Góc nhìn

Bản quyền, khi những "gã khổng lồ" truyền thông nhúng chàm

Trước đây, cuộc chiến chống vi phạm bản quyền thường gọi tên các website lậu ẩn danh, trốn tránh dưới những tên miền quốc tế. Lần này, C03 đã trực tiếp "chặt vòi bạch tuộc" ngay tại các doanh nghiệp chính quy. Đó là các "ông lớn" có pháp nhân, thương hiệu lớn và sở hữu lượng người theo dõi khổng lồ.

Theo thông báo từ Bộ Công an, 5 vụ án hình sự với tội danh "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan", theo Điều 225 Bộ luật Hình sự đã chính thức bị khởi tố, gọi tên những nhân vật quyền lực trong ngành nội dung số.

Đầu tiên là Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ Truyền thông Bihaco (BH Media). Cơ quan điều tra đã khởi tố bị can Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc công ty. Đáng chú ý, ông Bình còn giữ chức vụ Phó Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam. BH Media từ lâu được biết đến là một "ông lớn" dẫn đầu trong ngành công nghiệp nội dung số tại Việt Nam. Công ty này được thành lập từ năm 2008. Tuy nhiên, đơn vị này cũng là tâm điểm của hàng loạt tranh cãi nảy lửa khi sở hữu hệ thống quét mã bản quyền tự động (Content ID). Và liên tục thực hiện các vụ "gậy bản quyền" ngược, chèn ép. Nhận vơ tác phẩm và chặn dòng tiền quảng cáo của chính các tác giả gốc.

Tiếp theo là Công ty TNHH Lululola Entertainment với quyết định khởi tố bị can Võ Văn Nam, Giám đốc công ty. Lululola là cái tên đình đám đứng sau chuỗi đêm nhạc giải trí. Họ chuyên tổ chức biểu diễn lãng mạn tại Đà Lạt và các thành phố lớn. Đơn vị này từng thu hút hàng vạn khán giả trực tiếp. Doanh thu tiền tỷ từ việc bán vé giá cao lẫn khai thác các video số trên mạng xã hội.

Cùng nằm trong tầm ngắm của cơ quan điều tra, là Công ty TNHH Mây Sài Gòn. Hai Giám đốc công ty là ông Võ Hoàng Việt và ông Nguyễn Trung Trường Huy đều bị khởi tố. Tương tự như Lululola, là Mây Sài Gòn thường tổ chức chuỗi đêm nhạc trực tiếp kết hợp trực tuyến cực kỳ ăn khách. Các đêm diễn của họ, cũng là nơi thường xuyên có sự tham gia của các ngôi sao ca nhạc hạng A tại Việt Nam.

Cơ quan chức năng cũng khởi tố bị can Diệp Văn Lập, người được biết đến rộng rãi với nghệ danh ca sĩ Quang Lập. Người này là chủ Trung tâm Giọng ca để đời. Đây là kênh nội dung chuyên về dòng nhạc Bolero. Con số sở hữu là khùng. Đó là hàng triệu lượt theo dõi và hàng trăm triệu lượt xem trên YouTube. Lôi cuốn khách thông qua các bản hát lại (cover) của nhiều giọng ca khác nhau.

Cuối cùng là Nhóm 1900 Group với việc khởi tố hai cá nhân là ông Nguyễn Minh Đức, Chủ hộ kinh doanh Đồi Mặt Trời, và ông Ngô Thanh Tùng, Chủ hộ kinh doanh Thông Zeo. Đây đều là các tụ điểm kinh doanh dịch vụ giải trí, tổ chức đêm nhạc ngoài trời nổi tiếng tại Đà Lạt. Đó là đơn vị tổ chức thu hút lượng khách du lịch và khán giả vô cùng đông đảo trong những năm gần đây.

Thực tế nhức nhối đứng sau hào quang của các doanh nghiệp này lâu nay dựa trên một nghịch lý mang tên kinh tế sáng tạo ký sinh. Bản chất hành vi sai phạm của họ được bóc tách rất rõ ràng. Là nhóm tổ chức biểu diễn như Lululola, Mây Sài Gòn và 1900 Group liên tục tổ chức các đêm nhạc thương mại quy mô lớn. Họ bán vé thu tiền tỷ. Nhưng lại né tránh và trốn thực hiện nghĩa vụ trả tiền tác quyền hợp pháp cho các nhạc sĩ. Trong khi đó, nhóm phân phối số như BH Media hay Giọng ca để đời lại vi phạm kiểu khác. Họ lợi dụng công nghệ để tự ý khai thác, "cắm cờ" bản quyền trái phép và trục lợi quảng cáo trên mạng xã hội từ chất xám của người khác.

Sự tinh vi này tạo nên một "lời nguyền miễn trừ" tai hại trong tư duy của giới tinh hoa số. Họ đứng ở vùng xám – nơi công nghệ đi nhanh hơn luật pháp. Họ tự mãn rằng mình có danh tiếng, có thương hiệu chính quy. Và cho là mình đang tạo ra giá trị giải trí cho đám đông nên sẽ có "kim bài miễn tử". Họ sẵn sàng xài chùa. Phép tính, rằng nếu bị phát hiện thì cùng lắm chỉ bị xử phạt hành chính vài chục triệu đồng. Một con số quá nhỏ bé so với khoản lợi nhuận khổng lồ thu về. Nhưng việc C03 xử lý hình sự các vi phạm lần này đã chính thức đập tan ảo tưởng đó.

Áp lực quốc tế: Cú trượt dài mang tên PFC từ phía Mỹ

Động thái mạnh tay bằng chế tài hình sự của Bộ Công an diễn ra ngay sau một biến động lớn trên bàn cờ ngoại giao kinh tế. Đó là Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) chính thức đưa Việt Nam vào danh sách Quốc gia Nước ngoài Ưu tiên (Priority Foreign Country - PFC) trong Báo cáo Đặc biệt 301 năm 2026. Đây được xem là mức cảnh báo "báo động đỏ" cao nhất về vi phạm sở hữu trí tuệ của Mỹ dành cho một quốc gia quốc tế.

Ý nghĩa và hệ quả của sự kiện này vô cùng nghiêm trọng. Kể từ trường hợp của Ukraine vào năm 2013, suốt 13 năm qua Mỹ mới sử dụng lại danh sách đen PFC này. Và Việt Nam chính là quốc gia duy nhất trên thế giới bị xếp vào diện này trong năm 2026. Phía Mỹ cáo buộc Việt Nam liên tục thất bại trong việc giải quyết các lo ngại kéo dài về xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đặc biệt là việc để nạn vi phạm bản quyền trực tuyến diễn ra tràn lan. Các chế tài xử lý hành chính quá nhẹ, không đủ sức răn đe.

Hệ quả trực tiếp là Mỹ có quyền khởi xướng một cuộc điều tra chính thức theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Nhìn vào các số liệu thực tế được quốc tế công bố, là ngán.

Về xếp hạng vi phạm, Việt Nam hiện đang đứng thứ 3 khu vực về tỷ lệ vi phạm bản quyền trực tuyến. Sự lỏng lẻo trong khâu kiểm soát này đã dẫn đến những thiệt hại kinh tế khổng lồ. Nó gây thất thoát khoảng 350 triệu USD mỗi năm cho các nhà sáng tạo. Đi cùng là thiệt hại của đơn vị sở hữu tác quyền chân chính.

Chính vì lý do này, xếp loại từ phía Mỹ đối với Việt Nam đã bị đẩy lên mức Priority Foreign Country, tức diện quốc gia bị theo dõi ưu tiên cao nhất để áp lệnh trừng phạt. Điều này kéo theo những rủi ro vĩ mô cực kỳ lớn đối với nền kinh tế khi Việt Nam. Nguy cơ bị áp thuế trừng phat. Mất lòng tin thương mại trên trường quốc tế. Cản trở trực tiếp làn sóng thu hút dòng vốn đầu tư vào các ngành công nghệ cao.

Việc rơi vào danh sách đen PFC rõ ràng không còn là câu chuyện tranh chấp bản quyền nghệ thuật đơn thuần nữa. Nó đã biến thành một bài toán sống còn đối với sự phát triển kinh tế vĩ mô của quốc gia.

Trả tiền cho "luật chơi" toàn cầu

Chiến dịch trên của C03, là lời khẳng định đanh thép gửi tới USTR và các đối tác quốc tế. Rằng Việt Nam đang hành động thật, quyết liệt dọn sạch các "ổ lậu" bằng luật hình sự. Từ đây không còn các mức phạt hành chính mang tính thỏa hiệp trước đây.

"Lời nguyền" dành cho giới tinh hoa số đã ứng nghiệm. Tuy nhiên, cuộc càn quét này không phải là dấu chấm hết. Nó mở ra một cuộc thanh lọc bắt buộc để ngành công nghiệp giải trí và kinh tế số Việt Nam bước vào giai đoạn trưởng thành. Các doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển bền vững buộc phải từ bỏ tư duy xài chùa. Chủ động thiết lập bộ phận pháp lý chuyên trách. Thực hiện ký kết sòng phẳng với các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả. Rằng, muốn ngồi chung mâm với các cường quốc toàn cầu thì phải bắt buộc học. Bài học về chấp nhận và tuân thủ luật chơi bản quyền quốc tế.

Sở hữu trí tuệ: Điều khoản 301, coi chừng... soi tới trái cây, con cá

PHẠM ĐỨC