Chính sách
Trong tô bún bò Huế có hương vị từ phá Tam Giang
Không chỉ là một trong những hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á, vùng Tam Giang – Cầu Hai còn hiện diện trong những điều rất thường của người Huế. Thậm chí, theo nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan, hương vị của vùng đầm phá này có thể được cảm nhận ngay trong một tô bún bò Huế.
Nhận định trên được ông Lê Minh Hoan đưa ra tại Hội nghị “Phát triển thuận thiên và huy động đầu tư xanh cho vùng đầm phá Tam Giang – Cầu Hai” do UBND thành phố Huế phối hợp với LuxDev và WWF – Việt Nam tổ chức ngày 22/5.
Không gian của văn hóa, thiên nhiên và sinh kế
Với diện tích khoảng 22.000 ha, Tam Giang – Cầu Hai là một trong những hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á. Đồng thời, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với môi trường sinh thái, đa dạng sinh học. Đây cũng là vùng sinh kế của hàng trăm nghìn người dân thành phố Huế.
Tuy nhiên, khu vực này đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu. Xâm nhập mặn. Ô nhiễm môi trường và tình trạng khai thác tài nguyên chưa hợp lý.
Vì thế, làm sao để đầm phá này phát triển theo hướng thuận thiên? Là sao nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu? Cách nào thu hút nguồn lực cho tăng trưởng xanh trong dài hạn? Đó là những vấn đề được giới nghiên cứu, quản lý rất quan tâm.
Theo ông Lê Minh Hoan, Tam Giang - Cầu Hai không chỉ là đầm phá lớn. Đây còn là không gian giao thoa giữa thiên nhiên, con người, văn hóa và sinh kế ven nước. Giá trị lớn nhất của nơi đây nằm ở hệ sinh thái đa giá trị gồm sinh thái. Chưa hết, đó là nguồn cảm hứng cho văn hóa, nghệ thuật, tri thức bản địa. Đồng thời mở ra tiềm năng phát triển bền vững.
Ông cho rằng, Huế cần chuyển từ tư duy “tham quan di sản” sang “sống cùng di sản”. Để từ đây, Tam Giang - Cầu Hai trở thành trải nghiệm về một nền văn minh ven nước còn hiện hữu. Chứ đừng nhìn nó chỉ là điểm check-in du lịch.
Việc phát triển đầm phá cần theo hướng thuận thiên, phục hồi hệ sinh thái tự nhiên. Đi cùng là phát triển kinh tế sinh thái đa giá trị, du lịch thân thiện môi trường. Quan trọng nữa là giữ gìn vẻ chân thật của đời sống làng chài.
“Tam Giang - Cầu Hai cần được nhìn nhận như một “di sản sống” của tương lai, nơi nuôi dưỡng sinh kế, văn hóa và bản sắc riêng của Huế”, ông Hoan nhấn mạnh.
Hương vị đầm phá trong tô bún bò Huế
Một trong những tham luận đáng chú ý tại hội nghị là cách nhìn về mối liên hệ giữa đầm phá Tam Giang – Cầu Hai và tô bún bò! Đó một món ăn đã trở thành biểu tượng ẩm thực xứ Huế. Và nay bún bò đã là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Theo ông Hoan, không chỉ là món ăn trứ danh của Huế, tô bún bò là kết tinh của cả một "thế giới mùi vị". Nó có gương mặt của hệ sinh thái đầm phá – đồng ruộng – làng nghề - vùng cát. Nhiều nguyên liệu quan trọng trực tiếp đến từ vùng đầm phá Tam Giang – Cầu Hai.
Trước hết là mắm ruốc, thứ được coi là linh hồn của tô bún. Chính những con ruốc (tép) sinh sống ở vùng nước lợ Tam Giang – Cầu Hai đã tạo nên loại mắm đặc trưng. Nó góp phần quyết định màu sắc đỏ au và chiều sâu của nước dùng. Hay những loài cá đặc trưng của vùng đầm phá này cũng có thể làm nước mắm. Từ đó người ta dùng để ăn cùng tô bún bò.
Đọt chuối, bó rau thơm, chùm rau quế từ vùng đầm phá. Rồi những quả ớt, sả, hành từ vùng ven phá và đồi cát. Tất cả tạo nên vị sa tế đặc trưng, không lẫn vào đâu được của tô bún bò Huế.
Không dừng lại ở gia vị. Những nguyên liệu chính làm nên tô bún bò Huế cũng đến từ hệ sinh thái này. Đó là gạo từ những cánh đồng ven phá làm thành những sợi bún. Những khoanh giò, thớ thịt từ đàn bò, đàn heo được những người nông dân ven đô chăn thả tự nhiên. Sau đó qua bàn tay chế biến tài hoa của người đầu bếp làm nên những tô bún với hương vị riêng có.
Tất cả hòa quyện, tạo nên tô bún bò Huế nay đã trở thành di sản văn hóa. Kết tinh của tri thức dân gian từ những cộng đồng cư dân ven đầm phá.
Hướng tới mô hình phát triển xanh
Muốn vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai phát triển thuận thiên, cần rất nhiều thứ. Đâu là xu hướng tài chính khí hậu? Thị trường carbon? Cơ chế tài chính pha trộn và những tiêu chí cần thiết đối với các dự án xanh có khả năng hấp dẫn nhà đầu tư?
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Trần Hữu Thùy Giang, thành phố sẽ tập trung xây dựng danh mục các dự án xanh chất lượng. Đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp và tạo điều kiện thu hút nguồn vốn đầu tư bền vững.
Tô bún bò và phá Tam Giang - chuyện tưởng chừng vô lý. Nhưng rõ ràng, một góc nhìn mới mẻ, thú vị, không hề ngoa ngôn, tạo sự lôi cuốn khó cưỡng. Bởi đằng sau đó, là tiềm năng và bản sắc của một vùng đất. Chuyện còn lại là làm sao để nó được gọi tên đúng, đủ, và đi xa hơn. Ở đây đòi hỏi tâm - tầm - lực!
