Văn hóa
Chu du Châu Âu, phở có quẩy hay không quẩy?
Phở Cultural Roadshow Europe 2026 vừa được giới thiệu ngày 14/5, dự kiến diễn ra từ cuối tháng 6 đến giữa tháng 7/2026, đi qua các thành phố Warsaw, Bratislava, Trnava, Vienna, Budapest, Prague, Bochum và Berlin.
Cau bao nhiêu năm tranh luận không dứt về phở Bắc hay phở Nam. Phở có quẩy hay không quẩy? Tái lăn hay nạm gầu gân? Phở vẫn lặng lẽ đi làm một việc lớn hơn tất cả những cuộc cãi vã ấy...
Chương trình do We Love Phở phối hợp với Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Ninh Bình tổ chức, với sự đồng hành của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài và các hội đoàn doanh nghiệp, cộng đồng Việt tại châu Âu. Các bên đều nhấn mạnh đây không chỉ là sự kiện quảng bá món ăn. Mà là hành trình kể câu chuyện đất nước, con người và văn hóa Việt bằng phở.
Phở, một "ngôn ngữ văn hóa" khó chê
Nếu chỉ cần một món ngon để làm sự kiện, thế giới này thiếu gì. Pasta có. Sushi có. Taco có. Bánh mì kẹp đủ loại có. Người ta không đem phở đi một vòng châu Âu chỉ để chứng minh rằng nước dùng Việt Nam thơm hơn người khác. Cái họ đang làm, nếu gọi cho đúng, là thử xem một món ăn có thể đi được bao xa với tư cách một “ngôn ngữ văn hóa”. Và trong chuyện này, phở là ứng viên rất… khó chê.
Vì phở có một đời sống khá đặc biệt. Ở trong nước, nó bình dân đến mức gần như vô tư. Sáng ăn, trưa ăn, khuya cũng ăn. Ăn vỉa hè được, vào nhà hàng cũng được. Phở sống giữa đời thường như không có gì phải bàn, nhưng hễ xuyên biên giới, nó liền đổi vai. Từ món ăn sáng thành bản sắc. Từ chuyện “nay ăn tái hay nạm” thành câu chuyện “Việt Nam là ai”. Từ thứ người ta húp cho tỉnh ngủ thành thứ có thể đứng ra làm đại diện cho cả một nền văn hóa. Đó là một bước nhảy mà không phải món ăn nào cũng có số phận để làm.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Nguyễn Quỳnh Mai gọi đây là hành trình lan tỏa niềm tự hào văn hóa Việt Nam qua hình ảnh bát phở; còn phía ban tổ chức nói rõ mục tiêu là kể câu chuyện về đất nước, con người Việt Nam bằng một “ngôn ngữ không lời” nhưng đủ sức chạm đến trái tim thực khách quốc tế và cộng đồng người Việt ở xa quê. Nói cách khác, phở lần này không được mang đi chỉ để bán, mà là để kể.
Mà phở, rất hợp để làm cái việc kể chuyện ấy.
Thế giới của biểu tượng đủ mùi- màu -vị
Một bát phở ngon, đâu chỉ có chuyện ngon miệng. Trong đó có nghề. Có thời gian. Có cách chắt lọc. Có cái sự nhẫn nại rất Việt Nam của một nồi nước dùng phải đứng bếp đủ lâu mới thành. Có ký ức của phố xá, của gánh hàng, của những buổi sáng còn ngái ngủ. Có cả cái tài biến những thứ tưởng bình thường thành một vẻ tinh tế rất khó thay thế. Khi một món ăn giữ được nhiều lớp như vậy, nó không còn chỉ là món ăn. Nó bắt đầu có đủ tư cách để trở thành biểu tượng.
Thực ra, nền móng cho câu chuyện này đã được dọn từ trước. Phở Hà Nội và phở Nam Định đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024, và hiện Việt Nam cũng đang chuẩn bị hồ sơ để đưa phở tiến tới danh hiệu di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Tức là về mặt văn hóa chính thức, phở đã không còn được nhìn như một “món nổi tiếng” đơn thuần, mà như một phần tri thức dân gian, nghề thủ công bếp núc và tập quán xã hội cần được ghi nhận và bảo tồn. Roadshow châu Âu lần này, vì thế, không phải cú hứng bất chợt. Nó là một bước đi tiếp theo trong quá trình nâng phở từ danh tiếng tự nhiên lên vị thế văn hóa được định danh rõ hơn.
Phở có quẩy hay không quẩy?
Tất nhiên, đem phở ra thế giới không phải cứ nấu ngon là xong, mà làm sao đừng để phở bị biến thành một món “đẹp để check-in” rồi thôi.
Đây mới là chỗ khó nhất của mọi câu chuyện về “sức mạnh mềm”. Một quốc gia hoàn toàn có thể mang một món ăn ra quốc tế và được khen ngon. Nhưng từ “ngon” đến “được nhớ như một biểu tượng” là một quãng đường khác hẳn. Quãng đường ấy đòi hỏi khả năng kể chuyện, khả năng tổ chức, khả năng gắn món ăn với trải nghiệm văn hóa, với cộng đồng, với du lịch, với ký ức, với sự hiện diện bền bỉ của người Việt tại chỗ. VOV đã nhấn mạnh điều này khá rõ khi mô tả roadshow như sự kết hợp giữa văn hóa, ngoại giao và du lịch, với kỳ vọng biến phở thành cây cầu nối cộng đồng và quảng bá hình ảnh quốc gia.
Sức mạnh mềm chỉ xuất hiện khi người khác bắt đầu nhớ về mình bằng một cảm xúc dễ chịu. Người ta có thể không biết nhiều về lịch sử Việt Nam, không phân biệt nổi Nam Định với Hà Nội, nhưng họ hoàn toàn có thể nhớ rất lâu một bát phở thơm, thanh, ấm và tử tế. Từ đó, họ tò mò hơn về nơi món ăn ấy đến từ. Rồi từ tò mò ấy, một cánh cửa khác mở ra: về đất nước, về du lịch, về cộng đồng Việt, về văn hóa Việt. Đó là lúc một món ăn thôi làm công việc của món ăn. Nó bắt đầu làm công việc của một đại sứ.
Thật, phở rất hợp với vai trò đó.
Thế nên, nhìn roadshow châu Âu lần này, điều thú vị nhất có lẽ không nằm ở chuyện phở sẽ bán được bao nhiêu bát, mà nằm ở chỗ: sau bao nhiêu năm tranh luận không dứt về phở Bắc hay phở Nam, bỏ quẩy hay không bỏ quẩy, tái lăn hay nạm gầu gân, thì phở vẫn lặng lẽ đi làm một việc lớn hơn tất cả những cuộc cãi vã ấy. Nó mang theo một phần Việt Nam ra thế giới.
