu. Chỉ cần đứng đủ lâu, người ta sẽ tự biết mình nên nói nhỏ lại…
Trước mặt tôi là cột mốc 543 trên tuyến biên giới Việt Nam - Lào.
Cột mốc đứng giữa núi rừng, không lớn, không phô trương. Nhưng khi đặt tay lên mặt đá, tôi hiểu vì sao những người lính biên phòng luôn nói về từng cột mốc bằng một sự cẩn trọng gần như tuyệt đối.
Trên bản đồ, biên giới là một đường kẻ. Ở đây, đó là rừng, là núi, là những lối tuần tra và những con người phải đi đến từng điểm để khẳng định rằng phần đất này đang được gìn giữ.
Đứng trước cột mốc, tôi không nghĩ đến những câu chuyện lớn lao. Trong tôi chỉ hằn lên một điều rất cụ thể: để mình có thể sống những ngày bình thường ở thành phố, luôn có người đang ở lại những nơi rất xa như thế này.
Lửa ấm từ tấm lòng người lính biên phòng
Chiều muộn, đoàn về đến Đồn Biên phòng Cà Roòng.
Cuộc sống ở đồn, như hành trang người lính và ánh mắt đậm tình của họ. Phòng nghỉ gọn gàng. Bữa cơm đơn sơ và đậm mùi - màu - vị của núi và lính. Cách đón khách cũng không kiểu cách. Tất cả là sự gần gũi, dễ chịu, khiến khách chẳng ngại ngần mà không ngồi xuống.
Chuyện từ họ, bao điều lặp đi lặp lại hàng ngày từ sứ mệnh của người lính quân hàm xanh nơi biên ải. Các anh kể chuyện tuần tra, chuyện xuống bản, chuyện giúp bà con làm ăn, đưa trẻ đến trường, chữa bệnh khi cần. Ở vùng biên, công việc của người lính không chỉ dừng ở việc giữ đường biên và cột mốc. Có những việc rất nhỏ, nhưng nếu không có họ, cuộc sống của dân bản sẽ khó hơn nhiều. Có biết bao nhiêu chuyện, từ chính bà con, mà câu kết thúc, đều có “nhờ bộ đội biên phòng đấy”.
Tối ấy, đống lửa được nhóm lên trước sân đồn.
Lửa khiến mọi người, từ cán bô chiến đến bà con dân bản và khách trong đoàn, ngồi gần lại lúc nào không hay. Và họ hát. Người hát về Bác Hồ, người hát về Trường Sơn, người góp một làn điệu của bản mình.
Và “Nối vòng tay lớn” nổi lên. Đó là bài hát của những đêm không ngủ. “Mặt đất bao la, anh em ta về, gặp nhau mừng như bão cát quay cuồng…”. Lửa cuốn họ hòa một giọng. Tôi nhớ nhất là lúc nhìn quanh vòng lửa. Không còn ai là khách, cũng không còn ai là chủ. Chỉ có những con người ngồi cạnh nhau giữa một đêm rừng, chia nhau câu hát và câu chuyện.
Những cụm từ như “tình quân dân” thường xuất hiện trong các bản tin. Nhưng tối ấy, tôi thấy nó hiện ra rất cụ thể: một chén rượu được rót thêm, một chiếc ghế được kéo sát lại, một người lính đứng lên hát theo lời đề nghị của bà con.
Không cần giải thích gì thêm.
Người trở lại Trường Sơn
Ông Nguyễn Đức Quang đi cùng đoàn suốt hành trình.
Là cựu chiến binh Trường Sơn, ông nhớ từng cung đường, từng địa danh. Có chỗ, xe vừa đi qua, ông đã nói ngay tên cũ của khu vực ấy. Có chỗ, ông chỉ lặng nhìn ra ngoài cửa kính.
Nhiều năm nay, ông vận động xây dựng Đền Tưởng niệm Liệt sĩ Cà Roòng - ATP, kết nối chương trình “Ánh sáng vùng biên” và những hoạt động hướng về bộ đội, đồng bào ở khu vực biên giới.
Tôi không hỏi vì sao ông vẫn trở lại nơi này nhiều đến thế.
Câu trả lời có lẽ đã nằm trong cách ông kể về từng đoạn đường và cách ông dừng lại trước những nơi có đồng đội từng nằm xuống.
Chiến tranh đã lùi xa. Nhưng với nhiều người lính, có những vùng đất chưa bao giờ thành quá khứ.
Khi màu xanh không còn chỉ là màu xanh
Trên đường rời Cà Roòng, tôi nhìn lại Đường 20 Quyết Thắng qua cửa kính.
Rừng vẫn xanh, con đường vẫn vắng, nắng đổ xuống những sườn núi. Cảnh vật không khác lúc đoàn đi vào. Chỉ có cách tôi nhìn nó đã khác.
Trước chuyến đi, màu xanh ấy gợi một Trường Sơn đẹp và yên bình.
Sau chuyến đi, tôi biết dưới màu xanh ấy là một con đường đã được mở bằng máu, mồ hôi và tuổi trẻ. Tôi biết sự bình yên nơi biên giới hôm nay vẫn được giữ bằng những bước chân tuần tra, những đêm trực và cuộc sống còn nhiều thiếu thốn của người lính.
Tôi cũng hiểu rằng hòa bình không phải một khái niệm để nhắc đến trong các ngày kỷ niệm.
Hòa bình là việc một con đường từng hứng bom giờ có thể đưa người qua lại giữa rừng xanh. Là một cột mốc vẫn đứng nguyên giữa biên giới. Là tiếng hát vang lên trong đêm Cà Roòng, nơi những người lính và bà con có thể ngồi bên nhau mà không phải nghe tiếng máy bay hay tiếng bom.
Có những chuyến đi, trở về là khép lại.
Nhưng cũng có những chuyến đi khiến mình nhìn khác đi những điều tưởng đã quá quen thuộc.
Với tôi, Trường Sơn là một chuyến đi như thế.
