Đời sống
500 ngày đêm và đường về quê mẹ
Người ta thường nói về chiến tranh bằng những con số, những trận đánh, hay những trang sử hào hùng. Nhưng dưới lòng đất đen, nơi chiến dịch 500 ngày đêm đang miệt mài đào xới, không có sử thi nào cả. Ở đó chỉ có sự tĩnh lặng đến rợn người của những linh hồn đang chờ đợi được gọi tên.
Chúng ta thường đi tìm các liệt sĩ, nhưng liệu đã bao giờ ta tự hỏi: Có khi nào chính các anh là người đang mòn mỏi đi tìm đường trở về với chúng ta không?
Một hình hài khác của nỗi đau
Chúng ta gọi họ là "liệt sĩ chưa xác định danh tính". Nhưng đó là cách gọi của người sống. Với đất mẹ, họ có tên. Cái tên cha sinh mẹ đẻ. Cái tên được gọi thuở chào đời. Người thân, hàng xóm, bạn bè, vợ chồng, người yêu, thầy cô... đã từng gọi họ.
Họ đi mãi không về. Đất đã ôm lấy họ, ủ ấm họ bằng tình mẫu tử thiêng liêng nhất, biến xương máu của họ thành phù sa, thành màu lá.
Nỗi đau ở đây không chỉ là sự hy sinh, mà là một sự lãng quên dần theo năm tháng. Khi những người thân cuối cùng của họ cũng khuất bóng, những cái tên ấy sẽ đi về đâu?
Chiến dịch 500 ngày đêm này, thực chất, là cuộc giải cứu những ký ức khỏi sự xóa nhòa của thời gian. Đó là cuộc chạy đua để níu giữ lại một sự hiện diện. Rằng họ đã từng tồn tại, đã từng yêu, đã từng có một giấc mơ bình dị trước khi hóa thành tro bụi.
500 ngày đêm - khoa học và "sợi dây" vô hình
Việc xác định ADN không đơn thuần là một thủ tục pháp y. Trong ánh mắt của những người làm công tác tìm kiếm, đó là hành trình nối lại sợi dây bị đứt.
Mỗi mẫu ADN được trích xuất từ những mảnh xương khô cằn chính là một "địa chỉ nhà".
Đó là những mã gen chứa đựng ánh mắt của người mẹ, nụ cười của người vợ, và cả giọng nói của những đứa trẻ chưa kịp chào đời đã mất cha.
Khi kết quả khớp nối, không chỉ có danh tính được khôi phục, mà một mảnh linh hồn đã lưu lạc nửa thế kỷ được phép "nhập" trở lại vào lòng gia đình.
Những "người canh giữ" dưới đất đen
Hãy thử hình dung, hàng vạn người lính nằm đó, trong bóng tối vĩnh hằng, giữa những rễ cây đâm xuyên và những mạch nước ngầm chảy mãi. Họ không cần hoa, không cần khói hương, họ chỉ cần được công nhận.
Cho nên, một phút lặng yên, nhìn về chiến dịch này, ta thấy có sự khác lạ.
Chúng ta không chỉ tìm hài cốt, chúng ta đang tìm cách trả lại sự tự do cho những linh hồn bị “giam cầm” trong đất đen. Một chiến sĩ nằm xuống vì độc lập của dân tộc là một người hùng, nhưng một chiến sĩ nằm xuống mà không được ai gọi tên chính xác là một nỗi đau chưa dứt.
500 ngày đêm là một khoảng thời gian hữu hạn, nhưng nỗ lực của con người là vô hạn. Những người đi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, cũng giống như những người gỡ mìn trong đêm. Họ đối diện với quá khứ, với những mảnh vụn của chiến tranh, và với cả những giọt nước mắt chưa bao giờ khô cạn của những người mẹ, người vợ, đứa con.
Cả nước, hàng triệu hàng triệu ánh nhìn đang dõi theo từng lớp đất đen hiện dần sau những nhát cuốc. Hàng triệu hàng triệu đôi tai đang ngóng phút thông báo mẫu ADN này có khớp với thân nhân mình không.
Lịch sử sẽ phải ghi nhớ những phút giây này. 500 ngày đêm của 50 năm, 60 năm, 70 và hơn thế nữa, chờ đợi. Chưa bao giờ dân tộc này sống với giây phút mong tin như thế. Nó khác hẳn thời khắc thống nhất hai miền, bởi hơn 50 năm rồi, vô vọng đã trở thành một từ khóa thường trực trong giấc mơ mong tìm được hài cốt người thân, dẫu giấc mơ chưa bao giờ dứt.
Dõi theo họ, bỗng nghĩ, nếu một ngày nào đó, bạn đi ngang qua một khu mộ, hay thấy một nhóm người đang cúi mình trên những hố đào sâu, hãy dừng lại một chút. Đừng chỉ nhìn đó là công việc của chính quyền hay các đoàn thể. Hãy nhìn đó là cuộc hội ngộ của những dòng máu.
Những cái tên chưa xác định ấy không phải là những con số trên bia đá. Họ là những người trẻ từng khao khát được sống, được yêu, được già đi bên cạnh những người thân yêu. Họ đang chờ đợi, không phải chờ một sự tôn vinh nào đó, mà chờ một cái chạm tay. Sự chạm tay của người thân, của hậu thế, để biết rằng người sống vẫn nhớ, người sống đã tìm thấy, và bây giờ, các anh có thể ngủ yên.
Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là một chiến dịch thông thường. Đó là một lời hứa của những người còn sống gửi đến những người đã khuất: Rằng sự hy sinh của các anh là định mệnh, nhưng những cái tên thì còn mãi.
