INFOGRAPHIC | Nhìn lại hành trình của Đền Cà Roòng - Ngôi đền trên đỉnh Trường Sơn

Nhân dịp chuẩn bị kỷ niệm 50 năm mở đường Trường Sơn, ông Nguyễn Đức Quang - Nguyên Tổng biên tập Tạp chí Nông thôn Việt, một cựu chiến binh từng vượt Trường Sơn vào chiến trường năm 1971, khi ấy đang làm việc tại Báo Sài Gòn Giải Phóng (SGGP) - đã đề xuất với Ban Biên tập cho phép ông cùng nhóm phóng viên trở lại chiến trường xưa.

Chuyến đi kéo dài nửa tháng dọc hai tuyến Đông và Tây Trường Sơn nhằm tìm lại dấu tích lịch sử và thực hiện loạt bài “Trở lại Trường Sơn huyền thoại”. Trực tiếp chứng kiến cảnh vật chẳng còn dấu vết cũ, lại ám ảnh ký ức về sự hy sinh quá lớn của đồng đội, mà đa số hài cốt còn nằm rải rác giữa rừng sâu chưa được tìm thấy, ông Quang day dứt, trăn trở về một nơi thờ tự cho các vong linh liệt sĩ.

Ngay khi Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn do Báo SGGP phát động, ông Quang trở lại Quảng Bình với mong muốn đi hết con đường 20 Quyết Thắng.

Tuy nhiên, chuyến đi bị cản trở do đường quá xấu, xe không thể tiếp tục di chuyển. Lúc chạng vạng tối, khi đứng nhìn về hướng biên giới - nơi có trọng điểm ATP máu lửa - ông cùng các đồng nghiệp đã chắp tay bái vọng.

Tại đây, ông bật lên lời khấn nguyện tâm linh, mong các liệt sĩ phù hộ để nhóm của ông có thể xây dựng thêm những ngôi đền tưởng niệm tại các trọng điểm ác liệt, trong đó có trọng điểm Cà Roòng - ATP.

Sau lời phát động, ông Quang đề xuất ý định xây dựng 4 ngôi đền tưởng niệm tại Quảng Bình, Quảng Trị, Kon Tum và Bình Phước và được Tổng biên tập báo SGGP Trần Thế Tuyển ủng hộ. Nhóm bắt tay vào hành trình vận động quyên góp và tìm kiếm địa điểm.

Sau nhiều lần khảo sát, thương lượng trầy trật, từ năm 2011 đến 2013, chương trình đã vận động được hơn 150 tỷ đồng, xây dựng và bàn giao hơn 1500 căn nhà tình nghĩa cho thân nhân Liệt sĩ, thương binh và đồng bào nghèo dọc tuyến đường Trường Sơn; tài trợ xây dựng 18 công trình phòng học, trạm xá , nhà bán trú tạo các địa phương biên giới. Đặc biệt đã hoàn thành xây dựng 3 ngôi đền tại Bến phà Long Đại (Quảng Bình), Bến Tắt (Quảng Trị) và Ngã ba biên giới Bờ Y (Kon Tum).

Lễ khởi công Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn tại Bến phà Long Đại được tổ chức trong khuôn khổ Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn. Đây là tiền đề quan trọng hình thành ý tưởng xây dựng đền tưởng niệm liệt sĩ trên tuyến Trường Sơn, trong đó có Đền Cà Roòng - ATP.

Ông Quang được Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng Quảng Bình hỗ trợ tổ chức một chuyến đi trọn vẹn trên đường 20 Quyết Thắng nhằm khảo sát vị trí xây đền. Chuyến đi có sự tham gia của Thượng tọa Thích Thanh Phong (trụ trì chùa Vĩnh Nghiêm) - người hứa sẽ cùng vận động tài trợ.

Tuy nhiên, địa hình quá hiểm trở, chiếc xe UAZ phải vật lộn hơn 5 tiếng đồng hồ mới đi hết quãng đường chưa đầy 60km từ hang Tám Cô đến Đồn Biên phòng Cà Roòng.

Vì điều kiện giao thông quá khắc nghiệt, kế hoạch xây đền tại vùng biên giới này đành phải tạm dừng.

Sau khi làm lễ tổng kết Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn, ông Quang chính thức nghỉ hưu. Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn của báo SGGP cũng khép lại 1 năm sau đó. Dự án xây đền tại trọng điểm Cà Roòng - ATP, đường 20 Quyết Thắng tạm thời không có người tiếp tục thực hiện. Lời nguyện ước năm xưa trở thành niềm canh cánh khôn nguôi trong lòng ông.

Trong một lần tới thăm người bạn là ông Dương Công Minh (vốn là một cựu sĩ quan và có cha là liệt sĩ hy sinh tại Trường Sơn), ông Quang đã tâm sự về nỗi băn khoăn cùng lời nguyện ước chưa thành. Nhận được sự đồng cảm sâu sắc, người bạn này đã lập tức nhận lời tài trợ trọn gói cho công trình xây dựng Đền tưởng niệm tại trọng điểm ATP.

Khi ấy, ông Quang đang là Tổng Biên tập Tạp chí Nông thôn Việt.

Khởi công xây dựng công trình

Sau nhiều đi lại khảo sát quãng đường 20, ông Quang đã chọn được một vị trí thuận phong thuỷ: lưng tựa vào núi sát biên giới, mặt nhìn ra bao quát cả thung lũng có các bản dân cư Ma Coong. Thế nhưng vị trí đó lại nằm trong khu vực "phòng thủ biên giới"...

Nhân kỷ niệm ngày Thương binh liệt sĩ 27/07, ngày 26/07/2018, Tỉnh Đoàn Quảng Bình, đơn vị được UBND tỉnh giao làm chủ đầu tư, Ban Biên tập Tạp chí Nông thôn Việt và nhà tài trợ tổ chức Lễ khởi động. (Thời điểm này, các đơn vị có chức trách không thống nhất được địa điểm xây đền nên không thể làm lễ khởi công).
Cuối cùng, phải đến khi có công văn của Bộ Tổng Tham mưu do Tổng tham mưu trưởng Thượng tướng Phan Văn Giang (nay là Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) ký, vị trí do ông Quang chọn để xây dựng đền mới được… “đồng ý”.

Chính thức thi công công trình

Trận lũ lụt lịch sử cuối năm 2020 khiến các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế bị chìm trong mưa lũ. Hệ thống giao thông trên địa bàn nhiều nơi bị tê liệt nhiều ngày liền, làm gián đoạn việc thi công.

Tiếp theo, dịch Covid-19 ập đến, công trường bị phong tỏa. Cứ thế, tiến độ thi công công trình liên tục bị kéo dài…

Trong một chuyến đi kiểm tra tuyến biên giới, Đại tá Trịnh Thanh Bình (Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng Quảng Bình) khi đứng tại công trường đã gọi điện báo tin vui cho ông Quang rằng công trình Đền tưởng niệm đang tiến gần đến giai đoạn hoàn thành.

Thực hiện nghi thức đúc các vật phẩm cung tiến vào ngôi đền

Tại thị trấn Lâm thuộc huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định lúc bấy giờ, đại diện Tạp chí Nông thôn Việt và nhà tài trợ công trình Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn, Đường 20 Quyết Thắng - Trọng điểm Cà Roòng - ATP, đã dự lễ dâng hương và thực hiện các nghi thức để đúc các vật phẩm: đại hồng chung, hạc và lư hương cung tiến vào ngôi đền này.

Chuông nặng 1,5 tấn, do cơ sở đúc đồng nổi tiếng Tân Huyền ở làng nghề đúc đồng Ý Yên - Nam Định thực hiện.

Trên thân chuông có khắc dòng chữ: “Một tiếng chuông ngân/Núi rừng đồng vọng/Đất trời chuyển động/Liệt sĩ hiển linh”.

Cùng với đại hồng chung, một tấm bia đá nguyên khối cao 2,1m, đế 0,3m ghi lại lịch sử, địa danh, sự tích và tri ân các anh hùng liệt sĩ đã chiến đấu, hy sinh trên mảnh đất này cũng sẽ được đưa về an vị tại đền thờ.

Lễ rước anh linh các anh hùng liệt sĩ và Đại lễ cầu siêu

Trước ngày khánh thành, Ban Tổ chức đã tổ chức Lễ rước anh linh các anh hùng liệt sĩ từ cột mốc biên giới 543 giữa Việt Nam và Lào về phối thờ tại Đền, đồng thời cử hành Đại lễ cầu siêu tưởng niệm các liệt sĩ đã hy sinh trên tuyến Trường Sơn và Đường 20 Quyết Thắng.
Ngay trước lễ rước, một trận mưa xối xả trút xuống vùng biên cương này. Mưa tầm tã, cuốn trôi bụi đỏ trên những lối mòn, rửa sạch mái đền, những bậc đá và cả những xao động trong lòng người. Trên tam cấp dẫn lên đền, nước mưa chảy xuống như thác. Dòng nước ban đầu đục ngầu, nhưng chừng mươi phút sau thì trắng xóa. Các cựu chiến binh nói với nhau: "Mưa rửa đền!".

Khánh thành Đền Cà Roòng - ATP

Đền Tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn - Đường 20 Quyết Thắng, trọng điểm Cà Roòng - ATP chính thức được khánh thành.

Triển khai giai đoạn 2 của công trình

Ban Tổ chức tiếp tục khảo sát, hoàn thiện cảnh quan, trồng cây xanh, bổ sung các hạng mục phụ trợ, từng bước xây dựng Đền trở thành không gian tưởng niệm trang nghiêm, là địa chỉ về nguồn nổi bật ở Trường Sơn.

Mở tuyến đường ô tô lên đền

Ngôi đền đã đi vào hoạt động, đón nhiều đoàn hành hương, về nguồn. Nhưng với kiến trúc lúc bấy giờ, chỉ có duy nhất một con đường để đi từ sân hạ lên đến đền, đi bộ qua 198 bậc tam cấp. Người cao tuổi, thương binh rất khó để vượt qua "đoạn đường" này.

Sau nhiều lần suy tính, trao đổi, cuối cùng, Ban Tổ chức chương trình đã chọn phương án làm đường đi xe vòng lên bên trái đền. Con đường khoảng hơn 300m, chi phí xây dựng 3 tỷ đồng được vận động thêm từ nhà tài trợ.

Trong quá trình làm việc với các cựu chiến binh Trường Sơn và lãnh đạo địa phương, định hướng phát huy giá trị Đền Cà Roòng được xác định rõ hơn, hướng tới trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống và điểm đến trong tuyến du lịch lịch sử - tâm linh của Quảng Bình (nay là Quảng Trị).

An vị tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ban Tổ chức Chương trình Nghĩa tình Biên giới - Tạp chí Nông thôn Việt phối hợp với Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng và Tỉnh đoàn Quảng Bình tổ chức Lễ an vị tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đền.

Quỹ Hạnh phúc cho mọi người (Hà Nội) đã cung tiến tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tại Đền. Bức tượng Bác Hồ được đúc bằng đồng, cao gần 1m, tái hiện hình ảnh Bác Hồ ngồi đọc báo, từ bức ảnh lịch sử chụp năm 1959 - năm Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Bộ Chính trị quyết định mở tuyến đường chiến lược Trường Sơn.

Đêm tưởng niệm và nghi lễ rước tượng Bác Hồ

288 ngọn nến đã được thắp lên giữa rừng sâu trong một chương trình tưởng niệm đặc biệt.

Nghi thức rước Tượng Bác Hồ về đền - phục dựng theo hình ảnh năm 1959, thời điểm Bác và Bộ Chính trị ra quyết định mở đường Trường Sơn, đã diễn ra trang nghiêm, như một cuộc trở về bên những người con chưa kịp về với đất mẹ.

288 ngọn nến được thắp quanh đền, mỗi ngọn nến tượng trưng cho một linh hồn chưa từng được gọi tên.

Tượng Bác Hồ - phục dựng từ bức ảnh Bác năm 1959 khi Bác và Bộ Chính trị ra quyết định mở đường Trường Sơn - được rước vào đền trong không khí trang nghiêm, như một lần trở lại giữa những người con chưa từng kịp trở về.

Đêm nhạc tri ân “Hát cho người nằm lại giữa đại ngàn” do các nghệ sĩ Trang Dung, Sim Nông, Lê Mạnh Cường thể hiện.

Lễ rước vong linh liệt sĩ từ đất bạn Lào về nước, an vị tại Đền Cà Roòng

Lễ rước vong linh các liệt sĩ hy sinh trên các trọng điểm đường 20 Quyết Thắng thuộc nước bạn Lào - những người nằm lại nơi rừng sâu, không mộ chí, không thân nhân - được đón về an vị tại đền Cà Roòng - ATP.

Bốn năm, ngọn lửa tri ân chưa bao giờ tắt

Bốn năm sau ngày khánh thành, Đền Cà Roòng đã trở thành nơi hội tụ của ký ức Trường Sơn và nghĩa tình đồng đội. Trong làn khói hương giữa đại ngàn, những người lính năm xưa cùng các thế hệ hôm nay trở về tri ân đồng đội đã hy sinh trên Đường 20 Quyết Thắng.

Ông Nguyễn Đức Quang – lúc này với cương vị là Phó Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT Việt Nam) - đã dẫn đầu đoàn công tác gồm lãnh đạo Tổng hội, nguyên cán bộ trung ương và các doanh nghiệp thực hiện chuyến hành trình về nguồn đầy ý nghĩa.

Đoàn đã đến dâng hương tri ân các anh hùng liệt sĩ tại Hang Tám Cô, Hang Y Tá và Đền tưởng niệm trọng điểm Cà Roòng - ATP.

Bên cạnh các hoạt động tri ân tâm linh, đoàn cũng đại diện Ban Vận động Chương trình Nghĩa tình biên giới của Tạp chí Nông thôn Việt giao lưu, trao tặng quà cho xã Thượng Trạch, Đồn biên phòng Cà Roòng và trao khoản kinh phí 150 triệu đồng cho Bộ đội Biên phòng Quảng Trị để thực hiện công trình "Ánh sáng vùng biên", mang điện lưới quốc gia về các bản làng xa xôi.

Trong lúc dâng hương tại đền Cà Roòng, cả đoàn chứng kiến những nén hương cháy bùng thành lửa ngọn dưới trời mưa. Lư hương giữa trời, mưa thì không ngớt, mà lửa cứ thế cháy thành ngọn. Trong tâm thức thiêng liêng của những người đã đi qua chiến tranh, chứng kiến sinh tử, đó là khoảnh khắc kết nối giữa lòng thành của người sống với anh linh người đã khuất.