Nông sản

3,8%: Đỉnh cao hay chỉ là bước đệm cho 74 tỷ?

Nửa chặng đường năm 2026 khép lại với những tín hiệu khả quan: tăng trưởng 3,8%, xuất khẩu 35 tỉ USD. Đó là những con số biết nói, phản ánh sức chống chịu của một ngành vốn được xem là "trụ đỡ" quốc gia trước những cú sốc từ thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, nếu nhìn thẳng vào yêu cầu của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tại hội nghị sơ kết của ngành vào ngày 2/7, thì 3,8% mới chỉ là mức duy trì để chúng ta không bị lùi lại phía sau.

Để đạt được con số 74 tỉ USD khi năm 2026 đã đi qua nửa chặng đường, áp lực dồn lên vai toàn ngành là rất lớn. Câu chuyện không còn là việc làm sao để nông dân gieo trồng nhiều hơn, mà là làm sao để nông sản sau khi thu hoạch không bị "tắc" tại các cửa khẩu, không bị kẹt trong những rổ thủ tục hành chính.

Thành công lớn nhất trong nửa năm qua có lẽ không nằm ở sản lượng, mà là công nghệ: gần 70 triệu thửa đất đã được số hóa. Khi đất đai được đưa lên bản đồ số, chúng ta mới có cơ sở để minh bạch hóa mọi thứ. Thế nhưng, dữ liệu đã có trong tay, câu hỏi cốt tử vẫn còn đó: Chúng ta sẽ dùng nó để phục vụ nông dân, hay vẫn tiếp tục dùng nó như một công cụ để "gác cổng" cho các quy trình hành chính?

Những "điểm nghẽn" mang tên thủ tục

Phó Thủ tướng đã chỉ rõ những điểm nghẽn: Giải ngân vốn đầu tư công chậm, quy định chồng chéo và sự phối hợp liên ngành rời rạc. Đây không phải là chuyện mới, nhưng trong năm 2026, thời điểm mà các cam kết quốc tế trở nên khắt khe hơn bao giờ hết, thì nó trở thành rào cản sống còn.

Bộ NN - MT hiện quản lý tới 17 lĩnh vực sau sáp nhập. Quy mô càng lớn, "độ trễ" trong thực thi càng cao, nếu thiếu đi một hệ điều hành tinh gọn.

Hãy nhìn vào việc cấp mã số vùng trồng: Đây là "hộ chiếu" để nông sản xuất ngoại. Nếu doanh nghiệp vẫn phải chờ đợi hàng tháng trời, vì sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa các địa phương và bộ ngành, thì dù nông sản có đạt chuẩn quốc tế cũng sẽ lỡ nhịp xuất khẩu. Thực tế đang tồn tại một nghịch lý: Hạ tầng kỹ thuật số đã có, nhưng tư duy quản lý vẫn còn dừng lại ở thời kỳ giấy tờ.

Đã đến lúc xóa bỏ tư duy "gác cổng"

Lời giải cho bài toán tăng trưởng không nằm ở việc tăng thêm diện tích, mà nằm ở việc tăng tốc độ dòng chảy thương mại. Lệnh của Chính phủ là phải có kịch bản chi tiết, nhưng kịch bản sẽ vô nghĩa, con số 74 tỷ trên sẽ khó đặt, nếu tư duy người thực thi không đổi.

Đã đến lúc ngành phải chuyển dịch hoàn toàn từ vai trò "người kiểm soát" (chuyên đi bắt lỗi và cấp phép), sang vai trò "người kiến tạo" (đơn giản hóa và hỗ trợ).

Khi dữ liệu thửa đất đã số hóa, việc cấp mã số vùng trồng phải là một cú click chuột tự động, thay vì một quy trình xin duyệt thủ công mất hàng chục bước. Doanh nghiệp cần một môi trường mà ở đó, các tiêu chuẩn như "thẻ vàng" EC hay các hàng rào xanh của châu Âu là công cụ để họ nâng cấp giá trị, chứ không phải là những chốt chặn để họ phải tìm cách "lách". Nếu chúng ta tiếp tục coi doanh nghiệp là đối tượng để quản lý thay vì là đối tác chiến lược, thì con số 74 tỉ USD mãi mãi là một đích đến xa vời.

Cuộc đua 74 tỉ USD không chỉ là con số trên báo cáo, mà là phép thử về bản lĩnh của toàn bộ hệ thống từ trung ương đến địa phương.

Tại nhiều địa phương, sự e ngại, sợ sai và tâm lý chờ đợi chỉ đạo, vẫn còn nặng nề. Chính phủ muốn thay đổi hệ tư duy, nhưng nếu địa phương không dám mạnh dạn gỡ rối, nếu cán bộ thực thi vẫn giữ thói quen "an toàn là trên hết", thì mọi chính sách đều nằm trên giấy. Quản lý nông nghiệp bây giờ là là chuyện quản trị dữ liệu và kết nối thị trường. Con số 74 tỷ hay hơn thế nữa, hoặc thấp hơn, không về là con số chết, mà đó là câu chuyện chuyển động của một hệ điều hành.

HƯƠNG SƠN