Văn hóa
Từ ngày cây sung ngã xuống...
Trong ký ức của những người con xa quê, hình bóng quê hương gói gọn trong gốc cây, bến nước. Với tôi, cây sung già bên bờ sông Ring chính là nơi lưu giữ khoảng tuổi thơ vẹn nguyên trong trẻo và ân tình thuần hậu của dân làng suốt một thời gian khó.
Cây sung, gương mặt tuổi thơ
Không ai rõ cây sung có từ bao giờ. Khi tôi lẫm chẫm theo cha lội sông lên rẫy, cây đã đứng đó sừng sững như vị già làng hiền lành. Bộ rễ gân guốc như đôi tay bà bám chặt vào đất, xòe tán lá rộng che mát một khoảng bờ sông. Cây đứng đó bao bọc tuổi thơ vụng dại, vỗ về nhọc nhằn của dân làng sau mỗi buổi đi rẫy về.
Tối qua, tôi vô tình thấy tấm ảnh cũ đã ngả vàng do một người bạn ở quê chia sẻ. Bức ảnh đã hơn ba mươi năm. Phía sau đứa trẻ trên tay anh trai ngày ấy là bóng cây sung sum suê hiện về. Và thế là, một miền thương nhớ tưởng đã ngủ yên dưới lớp bụi thời gian, bị đánh thức.
Nhớ những trưa hè nắng cháy, trong tiếng ve râm ran mời gọi, lũ trẻ chúng tôi vừa tan học đã ùa thẳng xuống bến sông. Gốc sung già trở thành giá treo cho những bộ quần áo khét nắng. Trên đó có cả chiếc cặp sách bạc màu treo lủng lẳng nơi cành thấp. Chúng tôi nhảy ùm vào lòng nước mát. Tiếng cười giòn tan loang theo sóng nước, đánh tan oi nóng miền quê.
Cây sung khi ấy như một ranh giới tự nhiên của dòng chảy. Bên phải là mặt nước hiền hòa trôi thong dong. Chạm tay vào, nó như hơi thở của người già để vỗ về cho những đứa trẻ mới tập bơi. Nhưng chỉ cần bước qua phía trái, dòng sông bỗng trở mình cuộn sóng qua những gộp đá nhấp nhô. Và nó tạo thành lãnh địa của những tay bơi lỳ lợm. Chúng tôi, với chiếc can nhựa làm phao bám chặt tay, lao xuống. Rồi liều lĩnh quăng mình vào dòng nước xiết để phiêu lưu “vượt thác’’ đầy mê hoặc. Chính những bài tập bơi giữa dòng chảy xiết đó, đã dạy lũ trẻ chúng tôi cách đối mặt với mùa lũ dữ. Và, biết cách tìm đường về làng an toàn.
Chốn nương náu tình thân quê kiểng
Phía sau đợt sóng vỗ dồn vào gộp đá, dòng sông dành một khoảng lặng dưới tán cây làm chốn nương náu cho những ân tình thuần hậu. Người làng tôi trước khi qua sông về nhà thường dừng chân nghỉ lại đó. Tắm rửa. Hỏi han nhau vài ba chuyện mùa màng, nắng mưa. Những lời thăm hỏi mộc mạc nương theo gió sông lan ra nhẹ nhõm và gần gũi đến lạ.
Thương nhất là món quà rẫy không đợi thấy mặt nhau nằm lại dưới gốc cây. Khi chỉ nải chuối chín, khúc mía ngọt lịm hay bó rau rừng xanh mướt người làng để lại cho nhau trong những lần ghé vội. Những thức quà ấy chẳng bao giờ thất lạc, bởi mỗi hốc cây từ lâu đã trở thành địa chỉ riêng biệt của từng nhà. Trao mà chẳng cần lời cảm ơn, cũng không hẹn trước. Bởi tất cả đi từ niềm tin thuần khiết của lòng thiện lương xóm giềng. Cây sung đứng đó, thành chứng nhân bao mùa, bao thế hệ người làng trao gửi nhau. Một cái tình nồng ấm, bền chặt, sắt son của những đứa con của sông Mẹ.
Thế nhưng, dòng sông đâu mãi lặng êm. Sau những mùa lũ dữ, gốc sung già vốn hiền lành cũng chẳng thể trụ được mãi. Cây đổ và bị cuốn đi để lại khoảng trống mênh mông bên bến vắng. Nghe tin, lòng tôi chênh chao tựa như một mảnh hồn quê vừa rời đi.
Mỗi lần có dịp trở về tôi vẫn thường ra bến cũ, đứng lặng im chỉ để nghe tiếng sóng vỗ vào gộp đá. Dòng sông Ring vẫn miệt mài chảy, bến nước vẫn nằm đó nhưng bóng sung già đã tan vào phù sa. Vắng tán cây che nắng, bến sông trở nên trống trải đến nao lòng. Tiếng cười con trẻ rộn rã lúc tan trường. Bóng dáng những gương mặt lam lũ hiền lành của một thuở xa xăm... Tất cả, nằm lại trong nỗi hoài niệm mênh mang dài theo con nước.
Cây tan vào phù sa để tiếp tục nuôi dưỡng bãi bồi, nhưng bộ rễ ân tình đã kịp bám sâu vào tâm tưởng người làng. Nó trở thành điểm tựa vững chãi, dẫu mơ hồ, xa xăm. Để rồi, dù cuộc đời có cuốn họ đi xa đến đâu, bến sông xưa vẫn luôn đợi chờ. Nỗi tha thiết, ngóng đợi bằng những chân tình mộc mạc mà nồng đượm như mùi bùn đất quê hương. Đó là thứ hương sắc không bao giờ phai nhạt theo năm tháng.
