Đời sống
Những gian hàng 'bán' niềm tin
Gian hàng im lặng đến mức, nếu đặt giữa một thành phố đông đúc, có lẽ người ta sẽ nghĩ ai đó vừa… bỏ quên.
Gian hàng không người bán
Tôi là người Khe Sanh - Quảng Trị. Lớn lên, đi học rồi ở lại thị thành. Những lần trở về sau này thường vội vã, chớp nhoáng, đến rồi đi như một chuyến ghé ngang.
Đã có lúc tôi nghĩ, quê tôi rồi cũng sẽ giống như những nơi chốn xô bồ ngoài kia — nơi mọi thứ phải được giữ bằng ổ khóa chặt, bằng ánh mắt dè chừng, bằng sự đề phòng.
Nhưng không. Sau từng ấy năm, có một thứ vẫn còn ở lại, lặng lẽ mà bền bỉ trong những con người nơi đây: niềm tin.
Tôi đã đứng chờ hơn mười phút. Sau lưng là dòng xe cộ. Phía trước là gian hàng nông sản, lặng lẽ như treo giữa thinh không.
Tôi cất tiếng:
— Có ai bán không?
Một lần. Rồi thêm lần nữa.
Không có tiếng trả lời. Chỉ có tiếng gió vút qua.
Những nải chuối chín vàng, vài trái bơ xanh, mấy múi mít, một ít các loại quả rừng được xếp ngay ngắn trên một chiếc bàn nhỏ. Không bảng hiệu. Không người trông coi. Cũng chẳng có một lời mời chào.
Gian hàng im lặng đến mức, nếu đặt giữa một thành phố đông đúc, có lẽ người ta sẽ nghĩ ai đó vừa…bỏ quên.
Tôi đứng thêm một lúc nữa, nửa vì tò mò, nửa vì lúng túng. Cho tới khi một người đi ngang qua, dừng xe lại, cúi xuống chọn vài trái bơ, đặt tiền vào một chiếc rổ nhỏ, xong xuôi thì đi.
Mọi thứ diễn ra tự nhiên đến mức, dường như không có gì đáng để ngạc nhiên. Chỉ có tôi là người lạ, đứng đó, ngơ ngác. Và cũng chính lúc đó, tôi nhận ra: có những thứ mình tưởng đã quen, hóa ra lại đang dần xa lạ.
Không hiếm ở Khe Sanh
Những gian hàng không người trông coi nhưng thực ra người bán không biến mất. Có thể họ đang làm vườn sau nhà, hoặc làm dở một công việc nào đó. Họ để lại hàng hóa bên đường. Còn người mua tự chọn và để lại tiền tiền. Một cuộc mua bán được đổi trao bằng niềm tin, viết hoa.
Những thứ bày bán cũng giản dị, chân chất như chính con người nơi đây: rau quả sạch, có hôm lại thấy thêm vài loại quả rừng, thứ mà ở nơi khác muốn tìm cũng không dễ. Tất cả đều là thứ người ta trồng được, hái được, mang ra bán.
Ở đây, những khái niệm về kinh tế hiện đại dường như chưa thật sự hiện diện. Có gì bán nấy, mùa nào thức ấy. Hết thì thôi. Việc mua bán, vì thế, không phải là một cuộc tính toán mà như chỉ là một cách chia sẻ những gì mình có.
Ở đó, người ta không bị thúc ép phải bán cho bằng được. Không phải giữ khách, không cạnh tranh, không hơn thua.
Một gian hàng không người bán, tự nó đã là một lời khẳng định: người bán không sợ mất, và người mua không nỡ lấy. Bởi đơn giản, người ta tin nhau. Mà cách thể hiện niềm tin, ở đây, không phải là một khái niệm gì lớn lao. Nó nằm ngay trong cách người ta đặt vài tờ tiền xuống sau khi chọn xong mấy trái cây.
Vợ tôi, một người thị thành, thuở mới về làm dâu, đã từng ngạc nhiên. Cả nhà tắt điện đi ngủ, mà những cánh cửa vẫn khép hờ. Không then cài, không khóa kín.
Ở nơi vợ tôi lớn lên, đó là điều khó tưởng tượng. Còn ở đây, không ai thấy cần phải đề phòng. Niềm tin, hóa ra, không chỉ nằm ở những gian hàng bên đường. Có lẽ, nhịp sống ở chốn này đã giúp giữ lại được điều đó.
Một ngày ở đây có thể đi qua đủ bốn mùa. Sáng se lạnh. Trưa bất chợt mưa. Chiều nắng lên ấm áp. Tối sương mù giăng kín lối. Thời tiết thay đổi nhanh. Nhưng nhịp sống thì không.
Người ta làm rẫy, trồng cây, chăm đất. Công việc gắn với thiên nhiên, nên cũng chậm rãi theo cách của thiên nhiên. Không có nhiều lý do để vội vàng. Phải chăng, khi con người không bị cuốn vào nhịp gấp gáp, họ có xu hướng sống với nhau dễ hơn. Ít nghi ngờ hơn, ít đề phòng hơn?
Niềm tin như là định mệnh
Bạn tôi từng nói một câu nghe rất thấm: Khe Sanh là mảnh đất của những “lưu dân” vì nợ áo cơm mà đến.
Người từ quê lúa Hải Lăng lên. Kẻ từ vùng “lũy thép” Vĩnh Linh vào. Lại có những gia đình gốc Huế, Quảng Bình (cũ) tìm về đến. Rồi lớp cư dân bản địa Bru Vân Kiều cộng cư với thế hệ người miền xuôi huyện Triệu Phong (cũ) đặt chân tới đây từ sau năm 1975.
Họ đến và lưu lại như một định mệnh đã được sắp đặt sẵn.
Những con người khác nhau, từ nhiều vùng đất khác nhau, gặp nhau ở đây, không phải vì một lựa chọn lý tưởng, mà vì một hành trình đi tìm kế sinh nhai.
Có lẽ chính sự hòa trộn của những phận người đi vì nợ áo cơm ấy, cùng với tính chất phác, mộc mạc của người bản địa, đã dần tạo nên một kiểu hành xử: sống với nhau bằng sự tin cậy, nhiều hơn là sự dè chừng.
Những gian hàng không người bán, hay một cánh cửa khép hờ vì thế như một phần rất tự nhiên của đời sống nơi này, từ thuở mới lập làng, tạo xã. Nhưng với những người từ nơi khác đến, đó lại trở thành một trải nghiệm khó quên.
Bởi ở nhiều nơi, việc mua bán luôn đi kèm với sự kiểm soát. Người bán phải đứng đó. Hàng hóa phải được trông coi. Tiền bạc phải được tính toán. Thậm chí, còn cần đến camera, khóa, và những lớp bảo vệ khác.
Phải mất một lúc, tôi mới hiểu rằng ở đây, mọi thứ vận hành bằng một nguyên tắc khác. Không có ai đứng đó để đảm bảo bạn trả tiền. Chỉ có chính bạn.
Giữa một cuộc sống mà niềm tin ngày càng hao gầy, những gian hàng không người bán ở Khe Sanh không chỉ giúp người ta có niềm tin trở lại mà còn như một lời nhắc nhẹ, ngoài kia vẫn còn nhiều điều tử tế lắm.
Rời quê, tôi không mang theo nhiều thứ. Vài cân thịt mua vội bên đường. Buồng chuối mẹ già gói ghém mang theo. Một chút sương đêm còn đọng lại trên áo.
Và một niềm tin trở lại!
