Nam dược

Phụ nữ tuổi 35+: Khi cơ thể bật chế độ bảo tồn

Theo học thuyết thiên quý trong sách Hoàng đế Nội kinh, khi phụ nữ (PN) bước sang tuổi 35 (thiên quý 5) và 42 tuổi (thiên quý 6) là lúc cơ thể bước vào giai đoạn suy giảm tự nhiên. Đây không phải bệnh lý, mà là quy luật sinh học bình thường của tạo hóa.

Mạch dương minh rồi đến cả ba dương mạch - các kinh mạch quản về khí huyết - đều suy giảm. Khí huyết không còn dồi dào như trước, quá trình lão hóa bắt đầu tăng tốc. Nhiều phụ nữ bắt đầu thấy xuất hiện một vài hoặc nhiều triệu chứng: da khô hơn, nếp nhăn; tóc rụng nhiều hơn; dễ tăng cân, đặc biệt vùng bụng; khó ngủ, ngủ không sâu; dễ mệt, khó hồi sức; đau mỏi vai gáy, xương khớp; kinh nguyệt thay đổi, giảm ham muốn; cảm xúc thất thường, dễ cáu gắt hoặc tủi thân vô cớ.

Đây là lời nhắc nhở rằng cơ thể cần được chăm sóc theo cách riêng. Như một cái cây đến giai đoạn cần được nuôi rễ, dưỡng đất và bảo tồn nhựa sống để có thể tiếp tục xanh tốt qua những mùa mưa nắng khắc nghiệt phía trước.

Người PN hiện đại: giỏi giang nhưng kiệt sức

Trớ trêu thay, đây lại là giai đoạn người PN phải gồng mình nhiều nhất.

Ở tuổi đôi mươi, PN chỉ cần lo cho bản thân. Nhưng đến tuổi 35 – 49, PN thường cùng lúc đảm nhận quá nhiều vai trò. Xã hội ngày nay vô hình trung đã tạo ra hình mẫu một “siêu nhân nữ”. Họ vừa độc lập tài chính, vừa đảm việc nhà, vừa nuôi con tốt, vừa giữ hôn nhân hạnh phúc, vừa phải trẻ đẹp, dịu dàng và luôn ổn định cảm xúc.

Nhiều phụ nữ tuổi 35+ sống trong trạng thái “luôn vội, luôn bận, luôn lo, luôn căng và luôn cố gắng”. Thời gian dành cho các nhu cầu tối thiểu của bản thân là ăn, ngủ, nghỉ đều ở mức tranh thủ.

Vậy nên, bạn ngủ nhưng thần kinh không được nghỉ. Ăn nhưng cơ thể không chuyển hóa tốt. Cười nhưng bên trong đã cạn năng lượng. Điều nguy hiểm là sự hao tổn này diễn ra âm thầm suốt nhiều năm. Và rồi, cơ thể bắt đầu phản kháng theo cách riêng của nó.

Cuộc nổi loạn của cơ thể

Vì bị đối xử bất công nên cơ thể “đổi tính”, trở nên nổi loạn. Dù bạn ăn không nhiều nhưng vẫn tăng cân, đặc biệt vùng bụng. Có người thường xuyên mệt mỏi dù kết quả khám tổng quát chưa có gì nghiêm trọng. Có người dễ cáu gắt, dễ tủi thân, cảm xúc lên xuống thất thường mà chính bản thân cũng không hiểu vì sao. Đó chính là những tín hiệu cầu cứu rất rõ.

Thừa cân nhưng khí huyết vẫn thiếu là vấn đề nhiều PN gặp phải. Theo Đông y, sau tuổi 35, tỳ vị là cơ quan bị suy giảm đầu tiên. Đây vốn là cơ quan tiêu hóa, là “nhà máy sản xuất khí huyết”. Khi tỳ vị yếu đi, cơ thể không còn chuyển hóa thức ăn hiệu quả như trước. Cân nặng tăng lên nhưng khí huyết, năng lượng lại bị suy giảm. Bên ngoài có thể tăng mỡ, giữ nước, bụng to… Nhưng bên trong lại mệt mỏi, thiếu năng lượng. Tóc rụng, mất ngủ, da xỉn màu và tinh thần kiệt quệ.

Đó là kiểu của một nhà máy vận hành quá tải suốt nhiều năm, hệ thống chuyển hóa bắt đầu ùn tắc. Năng lượng không còn được tạo ra hiệu quả, nhưng “rác tồn kho” lại ngày càng nhiều hơn.

Nhưng đó chưa phải toàn bộ vấn đề. Can đởm – cơ quan điều tiết cảm xúc - cũng chịu tổn thương do áp lực cảm xúc kéo dài. Nó quay ngược lại tấn công tỳ vị.

Người PN sống luôn phải lo nghĩ, nhẫn nhịn, cố gắng và chịu trách nhiệm quá lâu thường rất dễ gặp các biểu hiện như đầy bụng, khó tiêu, mất ngủ, đau đầu, tức ngực, tăng cân vùng bụng hoặc rối loạn nội tiết.

Nguyên tắc vàng giúp bảo tồn khí huyết, chống tăng cân

Không nên để có bệnh mới chữa. Phụ nữ tuổi 35+ cần học cách bảo tồn sinh lực trước khi cơ thể cạn kiệt. Bắt đầu bằng việc dưỡng tỳ vị đúng cách. Bởi sau tuổi 35, điều quan trọng không còn là ăn ít để giữ dáng, mà là ăn đúng để cơ thể còn đủ khí huyết và năng lượng vận hành.

3 nguyên tắc vàng dưỡng tỳ vị là: Ăn ấm, không ăn lạnh. Ăn đúng giờ, không bỏ bữa, đặc biệt là bữa sáng. Ăn vừa phải, không ăn quá no, nhất là buổi tối.

Dưỡng tỳ vị thực ra khá đơn giản, không cầu kỳ. Kinh vị vượng nhất lúc 7h - 9h sáng, kinh tỳ vượng lúc 9h - 11h. Vì vậy, bảo đảm luôn ăn sáng trong khoảng thời gian này là cách quan trọng nhất để nuôi tỳ vị. Thực phẩm ưu tiên là gạo lứt kết hợp gạo trắng, khoai lang, bí đỏ, cà rốt, súp lơ, bông cải, rau củ, thịt gà ta, thịt nạc heo, đậu phụ. Nên chế biến dạng dễ tiêu hóa: hầm, cháo, súp ấm nóng, luộc, hấp. Nhịn ăn sáng chính là hành động tàn phá khí huyết nhanh nhất.

Thực phẩm sống, lạnh như kem, nước đá; rau sống, gỏi, salad trộn; đồ chiên rán, dầu mỡ; sữa bò tươi lạnh; thực phẩm công nghiệp… đều tạo gánh nặng cho tỳ vị nên cần hạn chế.

Nếu ăn uống khó tiêu, đầy bụng, ăn không ngon miệng thì có thể đưa vào thực đơn một số loại thảo dược giúp khỏe tỳ vị tỳ êm dịu như: Hoài sơn (củ mài), hạt sen, ý dĩ, nấm phục linh, dùng trong món cháo, món hầm; vỏ quýt khô, táo mèo dùng hãm trà uống sau bữa ăn có nhiều đạm. Lưu ý, PN có thai cần tham khảo ý kiến của thầy thuốc chuyên khoa.

Chị em cần ngừng hành hạ hệ tiêu hóa bằng những kiểu giảm cân cực đoan. Bởi càng ép cân, cơ thể càng suy chuyển hóa và càng tích mỡ mạnh hơn.

Học cách cho cảm xúc một lối thoát

Không chỉ tỳ vị, cảm xúc bị dồn nén suốt nhiều năm cũng bào mòn sức khỏe phụ nữ tuổi 35+. PN không nên cố "nuốt" cảm xúc vào trong để giữ hình ảnh hoàn hảo. Khi bị tích tụ trong thời gian dài chúng sẽ âm thầm biến thành những vết nám, mất ngủ, đau đầu, rối loạn nội tiết, kinh nguyệt và kiệt quệ tinh thần.

Để cân bằng cảm xúc, PN cần học cách dưỡng can đởm. Đơn giản chỉ bằng những điều rất nhỏ: đi bộ dưới nắng sớm, ngắm nhìn thiên nhiên, hít thở không khí trong lành; chăm sóc vài chậu cây xanh ngoài ban công; chơi thể thao vui vẻ; chia sẻ cảm xúc với người thân, bạn bè hoặc viết nhật ký để giải tỏa những ấm ức trong lòng, hay đơn giản là cho phép bản thân được nghỉ ngơi mà không cảm thấy tội lỗi.

Mỗi sáng thức dậy hoặc trước khi ngủ, xoa bóp mặt trong từ đùi xuống bàn chân; nắm tay lại thành nắm, đấm dọc theo mặt ngoài của hai đùi (từ hông xuống đầu gối). Đây là đường chạy của kinh can và đởm, giúp đả thông khí huyết, bài trừ độc tố, làm thư thái tinh thần.

PN ở tuổi này còn cần dưỡng tâm nhiều hơn dưỡng sắc. Bởi một tinh thần luôn căng như dây đàn sẽ bào mòn cơ thể nhanh hơn cả tuổi tác. Học cách buông bớt những kỳ vọng quá mức, bớt cầu toàn, bớt ôm đồm và bớt cố trở thành “siêu nhân” lại là bài dưỡng sinh quan trọng nhất.

Sau tất cả, ngủ đúng giờ (trước 23 giờ đêm), ngủ đủ và sâu là cách để dưỡng can đởm, dưỡng tâm thần và giúp cơ thể phục hồi tốt nhất.

Vận động để hồi phục, không phải để “hành xác”

Sau khi học cách ăn uống và cân bằng cảm xúc, điều tiếp theo PN tuổi này cần thay đổi là tư duy tập luyện. Vận động vừa đủ vừa không làm mất cơ, lại kích thích cơ phát triển, đồng thời lưu thông khí huyết.

Ngược lại, những bài tập đốt calo cực đoan hay tập luyện quá sức kéo dài lại gây nguy cơ phá hủy cơ bắp, tích mỡ thừa (đặc biệt ở bụng), suy giảm hệ miễn dịch, và làm chậm quá trình phục hồi thể lực.

Đi bộ nhanh mỗi ngày 30 phút vừa giúp điều hòa insulin, ngừa loãng xương, giảm mỡ nội tạng, vừa tăng tuần hoàn và còn giúp thư giãn tinh thần. Yoga, bơi lội, khí công…cũng là những lựa chọn thông minh

Dù là tập môn gì thì mục tiêu không phải là ép cân bằng mọi giá. Mà là giữ cho cơ thể còn sức sống, xương khớp còn linh hoạt và tinh thần nhẹ nhõm.

Bài dưỡng sinh sâu sắc nhất: học cách dịu dàng với chính mình

Điều PN ở thiên quý 5 & 6 cần nhất không phải là trẻ đẹp, hoàn hảo và mạnh mẽ mãi. PN cần được nghỉ mà không thấy có lỗi, được sống đúng nhịp cơ thể, được yêu thương nhiều hơn. Bài dưỡng sinh sâu sắc nhất là học cách dịu dàng và nâng niu chính mình khi nó đã đi qua gần nửa cuộc đời đầy vất vả.

HÀ NGUYỄN ĐÔNG Y (Hội Đông y TP.HCM)