Chuyện làm ăn
Trái bồ kết gãy làm nên sự nghiệp
Với những trái bồ kết gãy bạn làm được gì? Còn với chị Huỳnh Thị Anh Đào, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Sản xuất Thương mại Minh Quân, vật tưởng bỏ đi ấy lại làm nên sự nghiệp.
Ban đầu chị Đào dùng bồ kết để kiếm sống, sau đó chị làm với tất thảy đam mê, để cuối cùng là trách nhiệm với người nông dân, với những vùng cây thuốc và với chính giá trị của dược liệu Việt Nam. Và chị nói, cơ duyên để chị đến với nghề chính là nhờ có hai người thầy trợ giúp.
Người thầy thứ nhất: Bồ kết gãy, đó là tiền!
Chị Đào không xuất thân từ ngành y hay ngành dược.
Sinh ra và lớn lên khu làng hoa Gò Vấp, nên thanh xuân, chị nghĩ mình sẽ gắn đời với cây mai. Nhưng rồi, thị trường nhiều biến động. Nghề cũ không còn nuôi nổi gia đình. Chị chuyển sang thu mua thảo dược. Ban đầu chị mua bán đủ loại, sau dần, chị chọn thu và bán trái bồ kết.
Và rồi một ngày mưa gần hai mươi năm trước đã thay đổi con đường của chị.
Hôm ấy, chị mang bồ kết đến giao cho một kho dược liệu của một người Hoa khu Chợ Lớn. Ông chủ cầm từng trái bồ kết lên xem rất lâu. Ông hỏi: Vì sao hàng của chị nguyên trái, còn nơi khác thì gãy vụn? Chị thật thà kể rằng mình luôn lựa trái đẹp để bán, phần gãy chất đầy sân, không biết dùng vào việc gì.
Người đàn ông ấy mỉm cười. Ông nói chính những thứ bị bỏ đi ấy mới có thể trở thành tiền. Ông nói phải nghiền bồ kết thành bột, phối hợp với các vị thuốc Bắc để chăm sóc tóc và da đầu.
Nhìn thấy sự ham học của chị Đào, người thầy người Hoa nhận truyền nghề. Những buổi học diễn ra lặng lẽ trong mùa thu mua bồ kết. Ban ngày chị đi giao hàng. Tối đến mới tìm đến học ở ngay phòng thuốc của người lương y già ấy.
Chị nhớ lại: “Không có tập ghi, không có máy ghi âm gì cả. Thầy bắt tôi học bằng trí nhớ, và các giác quan, cảm nhận từ đôi tay, mũi, mắt nhìn, và cả đầu lưỡi dùng nếm thử… ”.
Đêm về, chị lại ngồi tỉ mẩn chép lại từng lời thầy, chỗ nào quên, hôm sau mang hỏi thầy, và ráng nhớ. Người thầy chỉ dặn một câu: “Hãy dùng nghề để giúp người trước khi nghĩ đến chuyện kiếm tiền”.
Đến hôm nay, chị vẫn xem đó là lời dạy quan trọng nhất trong cuộc đời mình. Ít lâu sau, người thầy sang Mỹ định cư. Chị ở lại, và bước tiếp con đường làm dược liệu.
Người thầy thứ hai: Bài học tử tế và chuyên nghiệp
Những gói bột gội đầu đầu tiên được làm bằng tay. Với chiếc cối xay và những túi nilon đơn giản cùng công thức đã được thầy cùng chính chị bao ngày vất vả đo đi, cân lại với niềm tin rằng sản phẩm tốt sẽ tìm được người dùng.
Thế nhưng khi mang hàng ra khu dược liệu Chợ Lớn chào bán, chị bị dội ngược. Có người chê sản phẩm quá thủ công, người khác thì nghi ngờ chất lượng. Nhưng chị Đào không bỏ cuộc. Mỗi ngày cứ mang những túi bột dược liệu ấy mời chào, giới thiệu. Có người dùng thử rồi có người nhận thu mua. Có cửa hàng yêu cầu giao độc quyền…
Rồi trong những khó khăn, chật vật ấy, chị gặp lương y Thuận An, một nhà nghiên cứu và giảng dạy về Đông y. Khi tình cờ thấy chị mang bột bồ kết đi giao, ông xin xem thử sản phẩm.
Cầm trên tay chất bột mịn màng ấy, ông đưa lên ngửi, rồi còn nếm vị. Không như các khách hàng khác, ông không hỏi nhiều về công thức, mà lắng nghe chị trình bày tỉ mỉ. Sau cùng, ông chỉ nói: “Tôi mua số bột này cho cô vì cô tử tế và thật thà. Làm dược liệu, đức tính này quý nhất”.
Chị Đào không ngờ ông Thuận An mang thứ bột ấy sang tận Mỹ giới thiệu. Đó là đơn hàng đầu tiên mở ra cánh cửa mới. Từ vài chục gói, đến vài trăm gói. Rồi hàng ngàn sản phẩm. Nhu cầu tăng lên, khó khăn cũng nhiều hơn.
Ông Thuận An chỉ thẳng: “Muốn tồn tại phải có doanh nghiệp, phải có tiêu chuẩn, phải công bố chất lượng, phải sản xuất bài bản. Còn muốn xuất ra nước ngoài, cô phải chịu cực hơn nữa kìa”.
Nhưng khi ấy, năm 2017, chị không có vốn, không có nhà xưởng. Chị lại bắt đầu từ con số gần như bằng không.
Nhưng rất may, bên cạnh chị luôn có chồng, anh Tống Minh Đẳng âm thầm trợ sức cho vợ trước cả những thử thách của thị trường, lẫn sự khắt nghiệt của thời tiết, mùa vụ… Chính anh là người động viên, mở hướng để chị quyết tâm lập công ty và cùng chị chèo lái con thuyền từ đó đến nay.
Làm, vì không chịu mang tiếng là hàng Trung Quốc!
Lý do lập công ty ngoài việc gửi hàng xuất khẩu, còn bởi vì anh chị không chịu nổi khi hàng của mình mang tiếng là hàng Trung Quốc.
Anh chị muốn những sản phẩm tinh túy từ đất và đôi tay người Việt phải có tên gọi, chỗ đứng trên thị trường dược liệu. Dù ban đầu, đó chỉ là sản phẩm từ những trái bồ kết gãy!
Vậy là họ bắt tay vào việc khó, bởi những người chỉ chuyên làm, điều chế, trồng trọt, giờ phải rộng mở việc kinh doanh không chút dễ dàng.
Thế nhưng như chị nói: “Chúng tôi đã cùng nhau đi qua những ngày gian khó nhất của dịch COVDI-19 rồi nên bây giờ là nâng chất lượng sản phẩm, ổn định sản xuất để tăng uy tín thương hiệu, mở rộng đầu ra cho những người nông dân liên kết đảm bảo cuộc sống, gắn dài lâu với nghề!”.
Một điều khiến chị Đào trăn trở là nhiều kinh nghiệm dân gian đang dần mai một. Không ít người cao tuổi biết cây thuốc nào chữa bệnh gì, biết mùa nào dược tính cao nhất, còn biết cả cách phối vị vô cùng độc đáo. Nhưng lớp trẻ thì hiếm vô cùng.
Chị Đào ưu tư: “Tôi lo là lớp trẻ ít người chịu theo nghề. Nếu không được gìn giữ, không chỉ là những cây dược liệu bản địa mà cả những tri thức quý sẽ mất đi cùng thế hệ trước. Cho nên vừa khai thác, tôi luôn vừa sưu tầm nghiên cứu tiếp các bài thuốc dân gian. Cũng có lẽ vì vậy, mà Minh Quân có chỗ đứng trong thị trường dược liệu”.
Hiện nay, Công ty Minh Quân đang liên kết cùng nhiều hộ dân ở các xã Ea Súp và Phước An cũ, nay là xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk để xây dựng vùng nguyên liệu. Mỗi hộ chỉ vài sào đến 1, 2 mẫu. Nhưng tất cả đều phải tuân thủ cùng một nguyên tắc dù là trồng chanh, sả, gừng, chùm ngây hay ngải cứu đều không được sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, không thu hái non, không phơi sấy tùy tiện. Minh Quân không yêu cầu tất cả các đối tác phải sản suất, gieo trồng hàng loạt mà đăng ký sản lượng theo nhu cầu của công ty theo lộ trình định sẵn từng năm. Doanh nghiệp cam kết thu mua với giá cao hơn thị trường.
Bây giờ Minh Quân có đến mấy chục dòng sản phẩm. Từ bột bồ kết, Công ty Minh Quân đã phát triển thêm dầu gội, tinh dầu, sản phẩm ngâm chân và nhiều dòng thảo dược khác.
***
Nhìn lại chặng đường đã qua, chị Đào ít nhắc đến doanh thu. Chị thường kể về người thầy người Hoa đã truyền nghề, về lương y Thuận An tiếp lửa. Về những hộ nông dân vẫn kiên trì giữ vùng nguyên liệu. Về những cây thuốc từng bị xem là cỏ dại nhưng nay mang lại sinh kế cho nhiều gia đình. Và về bản thân, chị không giới thiệu mình như một doanh nhân mà chỉ là một người âm thầm đi cùng cây thuốc suốt nhiều năm, không chỉ để làm ra một sản phẩm, mà còn để giữ lại một nghề.